Luận văn thạc sĩ UEH: Phân tích tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Tú
• Người hướng dẫn: Ts. Lại Tiến Dĩnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phân Tích Sự Tác Động Của Tỷ Giá Hối Đoái Đến Cán Cân Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thiệu vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu
• 1.8. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan về tỷ giá hối đoái
• 2.2. Khái niệm về tỷ giá hối đoái
• 2.3. Cơ sở xác định tỷ giá hối đoái
• 2.3.1. Trong chế độ bản vị vàng
• 2.3.2. Trong hệ thống tiền tệ Bretton Woods
• 2.3.3. Trong chế độ tiền tệ hiện nay
• 2.4. Các loại tỷ giá thông dụng
• 2.5. Tổng quan về cán cân thương mại
• 2.6. Khái niệm về cán cân thương mại
• 2.7. Tác động của cán cân thương mại
• 2.8. Các nhân tố tác động đến cán cân thương mại
• 2.8.1. Lạm phát
• 2.8.2. Thu nhập quốc dân
• 2.8.3. Tỷ giá hối đoái
• 2.8.4. Các biện pháp hạn chế của chính phủ
• 2.9. Khung lý thuyết và nghiên cứu về tác động của tỷ giá lên cán cân thương mại, xuất khẩu và nhập khẩu
• 2.9.1. Khung lý thuyết về tác động của tỷ giá lên cán cân thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng của tỷ giá hối đoái tại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015
• 3.2. Thực trạng về cán cân thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015
• 3.3. Tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Biến, mô hình và phương pháp nghiên cứu
• 4.1.1. Biến và mô hình nghiên cứu
• 4.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.1.3. Kiểm định tính dừng bằng phương pháp ADF
• 4.1.4. Phân tích mối liên hệ dài hạn giữa TB và ER, EX và ER thông qua kiểm định đồng liên kết và VECM (Vector Error Correction Model)
• 4.1.5. Phân tích mối liên hệ ngắn hạn giữa TB và ER, EX và ER thông qua kiểm định đồng liên kết và VECM (Vector Error Correction Model)
• 4.1.6. Phân tích mối liên hệ giữa IM và ER thông qua mô hình VAR (Vector Autoregression)
• 4.2. Thu thập và xử lý dữ liệu
• 4.2.1. Thu thập dữ liệu thứ cấp
• 4.2.2. Quy trình xử lý dữ liệu
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Thống kê mô tả
• 4.3.2. Kiểm định tính dừng của các chuỗi thời gian
• 4.3.3. Phân tích độ trễ tối ưu cho các cặp TB và ER, EX và ER, IM và ER
• 4.3.4. Kiểm định đồng liên kết giữa TB và ER, EX và ER, IM và ER
• 4.3.5. Mối quan hệ giữa TB và ER, EX và ER trong mô hình VEC
• 4.3.6. Mối quan hệ giữa TB và ER
• 4.3.7. Mối quan hệ giữa EX và ER
• 4.3.8. Mối quan hệ giữa IM và ER trong mô hình VAR
• 4.3.9. Phân tích hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Function)
• 4.3.10. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đề xuất những kiến nghị xuất phát từ nghiên cứu
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: THỐNG KÊ MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: PHÂN TÍCH TÍNH DỪNG CÁC CHUỖI THỜI GIAN
• PHỤ LỤC 3: ĐỘ TRỄ TỐI ƯU GIỮA CÁC BIẾN
• PHỤ LỤC 4: PHÂN TÍCH ĐỒNG LIÊN KẾT
• PHỤ LỤC 5: MÔ HÌNH VEC GIỮA TB VÀ ER
• PHỤ LỤC 6: KIỂM TRA TÍNH DỪNG, TÍNH ỔN ĐỊNH, TỰ TƯƠNG QUAN TRONG MÔ HÌNH VEC GIỮA TB VÀ ER
• PHỤ LỤC 7: MÔ HÌNH VEC GIỮA EX VÀ ER
• PHỤ LỤC 8: KIỂM TRA TÍNH DỪNG, TÍNH ỔN ĐỊNH, TỰ TƯƠNG QUAN TRONG MÔ HÌNH VEC GIỮA EX VÀ ER
• PHỤ LỤC 9: MÔ HÌNH VAR GIỮA IM VÀ ER
• PHỤ LỤC 10: KIỂM TRA TỰ TƯƠNG QUAN, TÍNH ỔN ĐỊNH TRONG MÔ HÌNH VAR GIỮA IM VÀ ER

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại

Tỷ giá hối đoái là một yếu tố quan trọng trong nền kinh tế, ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh như xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại tại Việt Nam, từ đó đưa ra những nhận định và khuyến nghị cho chính sách kinh tế.

