phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương: Ch ơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về du lịch nông thôn và phát triển du lịch nông thôn ở Việt Nam Ch ơng 2: Tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch nông thôn tại Nghệ An và ở bản Hoa Tiến 2, Châu Tiến, Quỳ Châu. Ch ơng 3: Định hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch nông thôn tại Nghệ An và ở bản Hoa Tiến 2 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƯ NG 1: C SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH NÔNG THÔN VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM 1. Cơ sở lí luận về du lịch nông thôn và ph t triển du lịch nông thôn 1. Khái quát về du lịch nông thôn 1.
Khái ni về nông hôn Khái niệm nông thôn theo từ điển tiếng Việt được định ngh a là: “Làng c ng ằng n xu nông nghi , hác với hành h ”. Dưới khía cạnh xã hội học, đô thị và nông thôn là hai khái niệm về mặt nội dung có hàng loạt đặc điểm có tính đối lập nhau. Các nhà xã hội học đã đưa ra rất nhiều cơ sở khác nhau để phân biệt đô thị và nông thôn. Sự phân chia đó có thể dựa trên cơ sở các l nh vực hoạt động sống của xã hội như l nh vực công nghiệp, nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp, giao thông, vận tải, dịch vụ,.hoặc dựa trên các thiết chế chủ yếu của xã hội như thiết chế kinh tế, văn hóa, giáo dục, chính trị, gia đình,.hoặc theo các nhóm, các giai cấp, tầng lớp xã hội, hay theo bình diện lãnh thổ.
C ng có một số nhà lý luận xã hội học lại cho rằng, để phân biệt giữa đô thị và nông thôn theo sự khác biệt giữa chúng về các mặt kinh tế, xã hội và môi trường. Như về mặt kinh tế thì giữa đô thị và nông thôn có sự khác biệt về lao động, nghề nghiệp, mức độ và cách thu nhập về dịch vụ,.Về mặt xã hội thì đó là sự khác biệt trong lối sống, giao tiếp, văn hóa, gia đình, mật độ dân số, nhà ở,.Về mặt môi trường thì chủ yếu ở đây là môi trường tự nhiên, mức độ ô nhiễm,. Nhấn mạnh từ góc độ xã hội thì cả đô thị và nông thôn đều được coi là những hệ thống xã hội, những cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như những xã hội nhỏ và trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội. Vì vậy, trước hết đô thị và nông thôn cần được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các l nh vực nằm trong mối quan hệ chặt ch với nhau.
Khái niệm được đa số các nhà xã hội học chấp nhận đó là coi đô thị và nông thôn như các hệ thống xã hội được phân biệt theo ba đặc trưng cơ bản sau: 1. Về các nh gi i c , ầng ớ xã h i thì ở đô thị đặc trưng chủ yếu là giai cấp công nhân, ngoài ra còn có các tầng lớp giai cấp khác như tư sản, thợ thủ công, viên chức, trí thức,.Còn đối với nông thôn thì đặc trưng chủ yếu ở đây là nông dân, ngoài ra ở từng xã hội còn có các giai cấp, tầng lớp như địa chủ, phú nông, nhóm thợ thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ,. Về ĩnh v c n xu chủ yếu ở đô thị có đặc trưng là sản xuất công nghiệp; ngoài ra, còn có các l nh vực khác như dịch vụ, thương nghiệp, sản xuất tinh thần,.Còn đối với nông thôn thì đặc trưng rõ nét nhất là sản xuất nông nghiệp; ngoài ra, còn phải kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp mà có vai trò rất lớn đối với l nh vực sản xuất nông nghiệp. Về i ng, v n h củ ừng i c ng đ ng, thì đối với nông thôn thường rất đặc trưng với lối sống văn hóa của cộng đồng làng xã mà được phân biệt rất rõ ràng với lối sống thị dân đặc trưng cho khu vực đô thị.
Đặc trưng này có rất nhiều khía cạnh để chỉ ra sự khác biệt giữa đô thị và nông thôn: từ hệ thống dịch vụ, sự giao tiếp, đời sống tinh thần, phong tục, tập quán, hệ giá trị, chuẩn mực cho hành vi,.đến khía cạnh dân số, lối sống gia đình, sinh hoạt kinh tế,.ngay cả đến hệ thống đường xá, năng lượng, nhà ở đều nói lên đây là hai cộng đồng có các khía cạnh văn hóa, lối sống 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tách biệt nhau. y àđ c ng c n nh về xã h i h c hi h n ích hác i giữ đô h và nông hôn. Chính đ c ng hứ đã n ắc iêng, i n iêng ch h i h h ng xã h i đô h và nông thôn. Khái ni và đ c đi củ u ch nông hôn Du ch nông hôn Về mặt ngữ ngh a, u ch nông hôn mà nhiều nơi dùng lẫn với thuật ngữ u ch nông nghi - agritourism.
