phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung cơ bản của luận văn gồm 2 chương 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT TƢ TƢỞNG LOGIC HỌC CỦA MẶC GIA VÀ TƢ TƢỞNG LOGIC HỌC CỦA ARISTOTLE 1. Khái quát tƣ tƣởng Logic học của Mặc gia 1. Tiền đề hình thành tƣ tƣởng Logic học của Mặc gia Sự phát triển rực rỡ của triết học Trung Quốc cổ đại cũng là lúc xã hội Trung Quốc bước vào thời kỳ mới: thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc. Thời kỳ này xuất hiện nhiều trường phái triết học lớn như Nho gia, Mặc gia, Pháp gia, Đạo gia, Danh gia,… với những nhà tư tưởng lớn như Khổng Tử, Mặc Tử, Hàn Phi Tử, Lão Tử, Huệ Thi, Công Tôn Long… Sự xuất hiện các trường phái triết học, các nhà tư tưởng với nhiều quan điểm khác nhau đều nằm trong bối cảnh xã hội đầy biến động, thời Xuân Thu - Chiến Quốc.
Cụ thể: Về kinh tế, thời Xuân Thu - Chiến Quốc (từ thế kỷ thứ VIII TCN đến giữa thế kỷ thứ III TCN), nền kinh tế chuyển từ đồ đá, đồng sang đồ sắt. Với sự xuất hiện đồ sắt, công cụ bằng sắt đem lại sự phát triển mạnh mẽ cho nền sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp. Đồng thời, đây cũng là thời kỳ khởi sắc của nền kinh tế thương nghiệp với sự xuất hiện những thành thị buôn bán nhộn nhịp ở các nước Hàn - Tề - Tần - Sở vào thế kỷ thứ VI - V TCN. Những thành thị đã có cơ sở kinh tế tương đối độc lập từng bước tách khỏi chế độ thành thị tộc của quý tộc thành những đơn vị, khu vực của tầng lớp địa chủ mới lên.
Sự phát triển của sức sản xuất và kinh tế đã tác động mạnh mẽ đến hình thức sở hữu ruộng đất và kết cấu giai tầng xã hội. Về chính trị - xã hội, xã hội Trung Quốc thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc là thời kỳ tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ và chế độ phong kiến sơ kỳ đang lên. Chế độ tông pháp của nhà Chu không còn được tôn trọng như trước, ngôi Thiên tử của nhà Chu chỉ là hình thức. Các nước chư hầu của nhà Chu không chịu phục tùng vương mệnh, không chịu cống nạp, mang quân thôn tính lẫn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhau, tự xưng Bá thiên hạ.
Chiến tranh giữa các nước chư hầu xảy ra liên miên làm cho đời sống nhân dân vô cùng cực khổ, mâu thuẫn giữa các giai tầng xã hội gay gắt. Có thể thấy trong thời kỳ này nổi lên các mâu thuẫn sau: “Mâu thuẫn giữa tầng lớp mới lên có tài sản, có địa vị kinh tế mà không được tham gia vào chính quyền với giai cấp quý tộc, thị tộc cũ của nhà Chu; Mâu thuẫn giữa tầng lớp sản xuất nhỏ, thợ thủ công, thương nghiệp với giai cấp quý tộc thị tộc nhà Chu; Mâu thuẫn trong bản thân giai cấp quý tộc nhà Chu có một bộ phận tách ra chuyển hóa lên giai cấp mới, một bộ phận bảo lưu nhà Chu; Mâu thuẫn giữa nông dân công xã thuộc các tộc người nhà Chu nô dịch với nhà Chu và tầng lớp mới lên đang ra sức bóc lột sức lao động của họ” [44, tr. Hơn nữa, sự xuất hiện các trường phái triết học, các nhà tư tưởng cũng vào lúc khoa học tự nhiên đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, nhất là trong thiên văn học, y học, toán học… Những chuyển biến về kinh tế, chính trị - xã hội và thành tựu của khoa học thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc là những tiền đề cho sự ra đời các trường phái triết học, các nhà tư tưởng Trung Quốc cổ đại. Đồng thời, những tiền đề này cũng có vai trò quan trọng đối với sự nảy sinh tư tưởng về Logic học Trung Quốc cổ đại nói chung và tư tưởng Logic học Mặc gia nói riêng.