1.1. Khái niệm tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại

Tỷ giá hối đoái là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác, trong khi cán cân thương mại phản ánh sự chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu. Hiểu rõ hai khái niệm này là cần thiết để phân tích tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại.

1.2. Vai trò của tỷ giá hối đoái trong nền kinh tế Việt Nam

Tỷ giá hối đoái không chỉ ảnh hưởng đến cán cân thương mại mà còn tác động đến lạm phát, đầu tư nước ngoài và tăng trưởng kinh tế. Việc điều chỉnh tỷ giá có thể giúp cải thiện cán cân thương mại và ổn định nền kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phân tích tác động của tỷ giá

Việc phân tích tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như chính sách tiền tệ, lạm phát và tình hình kinh tế toàn cầu đều có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu.

2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như lạm phát, lãi suất, và chính sách tiền tệ. Sự biến động của các yếu tố này có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong tỷ giá và từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại.

2.2. Thách thức trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ về tỷ giá và cán cân thương mại là một thách thức lớn. Dữ liệu không đồng nhất hoặc thiếu hụt có thể làm sai lệch kết quả phân tích.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại. Các mô hình như VAR và VEC sẽ được áp dụng để kiểm tra mối liên hệ này.

3.1. Mô hình VAR trong phân tích kinh tế

Mô hình VAR (Vector Autoregression) cho phép phân tích mối quan hệ giữa nhiều biến số kinh tế. Mô hình này sẽ giúp xác định tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại trong ngắn hạn và dài hạn.

3.2. Mô hình VEC và ứng dụng của nó

Mô hình VEC (Vector Error Correction) được sử dụng để phân tích mối quan hệ đồng liên kết giữa tỷ giá và cán cân thương mại. Mô hình này giúp xác định các điều chỉnh cần thiết để đạt được sự cân bằng trong dài hạn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ rõ ràng giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại tại Việt Nam. Việc điều chỉnh tỷ giá có thể cải thiện cán cân thương mại, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế hiện nay.

4.1. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy rằng khi tỷ giá hối đoái tăng, xuất khẩu có xu hướng tăng và nhập khẩu giảm, dẫn đến cải thiện cán cân thương mại. Điều này phù hợp với lý thuyết về hiệu ứng đường cong J.

4.2. Ứng dụng chính sách từ kết quả nghiên cứu

Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh tỷ giá hối đoái nhằm cải thiện cán cân thương mại. Việc này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn ổn định nền kinh tế vĩ mô.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ giá hối đoái có tác động đáng kể đến cán cân thương mại tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Tóm tắt kết quả chính

Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến cán cân thương mại thông qua các yếu tố như xuất khẩu và nhập khẩu. Nghiên cứu đã xác định được mối quan hệ này và đưa ra các khuyến nghị cho chính sách.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để làm rõ hơn về tác động của các yếu tố khác như lạm phát và chính sách tiền tệ đến mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2001 – 2015, nền kinh tế Việt Nam chứng kiến những chuyển biến mạnh mẽ về hội nhập quốc tế cùng sự điều chỉnh liên tục của chính sách tiền tệ. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa VND/USD đã tăng từ mức 15.084 VND/USD năm 2001 lên mức 21.890 VND/USD vào cuối năm 2015, tương đương mức giảm giá nội tệ hơn 45%. Đi cùng với sự dịch chuyển này, cán cân thương mại Việt Nam biến động sâu sắc: từ mức thâm hụt đỉnh điểm 12.384 triệu USD vào năm 2007 khi gia nhập WTO, chuyển sang thặng dư liên tiếp từ 357 triệu USD năm 2012 đến 1.217 triệu USD năm 2013, trước khi thâm hụt trở lại 764 triệu USD vào năm 2015.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là liệu việc điều chỉnh giảm giá đồng Việt Nam có thực sự mang lại hiệu quả cải thiện cán cân thương mại như lý thuyết kinh tế kỳ vọng, hay chỉ tạo ra áp lực gia tăng chi phí nhập khẩu trong ngắn hạn. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích và đo lường định lượng tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể tập trung xác định mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa tỷ giá với kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu, đồng thời kiểm định sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J và điều kiện Marshall – Lerner.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu chuỗi thời gian theo tháng tại Việt Nam trong khoảng thời gian 174 tháng liên tục (từ tháng 07/2001 đến tháng 12/2015). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp Ngân hàng Nhà nước duy trì dự trữ ngoại hối trên ngưỡng an toàn 12 tuần nhập khẩu và thiết lập cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt, giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc bên ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tiếp cận hệ số co giãn do Alfred Marshall và Abba Lerner khởi xướng, sau đó được mở rộng bởi Joan Robinson (1937) và Fritz Machlup (1955). Theo điều kiện Marshall – Lerner, khi trạng thái ban đầu của cán cân thương mại cân bằng, việc phá giá nội tệ chỉ cải thiện cán cân thương mại khi tổng độ co giãn theo giá của cầu xuất khẩu và cầu nhập khẩu lớn hơn 1 ($\eta_x + \eta_m > 1$). Ngược lại, nếu tổng hệ số co giãn nhỏ hơn 1 ($\eta_x + \eta_m < 1$), cán cân thương mại sẽ rơi vào tình trạng thâm hụt nghiêm trọng hơn.

Lý thuyết hiệu ứng đường cong J (J-Curve Effect) của Gylfason (1987) và Artus & Knight (1984) giải thích độ trễ thời gian của chính sách phá giá. Trong ngắn hạn từ 6 tháng đến 1 năm, hệ số co giãn xuất nhập khẩu gần như triệt tiêu, khiến hiệu ứng giá cả lấn át hiệu ứng khối lượng và làm cán cân thương mại xấu đi. Sau khoảng thời gian từ 2 đến 3 năm, khi người tiêu dùng và nhà sản xuất điều chỉnh hành vi, hiệu ứng khối lượng sẽ áp đảo, giúp cán cân thương mại phục hồi và thặng dư. Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: tỷ giá hối đoái danh nghĩa và thực tế, cán cân thương mại (Trade Balance - TB), kim ngạch xuất khẩu (Export - EX), kim ngạch nhập khẩu (Import - IM) và cơ chế điều hành tỷ giá thả nổi có quản lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu chuỗi thời gian thứ cấp theo tháng với cỡ mẫu gồm 174 quan sát (từ tháng 07/2001 đến tháng 12/2015). Dữ liệu được trích xuất từ Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Việc lựa chọn mẫu theo tần suất tháng thay vì quý hay năm nhằm mục đích gia tăng bậc tự do cho mô hình kinh tế lượng, nâng cao tính vững (consistency) và độ chính xác của các ước lượng tham số, đồng thời nắm bắt kịp thời các biến động chính sách trong ngắn hạn.

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực hiện trên phần mềm EViews 8.0 với các bước cụ thể:

1. Kiểm định tính dừng của các chuỗi thời gian thông qua kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) nhằm tránh hiện tượng hồi quy giả mạo.
2. Xác định độ trễ tối ưu dựa trên các tiêu chuẩn AIC, SC và HQ.
3. Thực hiện kiểm định đồng liên kết Johansen để xác định mối liên hệ cân bằng dài hạn giữa các cặp biến: TB - ER, EX - ER và IM - ER.
4. Ước lượng mô hình Vectơ hiệu chỉnh sai số (VECM) cho các chuỗi có đồng liên kết để đo lường tốc độ điều chỉnh ngắn hạn về trạng thái cân bằng dài hạn.
5. Sử dụng mô hình Vectơ tự hồi quy (VAR) kết hợp phân tích hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Function - IRF) trong khoảng thời gian dự báo 24 tháng đối với các chuỗi không có quan hệ đồng liên kết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kiểm định Johansen khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, cũng như giữa tỷ giá và kim ngạch xuất khẩu. Trong dài hạn, đồng Việt Nam giảm giá có tác động tích cực đến việc mở rộng kim ngạch xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại, thỏa mãn điều kiện Marshall – Lerner trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam.

