Chương 1: Yếu tố kinh tế trong phát triển báo chí hiện đại - Chương 2: Khảo sát mô hình tổ chức kinh doanh của các cơ quan báo chí. - Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của các cơ quan báo chí 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: YẾU TỐ KINH TẾ TRONG PHÁT TRIỂN BÁO CHÍ HIỆN ĐẠI Hiệu quả xã hội là yêu cầu đầu tiên được đặt ra cho mọi tờ báo và các cơ quan thông tin đại chúng. Tuy nhiên, có thể thấy hiện nay, bên cạnh việc thực hiện chức năng định hướng dư luận, nâng cao trình độ dân trí, văn hóa, thẩm mỹ… cho công chúng thì nhiều cơ quan báo chí đã nhận thấy sự cần thiết về hiệu quả kinh tế. Báo chí đã tham gia vào thị trường với tư cách nhà kinh doanh đa ngành, như phát hành sách – báo, đầu tư xuất bản, dịch vụ tư vấn, tổ chức sự kiện.… Nhận thức đó cho thấy, kinh doanh báo chí là xu hướng phát triển tất yếu của báo chí hiện đại.
Kinh tế thị trƣờng và những tác động đối với báo chí 1.1 Kinh tế thị trường là gì? Kinh tế thị trường là một hình thức tổ chức kinh tế phát triển cao của kinh tế hàng hóa mà mọi yếu tố đầu vào và đầu ra đều được thực hiện qua thị trường. Đa số các nước trên thế giới hiện nay đều phát triển theo mô hình kinh tế thị trường. Vì vậy, các quốc gia, trong đó có Việt Nam muốn hòa nhập vào nền kinh tế quốc tế thì cũng phải phát triển theo mô hình kinh tế này. Phát triển nền kinh tế thị trường sẽ phá vỡ cơ cấu nền kinh tế kế hoạch, chuyển thành kinh tế hàng hóa, thúc đẩy xã hội hóa sản xuất.
Bên cạnh đó, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển. Kích thích tính năng động sáng tạo của các chủ thể kinh tế. Kích thích việc cải tiến kĩ thuật, nâng cao chất lượng cải tiến mẫu mã cũng như tăng số lượng hàng hóa dịch vụ. Ngoài ra, thúc đẩy sự phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất; thúc đẩy quá trình tích tụ tập trung sản xuất tạo điều kiện ra đời của sản xuất lớn.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cho đến nay, nhân loại mới chỉ biết đến nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa như là nền kinh tế phát triển ở trình độ cao. Nhân loại chưa biết đến nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Việt Nam xác định phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đó không phải là nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, tuy rằng nó có thể học hỏi nhiều điều từ nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa hiện đại.
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có bản chất kinh tế khác với nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa. Bản chất đó được quy định bởi các quan hệ kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đó là mô hình tổ chức kinh tế vừa dựa trên các quy luật của thị trường vừa dựa trên các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội, hai nhân tố đan xen tác động lẫn nhau, tồn tại trong nhau. Mục đích của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống vật chất tinh thần của mọi thành viên trong xã hội.
Về sở hữu: còn tồn tại các hình thức sở hữu khác nhau, nhiều thành phần kinh tế khác nhau, nhưng trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Về phân phối: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo mức đóng góp vấn và các nguồn lực khác vào sản xuất, kinh doanh và thông qua phúc lợi xã hội. Về cơ chế vận hành: Đó là cơ chế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường nước ta còn thể hiện ở chỗ tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hoá, giáo dục, xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Những tác động của kinh tế thị trường đối với báo chí Những tờ báo đầu tiên của nhân loại bắt đầu với mục đích bán thông tin kinh tế cho các doanh nghiệp để lấy tiền và mục đích này ngày càng phát triển. Ngày nay, trên thế giới, thông tin trên báo chí được coi là một thứ hàng hóa có thể mua – bán, và theo các quy luật cung – cầu của thị trường. Ở nước ta một thời gian dài trước đổi mới là nền kinh tế bao cấp. Năm 1986, với quyết sách “Đổi mới” của Đảng, đất nước ta phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, định hướng phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa.
Từ đó đến nay, nền kinh tế của đất nước liên tục tăng trưởng vượt bậc. Tuy vậy, cùng với các sản phẩm trong lĩnh vực giáo dục thì “hàng hóa báo chí”, “hàng hóa thông tin”… vẫn là những khái niệm còn hết sức mới mẻ. Các cơ quan báo chí ở Việt Nam là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước, có nhiệm vụ, trách nhiệm tuyên truyền, định hướng, phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến người dân. Nhưng phát triển trong nền kinh tế mở cửa, các cơ quan báo chí nhận ra rằng, các sản phẩm của mình còn có thể mang về một khoản thu không nhỏ.