Mặc gia đã kế thừa có phê phán những tư tưởng Logic học trong lịch sử triết học Trung Quốc cổ đại như Nho gia, Danh gia, các nhà biện giả. Trước hết, Mặc gia kế thừa tư tưởng Chính danh của Nho gia. Nho gia là một trong những trường phái luận về danh đầu tiên ở Trung Quốc. Thuyết chính danh của Khổng Tử nhằm mục đích dùng vào đạo trị nước, xây dựng đất nước theo đức trị, hướng tri thức đến mục tiêu luân lý và mong muốn đưa xã hội từ loạn về trị.
Theo Khổng Tử: “Vua ra vua, tôi ra tôi, anh ra anh, em ra em, chồng ra chồng, vợ ra vợ thì gia đạo ngay thẳng, gia đạo ngay thẳng thì thiên hạ di đinh” [33, tr. Khổng Tử lập ra thuyết chính danh nhằm gọi sự vật cho 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính xác, loạn danh sẽ dẫn đến loạn xã hội. “Danh bất chính tắc ngôn bất thuận, ngôn bất thuận tắc sự bất thành, sự bất thành tắc lễ nhạc bất hưng, lễ nhạc bất hưng tắc hình phạt bất trúng, hình phạt bất trúng tắc dân vi sở thố thủ túc. Cố quân tử danh chi tất khôn khả dã, ngôn chi tất khả dã hành” (Luận ngữ, Tử lộ 3) [32, tr.
Dưới góc độ Logic học chính danh của Khổng tử có nghĩa: “chính danh” là làm cho “danh” với “thực” tương ứng nhau, danh thế nào thì thực thế ấy, thực đã thế thì cũng đúng thực mà gọi tên. Danh bất chính sẽ không lập luận chính xác, mà lập luận không chính xác thì sẽ không chỉ đạo hành động thực tiễn. Đồng thời, theo Khổng Tử danh phải rõ ràng, nếu danh không rõ ràng thì không xác định được thực nằm trong phạm vi bao quát và cũng không có sơ sở hành động chính xác. Phương pháp chính danh của Khổng Tử tập trung vào các vấn đề sau: Một là, danh phải phù hợp với thực.
Đây là điều kiện tiên quyết của sự phân biệt giữa tương đồng và dị biệt của các sự vật, hiện tượng. Hai là, xác định vị trí của đối tượng trên cơ sở gọi đúng tên của nó. Việc định hình gọi đúng tên của đối tượng cần được phản hồi trở lại thực hiện bằng việc đặt đúng vị trí của nó như đã được xác định. Có như vậy, việc định danh cho đối tượng mới có giá trị.
Ba là, chính danh là điều kiện, cơ sở và tiêu chuẩn của giá trị. Danh quy định địa vị, tương ứng với nó là bổn phận và trách nhiệm, nếu khác đi thì sẽ không đúng với danh đó. Như vậy, danh của Khổng Tử đề cập đến mối quan hệ giữa danh và thực. Chính danh là tiêu chuẩn để xác định, chỉ đạo thực tiễn.
Sau này phái Biệt Mặc của Mặc gia kế thừa, phát triển quan điểm chính danh của Khổng Tử và cho rằng “lấy danh để nêu cái thực” [32, tr. Tuy nhiên, Mặc gia cũng phê phán Nho gia ở khía cạnh cho rằng tri thức của con người có được là kết quả chủ yếu qua sách vở Thi, Thư, Lễ, Nhạc và tuân theo cái khung nhất thành bất biến là không nghe, không nhìn, không làm gì trái với lễ. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiếp theo, Mặc gia kế thừa có phê phán những quan điểm, tư tưởng về Logic học của Danh gia. Danh gia là một trường phái triết học luận bàn về danh luận khá sâu sắc với hai nhà biện giả nổi tiếng là Công Tôn Long và Huệ Thi.