Thứ hai, hàm phản ứng đẩy (IRF) chỉ ra sự xuất hiện rõ rệt của hiệu ứng đường cong J tại Việt Nam. Sau cú sốc giảm giá VND, cán cân thương mại suy giảm trong 2 đến 5 tháng đầu tiên do giá trị nhập khẩu tính bằng nội tệ tăng vọt. Sau giai đoạn này, cán cân thương mại dần phục hồi và đạt trạng thái cân bằng mới cao hơn mức ban đầu sau khoảng 12 đến 15 tháng.

Thứ ba, mức độ nhạy cảm của cán cân thương mại đối với biến động tỷ giá có sự phân hóa theo từng thời kỳ. Giai đoạn 2008 – 2011, khi tỷ giá VND/USD điều chỉnh tăng 5,63% năm 2008, 5,52% năm 2009 và 10,01% năm 2011, thâm hụt thương mại giảm từ mức 157,76% năm 2007 xuống còn 45,57% năm 2008 và chỉ còn 5,69% năm 2011. Kim ngạch xuất khẩu duy trì mức tăng trưởng bình quân trên 21,99%/năm, nhưng kim ngạch nhập khẩu cũng tăng nhanh với tỷ trọng nguyên phụ liệu chiếm hơn 70% tổng kim ngạch.

Thứ tư, các cú sốc tỷ giá quốc tế có tính truyền dẫn trực tiếp. Điển hình vào tháng 08/2015, sự kiện Trung Quốc phá giá đồng Nhân dân tệ (CNY) khiến Ngân hàng Nhà nước phải nới biên độ tỷ giá từ ±1% lên ±3%, góp phần làm cán cân thương mại chuyển từ mức thặng dư 795 triệu USD năm 2014 sang thâm hụt 764 triệu USD năm 2015.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hiệu ứng đường cong J tại Việt Nam là do độ trễ trong hành vi của doanh nghiệp và tính chất cơ cấu thương mại. Trong ngắn hạn, các hợp đồng thương mại quốc tế đã được ký kết cố định theo giá ngoại tệ, việc nhập khẩu máy móc thiết bị và nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất gia công không thể cắt giảm ngay lập tức. Điều này tạo ra hiệu ứng giá cả tiêu cực. Chỉ sau 6 đến 12 tháng, khi các doanh nghiệp xuất khẩu tận dụng được lợi thế giá rẻ tính bằng ngoại tệ để mở rộng thị trường, hiệu ứng khối lượng mới phát huy tác dụng.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm trong nước của Phan Thanh Hoàn và Nguyễn Đăng Hào (2007), Phạm Thị Tuyết Trinh (2012), cũng như các công trình quốc tế tại các quốc gia Đông Nam Á như Bahmani-Oskooee và Kantipong (2001) tại Thái Lan hay Yusoff (2010) tại Malaysia.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện này được mô tả trực quan thông qua đồ thị hàm phản ứng đẩy (IRF), biểu diễn quỹ đạo của cán cân thương mại rơi xuống vùng giá trị âm trong 3 tháng đầu rồi dốc ngược vượt qua trục hoành từ tháng thứ 6 trở đi. Đồng thời, biểu đồ đường kết hợp cột so sánh biến động tỷ giá cuối kỳ (tăng từ 15.054 lên 21.890 VND/USD) với quy mô thặng dư/thâm hụt thương mại qua 15 năm cho thấy rõ các bước ngoặt chính sách vĩ mô như Nghị quyết 11/NQ-CP năm 2011 và các lần điều chỉnh biên độ tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt: Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục duy trì việc công bố tỷ giá trung tâm hàng ngày dựa trên rổ tiền tệ của các đối tác thương mại lớn, kết hợp biên độ dao động ±2% đến ±3%. Mục tiêu là giữ biên độ biến động tỷ giá thực không vượt quá 3% - 5%/năm, tránh tình trạng đầu cơ ngoại tệ và hạn chế áp lực sốc tỷ giá từ đồng USD. Thời gian thực hiện: Thường xuyên hàng năm.