Danh từ này được dùng khác nhau ở các quốc gia: Ở Ý là Agri-tourism (Du lịch nông nghiệp); Ở Anh là Rural tourism (Du lịch nông thôn), ở M là Homestead (Du lịch trang trại); ở Nhật Bản là Green – tourism (Du lịch xanh), còn ở Pháp là Tourisme rural (Du lịch nông thôn) hoặc Tourisme vert (Du lịch xanh). Tiếp cận một cách khoa học, tác giả Bernard Lane (1994) trong bài viết “Du lịch nông thôn là gì?” đăng trên tạp chí Du lịch Bền vững, đã định ngh a về du lịch nông thôn như một loại hình du lịch: (1) c iễn ở hu v c nông hôn (2) Thi h c ch nông hôn – h đ ng ên những đ c đi iêu i u củ những hu v c nông hôn với quy ô inh nh nhỏ, hông gi n ở, đ c i x c c i và hò nh và h giới hiên nhiên, những i nv n h , xã h i và v n h uyền h ng ở àng xã. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (4) D ên đ c đi ,y u uyền h ng, há i n chậ và đ c ổ chức ch chẽ, gắn với các h nđ h ng. c há i n và qu n í chủ y u ởi đ h ng, hục vụ ục đích u ài củ nc ng àng xã.
(5) Với nhiều i h nh, h hi n đ c ính đ ng về ôi ờng, inh , ch ử, đ đi củ ỗi nông hôn. 14] Đến năm 2000, trong cuốn Từ điển du lịch (Encyclopedia of tourism, Routlegde) đã giải thích về khái niệm Du ch nông hôn (Ru ui ) như sau: “Du ch nông hôn à i h nh u ch h i hác các v ng nông hôn nh ngu n ài nguyên và đá ứng nhu cầu củ c n đô h ng vi c i hông gi n yên ĩnh và gi i í ng ài ời h n à ch iên qu n đ n hiên nhiên. Du ch nông hôn g các chuy n h v ờn qu c gi và công viên công c ng, u ch i n ng hu v c nông hôn, các chuy n đi h qu n nh hắng c nh và h ởng hức c nh qu n nông hôn và u ch nông nghi. N i chung, hu v c h ẫn nh với u hách à những v ng v n hu công nghi , h ờng à v ng nc h hớ , v ng i ậ h c những v ng c , iền n i í đ c i đ n.
Du ch nông hôn cung c ngu n hu nhậ hê , đ c i à ch hụ nữ, và đ ng v i ò qu n ng ng vi c gi ỷ uy gi n nông hôn. ầu ch u ch nông thôn c h n các công nh ch ử, và các h đ ng uyền h ng nh ễ h i àng c h hục h i hông qu qu n củ hách u ch. Các công nh ỏ h ng ng các ngôi àng xu ng c h c đ ng c u hi u xu ng c c h đ c hục ng đ ở hành ngôi nhà hứ 2 ch c n đô h. S há i nđ ng i h nh v ng ới ch các v ng nông hôn nghè , nh ng cũng c h há hủy các đ c ng củ c nh qu n 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com à n đầu đã hu h hách u ch.
Vi c gi ng hi n i n củ ng ời n đô h đã h y đổi ính ch xã h i củ các àng, u ng ày đ c củ x ô ô và các đ àn hách g y n ắc gi hông ên những uy n đ ờng àng chậ hẹ và c n ở i chuy n củ gi c. Ô nhiễ gi hông, vậ nuôi h ông, hi u i á củ u hách và c h g y ổn h ng vậ nuôi và c y ng. S ng h vụ nông nghi và u ch cũng ễ ẫn đ n xung đ về ngu n nh n c. V vậy, cán c n giữ chi hí và i ích ừ du ch nông hôn hông h i c nà cũng ng đ n qu ích c c, nh ng i v ng nông hôn, u ch đ cx à h đ ng hi n nhiên.
Để giúp người đọc hiểu rõ về khái niệm này, Cẩ n ng h c iễn há i n u ch nông hôn Vi N đã tóm tắt khái niệm du lịch nông thôn dưới dạng biểu đồ như sau: Tạo ra hướng kinh doanh nông thôn mới Tạo ra công việc Tạo sinh khí cho cộng đồng Cung cấp dịch Trải nghiệm vụ, giao lưu Giao lưu CHỦ Chương trình du lịch nông thôn KHÁCH Cộng đồng Trải nghiệm đời sống, trải nghiệm Tài nguyên thiên nghề truyền thống, trải nghiệm Du khách nhiên Tài nguyên con nông nghiệp, bán sản vật người Bảo tồn tài nguyên địa phương (văn hóa,thiên nhiên) Kế thừa nghề truyền thống Sơ đồ 1.1: Biểu đồ kh i niệm du lịch nông thôn [23, tr.12] 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm của du lịch nông thôn Theo các nhà nghiên cứu, du lịch nông thôn có các đặc điểm căn bản như sau: - Nền tảng của du lịch nông thôn là nông nghiệp.