Đây là trường phái triết học chú trọng xem xét sự phân biệt về mối quan hệ giữa danh và thực, giữa đối tượng được phản ánh trong khái niệm, phạm trù ấy. Tiêu biểu Mặc gia kế thừa “danh thực luận” [18, tr. 646], “chỉ vật luận” của Công Tôn Long. Trong “danh thực luận” của Công Tôn Long cho rằng: “Danh mà chính thì trỏ tên riêng hoặc tên hoặc vật này hoặc vật kia mà thôi.
Dùng cái danh kia để trỏ cái vật kia, mà cái danh kia không trỏ riêng vật kia (còn trỏ nhiều vật khác nữa) thì cái danh đó không thông dụng được, gọi cái danh này mà cái danh này không chỉ gọi riêng cái thực này thì gọi là cái này như vậy là không được. Là bởi danh, thực không tương xứng, đáng gọi thế này lại gọi thế kia. Vì không đúng mà thành lẫn lộn. Cho nên, gọi là cái kia mà cái danh kia tương ứng với cái thực kia.
Gọi cái này mà cái danh này tương ứng với cái thực này, gọi tên như vậy là gọi đúng cái thực này. Vì danh đúng thực là danh không lẫn lộn. Cho nên, cái danh kia ngừng ở cái thực kia, cái danh này ngừng ở cái thực này, như thế là được. Cái danh kia chỉ cả cái thực kia và cái thực này, cái danh này vừa chỉ cái thực này lẫn cái thực kia, như thế là không được… Cái danh là để gọi cái thực, biết cái này không phải cái này thì đừng có gọi cái này.
Biết cái kia không phải cái kia, biết cái kia không ở cái kia thì đừng gọi là cái kia” [18, tr. Dưới góc độ logic, nội dung chính danh của Công Tôn Long được hiểu như sau: Khái niệm để chỉ đối tượng, mỗi khái niệm tương ứng với một hay một nhóm đối tượng và ngược lại. Danh được gọi là chính khi nó chỉ đúng đối tượng hay một nhóm đối tượng đã được quy ước. Danh bất chính là danh hoặc chỉ sai đối tượng đã được quy ước hoặc bao gồm các đối tượng khác ngoài phạm vi bao gồm của nó nằm ngoài ngoại diên của khái niệm.
Theo ngôn ngữ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Logic học, nội hàm của khái niệm quy định ngoại diên của khái niệm, chỉ những đối tượng nào có đầy đủ các dấu hiệu của một khái niệm đã được quy ước thì mới nằm trong ngoại diên của khái niệm đó. Nếu ngoại diên của khái niệm không bao hàm đối tượng tương ứng thì khái niệm đó sai lầm. Quan hệ giữa nội hàm và ngoại diên phải là quan hệ tương xứng cân đối. Mặc gia kế thừa quan niệm về quan hệ danh và thực của Công Tôn Long trong “chỉ vật luận”.
Trong “chỉ vật luận”, Công Tôn Long đã đưa ra bốn khái niệm rất quan trọng và mấu chốt của tư tưởng chính danh: vật, danh, thực và chỉ. Trong đó, "vật" là các đối tượng cụ thể, ví dụ như cái cốc, cái bàn cụ thể…; "Thực" là lớp chung của các sự vật cụ thể, ví dụ như những vật dụng dùng để uống nước, có hình trụ…là cái thực - ta gọi là cái bản chất của các đối tượng cụ thể đó; Danh là tên gọi của thực, là sự khái quát, ước lệ của thực dưới dạng ngôn ngữ. Danh biểu thị cho cái thực phổ biến, Công Tôn Long gọi là "chỉ".