2. Tái cơ cấu ngành hàng xuất nhập khẩu và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa: Bộ Công Thương cùng các hiệp hội ngành hàng cần đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa các ngành chủ lực (dệt may, da giày, điện tử) từ mức 30% - 35% lên ngưỡng 50% - 60% trong giai đoạn 5 năm. Giải pháp này giúp giảm thiểu rủi ro đội chi phí nhập khẩu nguyên liệu khi nội tệ giảm giá, từ đó tối ưu hóa thặng dư thương mại.

3. Phát triển thị trường công cụ phái sinh tiền tệ: Các ngân hàng thương mại cần chủ động thiết kế và phổ biến các gói phòng ngừa rủi ro tỷ giá như hợp đồng kỳ hạn (Forward), hợp đồng hoán đổi (Swap) và hợp đồng quyền chọn (Option). Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô vừa và lớn sử dụng công cụ phái sinh đạt tối thiểu 40% trong vòng 24 tháng tới, giúp ổn định chi phí đầu vào.

4. Tăng cường năng lực dự trữ ngoại hối quốc gia: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần kiên định mục tiêu tích lũy dự trữ ngoại hối đạt mức tối thiểu từ 14 đến 18 tuần nhập khẩu (tương đương 40 – 60 tỷ USD trong giai đoạn trung hạn). Nguồn lực này đóng vai trò bộ đệm thanh khoản vững chắc, cho phép can thiệp thị trường ngoại tệ kịp thời khi xuất hiện các biến động tài chính toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương): Sử dụng các phát hiện thực nghiệm về độ trễ của hiệu ứng đường cong J để xây dựng kịch bản điều hành tỷ giá, chủ động tính toán thời điểm can thiệp thị trường ngoại hối và điều chỉnh biên độ giao dịch ngoại tệ.
• Lãnh đạo và chuyên gia quản trị tài chính tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Tham khảo mức độ co giãn thương mại và quy luật biến động chi phí để xây dựng kế hoạch ký kết hợp đồng, định giá sản phẩm xuất khẩu và chủ động trích lập quỹ dự phòng rủi ro biến động tỷ giá.
• Chuyên viên phân tích vĩ mô tại các định chế tài chính, công ty chứng khoán và quỹ đầu tư: Ứng dụng mô hình định lượng VECM và chuỗi dữ liệu 174 tháng để dự báo xu hướng cán cân thanh toán quốc tế, tỷ giá VND/USD và dòng vốn ngoại tệ chảy vào thị trường Việt Nam.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu chuỗi thời gian, quy trình kiểm định đồng liên kết Johansen và phân tích hàm phản ứng đẩy trong nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Hiệu ứng đường cong J có tồn tại trong thương mại Việt Nam không?
Nghiên cứu khẳng định hiệu ứng đường cong J tồn tại rõ rệt tại Việt Nam trong giai đoạn 2001 – 2015. Khi đồng Việt Nam giảm giá, cán cân thương mại sẽ suy giảm trong khoảng 2 đến 5 tháng đầu trước khi chuyển biến tích cực và đạt trạng thái cân bằng thặng dư bền vững sau 12 đến 15 tháng.

Điều kiện Marshall – Lerner được thể hiện như thế nào trong luận văn?
Điều kiện Marshall – Lerner được thỏa mãn trong dài hạn khi tổng hệ số co giãn của xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1 ($\eta_x + \eta_m > 1$). Kết quả kiểm định đồng liên kết VECM chứng minh rằng việc phá giá có kiểm soát đồng nội tệ thực sự giúp gia tăng kim ngạch xuất khẩu ròng của Việt Nam.

Tại sao việc phá giá VND không cải thiện cán cân thương mại ngay lập tức?
Do các rào cản ngắn hạn về hợp đồng thương mại cố định và thời gian phản ứng chậm của nhà sản xuất. Hơn nữa, hơn 70% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam là nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất, nên việc nội tệ mất giá sẽ đẩy chi phí nhập khẩu lên ngay tức thì trước khi khối lượng xuất khẩu kịp mở rộng.