Từ đó, tạo điều kiện để cơ quan báo chí mở rộng quy mô phát triển, đồng thời cải thiện đời sống của những người làm báo. Hiện nay, các cơ quan báo chí rất chú trọng đến các hoạt động kinh doanh, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực quảng cáo, phát hành, tổ chức sự kiện truyền thông. Và đương nhiên, trong nền kinh tế thị trường thì hoạt động kinh doanh của các cơ quan báo chí cũng chịu sự tác động của nó. Đó là các sản phẩm của các cơ quan báo chí cũng được coi như một loại hàng hóa, và sản phẩm hàng hóa này có tiêu thụ được hay không là phụ thuộc vào quy luật cung – cầu, cũng như các biến động của thị trường.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do đó, muốn bán được các sản phẩm của mình thì các cơ quan báo chí cũng cần phải làm các khâu như: khảo sát thị trường, tìm hiểu nhu cầu của khách hàng, đào tạo và tuyển dụng các nhân viên kinh doanh như các doanh nghiệp trong các ngành nghề khác. Tư duy kinh doanh của các tòa soạn cũng thay đổi, thay vì ngồi một chỗ và đợi người đến lấy báo, quảng cáo như trước đây thì các tòa soạn đã không ngừng nâng cao tính chuyên nghiệp, chủ động của đội ngũ làm phát hành, quảng cáo… Ngoài ra, các tờ báo cũng phải chịu những sự biến động về mặt giá cả. Chẳng hạn như giá giấy, giá mực tăng, chi phí lao động tăng… dẫn đến những khó khăn trong việc cạnh tranh về giá bán báo. Trong năm 2009 vừa qua, do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu, rất nhiều tờ báo ở nước ngoài đã phải phá sản, thì ở Việt Nam, nhiều cơ quan báo chí cũng lâm vào tình trạng lao đao vì doanh thu từ quảng cáo bị giảm.
Nhưng ngược lại có những thời điểm mà nền kinh tế phát triển mạnh, các doanh nghiệp “ăn nên làm ra” thì các tờ báo cũng có cơ hội để tăng trưởng về mặt doanh thu. Mặt khác, khi nhìn nhận báo chí là ngành nghề có thể sinh ra lợi nhuận, thì đương nhiên các cơ quan báo chí cũng sẽ phải cạnh tranh theo đúng các quy luật của kinh tế thị trường. Ở thị trường Việt Nam, sự cạnh tranh giữa các tờ báo diễn ra khá quyết liệt. Các tờ báo cạnh tranh nhau chủ yếu trên phương diện thông tin, để phát triển thương hiệu, tăng uy tín với độc giả, qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Và cũng như nhiều ngành nghề khác, báo chí cũng không tránh khỏi những “mặt trái” của nền kinh tế thị trường. Đó là xu hướng làm báo lá cải, chạy theo những thị hiếu tầm thường, đặt lợi nhuận lên trên tất cả… 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số khái niệm trong kinh doanh báo chí 1.1 Phát hành báo chí Là hoạt động đưa sản phẩm báo đến công chúng và thu tiền lại. Đây là hình thức kinh doanh báo chí cổ điển nhất và hiệu quả cũng thấp nhất bởi giá thành của một tờ báo bao gồm cả nhuận bút, tiền giấy, tiền in, tiền phát hành là khá cao.
Tại Việt Nam nhiều tờ báo có chi phí in ấn cao hơn cả phí phát hành. Tuy nhiên, nếu phát hành không tốt thì tờ báo sẽ khó phát triển lượng độc giả, cũng như phát triển quảng cáo. Vì vậy, có thể nói công tác phát hành có vai trò rất quan trọng trong hoạt động và phát triển của tờ báo. Ở nước ta hiện nay, ngoài Công ty Phát hành báo chí Trung ương, có rất nhiều công ty phát hành báo chí khác hoạt động.
Chẳng hạn như công ty cổ phần quốc tế Hải Hưng (Hà Nội) đã có kinh nghiệm phát hành ở cả thị trường miền Bắc từ năm 1991, rồi mở rộng thị trường ra toàn quốc vào năm 1997. Bên cạnh đó, tại nhiều cơ quan báo chí, cũng có hệ thống phát hành riêng của mình. Theo công ty Nghiên cứu thị trường TNS, có tới 60 - 70% lượng báo trên toàn quốc phát hành ở thành phố Hồ Chí Minh. Trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh cũng có khoảng hơn 20 Công ty phát hành báo chí tư nhân hoạt động, cạnh tranh với các Công ty phát hành sách, báo chí của Nhà nước.
Tuy nhiên, đây cũng là thành phần hết sức năng động, góp phần phát triển thị trường phát hành báo chí ở Việt Nam. Các công ty phát hành tư nhân có rất nhiều “chiêu thức” để tiếp cận và bán sản phẩm cho khách hàng. Chẳng hạn, họ đến từng khu chung cư, nhà hàng, các khu chợ… để tiếp thị và bán báo. Họ chiều theo mọi yêu cầu của khách hàng, kể cả những khách hàng khó tính nhất.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.