Mô hình kinh tế lượng nào được sử dụng để phân tích dữ liệu trong luận văn?
Nghiên cứu sử dụng mô hình Vectơ hiệu chỉnh sai số (VECM) cho các cặp biến có quan hệ đồng liên kết dài hạn (TB - ER, EX - ER) và mô hình Vectơ tự hồi quy (VAR) kết hợp hàm phản ứng đẩy (IRF) trên phần mềm EViews 8.0 với cỡ mẫu 174 quan sát tháng.

Tác động của việc Trung Quốc phá giá đồng Nhân dân tệ năm 2015 là gì?
Sự kiện Trung Quốc phá giá đồng CNY vào tháng 08/2015 đã gây sức ép cạnh tranh mạnh lên hàng hóa Việt Nam. Để thích ứng, Ngân hàng Nhà nước đã điều chỉnh tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng thêm 1% và mở rộng biên độ lên ±3%, khiến cán cân thương mại 2015 thâm hụt 764 triệu USD.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại, chứng minh sự phù hợp của điều kiện Marshall – Lerner và hiệu ứng đường cong J tại Việt Nam.
• Kết quả định lượng trên chuỗi dữ liệu 174 tháng (2001 – 2015) xác nhận mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tỷ giá và xuất khẩu, làm rõ độ trễ tác động kéo dài từ 2 đến 5 tháng của các cú sốc tỷ giá.
• Đóng góp chính của công trình là cung cấp bằng chứng thực nghiệm tần suất tháng có độ tin cậy cao, khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước đây vốn chỉ sử dụng dữ liệu quý hoặc năm.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo trong 12 đến 24 tháng tới cần mở rộng phân tích dữ liệu bảng song phương với từng đối tác thương mại lớn (Mỹ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản) và tích hợp thêm biến số giá dầu thế giới.
• Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần khai thác triệt để các kết quả và khuyến nghị của luận văn nhằm nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ và quản trị rủi ro tỷ giá trong giai đoạn hội nhập mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  NGUYỄN NGỌC TÚ PHÂN TÍCH SỰ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  NGUYỄN NGỌC TÚ \ PHÂN TÍCH SỰ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. LẠI TIẾN DĨNH TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi, nhờ có sự hỗ trợ từ Thầy hƣớng dẫn khoa học. Những nội dung nghiên cứu và kết quả nêu ra trong luận văn này là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc.HCM, ngày 20 tháng 09 năm 2016 Học viên thực hiện Nguyễn Ngọc Tú LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.

Giới thiệu vấn đề nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu. Kết cấu của luận văn.

3 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI. Tổng quan về tỷ giá hối đoái. Khái niệm về tỷ giá hối đoái. Cơ sở xác định tỷ giá hối đoái.

Trong chế độ bản vị vàng. Trong hệ thống tiền tệ Bretton Woods. Trong chế độ tiền tệ hiện nay. Các loại tỷ giá thông dụng.

Tổng quan về cán cân thƣơng mại. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm về cán cân thƣơng mại. Tác động của cán cân thƣơng mại.

Trong cơ chế tỷ giá hối đoái thả nổi. Trong cơ chế tỷ giá hối đoái cố định. Các nhân tố tác động đến cán cân thƣơng mại. Thu nhập quốc dân.

Tỷ giá hối đoái. Các biện pháp hạn chế của chính phủ. Khung lý thuyết và nghiên cứu về tác động của tỷ giá lên cán cân thƣơng mại, xuất khẩu và nhập khẩu. Khung lý thuyết về tác động của tỷ giá lên cán cân thƣơng mại.

Khung lý thuyết về tác động của tỷ giá lên xuất khẩu. Khung lý thuyết về tác động của tỷ giá lên nhập khẩu. Các nghiên cứu trƣớc liên quan đến đề tài nghiên cứu. Các nghiên cứu ở Việt Nam.

Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài. 22 TÓM TẮT CHƢƠNG 2. 31 CHƢƠNG 3 THỰC TRẠNG VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM. Thực trạng của tỷ giá hối đoái tại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015.

Thực trạng về cán cân thƣơng mại tại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015. Tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thƣơng mại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015. 38 TÓM TẮT CHƢƠNG 3. 41 CHƢƠNG 4 PHƢƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

42 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Biến, mô hình và phƣơng pháp nghiên cứu. Biến và mô hình nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Kiểm định tính dừng bằng phƣơng pháp ADF. Phân tích mối liên hệ dài hạn giữa TB và ER, EX và ER thông qua kiểm định đồng liên kết và VECM (Vector Error Correction Model). Phân tích mối liên hệ ngắn hạn giữa TB và ER, EX và ER thông qua kiểm định đồng liên kết và VECM (Vector Error Correction Model). Phân tích mối liên hệ giữa IM và ER thông qua mô hình VAR (Vector Autoregression).

Thu thập và xử lý dữ liệu. Thu thập dữ liệu thứ cấp. Quy trình xử lý dữ liệu. Kết quả nghiên cứu.

Thống kê mô tả. Kiểm định tính dừng của các chuỗi thời gian. Phân tích độ trễ tối ƣu cho các cặp TB và ER, EX và ER, IM và ER. Kiểm định đồng liên kết giữa TB và ER, EX và ER, IM và ER.

Mối quan hệ giữa TB và ER, EX và ER trong mô hình VEC. Mối quan hệ giữa TB và ER. Mối quan hệ giữa EX và ER. Mối quan hệ giữa IM và ER trong mô hình VAR.

Phân tích hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Function). Thảo luận kết quả nghiên cứu. 57 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. 58 CHƢƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

60 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đề xuất những kiến nghị xuất phát từ nghiên cứu. Hạn chế của đề tài và hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 62 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1: THỐNG KÊ MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU PHỤ LỤC 2: PHÂN TÍCH TÍNH DỪNG CÁC CHUỖI THỜI GIAN PHỤ LỤC 3: ĐỘ TRỄ TỐI ƢU GIỮA CÁC BIẾN PHỤ LỤC 4: PHÂN TÍCH ĐỒNG LIÊN KẾT PHỤ LỤC 5: MÔ HÌNH VEC GIỮA TB VÀ ER PHỤ LỤC 6: KIỂM TRA TÍNH DỪNG, TÍNH ỔN ĐỊNH, TỰ TƢƠNG QUAN TRONG MÔ HÌNH VEC GIỮA TB VÀ ER PHỤ LỤC 7: MÔ HÌNH VEC GIỮA EX VÀ ER PHỤ LỤC 8: KIỂM TRA TÍNH DỪNG, TÍNH ỔN ĐỊNH, TỰ TƢƠNG QUAN TRONG MÔ HÌNH VEC GIỮA EX VÀ ER PHỤ LỤC 9: MÔ HÌNH VAR GIỮA IM VÀ ER PHỤ LỤC 10: KIỂM TRA TỰ TƢƠNG QUAN, TÍNH ỔN ĐỊNH TRONG MÔ HÌNH VAR GIỮA IM VÀ ER LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADF Augmented Dickey Fuller (Dickey Fuller mở rộng) ER Exchange Rate (tỷ giá) EX Export (xuất khẩu) FDI Foreign Direct Investment (vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài) IM Import (nhập khẩu) NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc TB Trade Balance (cán cân thƣơng mại) USD United States Dollar (đồng đô la Mỹ) VND Viet Nam Dong (Việt Nam đồng) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Hệ số co giãn cầu đối với xuất khẩu và nhập khẩu của 15 nƣớc công nghiệp và 9 quốc gia đang phát triển Bảng 2.2: Tóm tắt các nghiên cứu trƣớc tại Việt Nam Bảng 3.1: Diễn biến tỷ giá cuối kỳ của VND/USD giai đoạn 2001 – 2006 Bảng 3.2: Tổng vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài giai đoạn 2005 – 2015 Bảng 3.3: Diễn biến tỷ giá cuối kỳ của VND/USD giai đoạn 2006 – 2015 Bảng 3.4: Xuất khẩu – nhập khẩu Việt Nam trong giai đoạn 2001 – 2015 Bảng 4.1: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu Bảng 4.2: Kết quả kiểm định tính dừng Bảng 4.3: Kết quả độ trễ tối ƣu giữa TB và ER Bảng 4.4: Kết quả độ trễ tối ƣu giữa EX và ER Bảng 4.5: Kết quả độ trễ tối ƣu giữa IM và ER Bảng 4.6: Kết quả phân tích đồng liên kết Bảng 4.7: Kết quả phân tích mối quan hệ dài hạn giữa TB và ER Bảng 4.8: Kết quả phân tích mối quan hệ dài hạn giữa EX và ER LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình vẽ Hình 2.1: Sự dịch chuyển của IS – BP trong trƣờng hợp gia tăng xuất khẩu ròng Hình 2.2: Chính sách ngoại thƣơng trong cơ chế tỷ giá thả nổi Hình 2.3: Chính sách ngoại thƣơng trong cơ chế tỷ giá cố định Hình 2.4: Hiệu ứng tuyến J Hình 2.5: Hiệu ứng phá giá lên đƣờng cầu Hình 2.6: Hiệu ứng phá giá và xuất khẩu Hình 2.7: Hiệu ứng phá giá lên nhập khẩu Đồ thị Đồ thị 3.1: Tổng vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) giai đoạn 2005 – 2015 Đồ thị 3.2: Cán cân thƣơng mại, xuất khẩu và nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2001 – 2015 Đồ thị 3.3: Tỷ giá hối đoái và cán cân thƣơng mại Việt Nam giai đoạn 2001 – 2015 Đồ thị 4.1: Hàm phản ứng đẩy giữa cán cân thƣơng mại và tỷ giá Đồ thị 4.2: Hàm phản ứng đẩy giữa xuất khẩu và tỷ giá Đồ thị 4.3: Hàm phản ứng đẩy giữa nhập khẩu và tỷ giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.

Giới thiệu vấn đề nghiên cứu Tỷ giá hối đoái đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế mỗi quốc gia. Tỷ giá tác động đến hầu hết các mặt của nền kinh tế nhƣ tài khoản vãng lai, tài khoản vốn, lạm phát, lãi suất, tốc độ tăng trƣởng, tổng sản phẩm quốc dân,v. Nhƣng một trong những tác động nhanh chóng và rõ ràng nhất đó là tác động đến hoạt động xuất – nhập khẩu, từ đó ảnh hƣởng đến cán cân thƣơng mại. Các quốc gia trong đó có Việt Nam đã và đang sử dụng chính sách điều hành tỷ giá để điều chỉnh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu của mình.

Nhiều quan điểm cho rằng tồn tại hiệu ứng đƣờng cong J trong mối quan hệ dài hạn giữa cán cân thƣơng mại và tỷ giá là phù hợp với khung lý thuyết do Marshall – Lerner đƣa ra; chính vì vậy, khi nội tệ mất giá sẽ làm cho cán cân thƣơng mại trở nên xấu đi trong ngắn hạn nhƣng trong dài hạn cán cân thƣơng mại sẽ đƣợc cải thiện. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn tồn tại những quan điểm đối lập trong nghiên cứu. Nghiên cứu về ảnh hƣởng của việc thay đổi tỷ giá nhằm cải thiện cán cân thƣơng mại là một vấn đề quan trọng. Bởi vì nếu cán cân thƣơng mại đƣợc cải thiện sẽ góp phần gia tăng dự trữ ngoại hối, tăng lòng tin của các chủ thể trong nền kinh tế đối với nội tệ, qua đó góp phần đảm bảo cho việc tăng trƣởng kinh tế.

Chính vì vậy tác giả đã chọn đề tài: “Phân tích sự tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thƣơng mại tại Việt Nam” cho luận văn của mình. Đề tài này không chỉ nghiên cứu những vấn đề lý luận về tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thƣơng mại, mà còn nghiên cứu tác động của nó đến cán cân thƣơng mại một cách cụ thể đó là: đo lƣờng, đánh giá tác động của việc tăng hoặc giảm giá đồng Việt Nam đến cán cân thƣơng mại. Mục tiêu nghiên cứu - Mục tiêu tổng quát: phân tích tác động của tỷ giá hối đoái đến cán cân thƣơng mại tại Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 07 năm 2001 đến tháng 12 năm 2015.