BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH --------------------------- LÊ TIẾN ĐƢỢC NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA KIỀU HỐI VÀ PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH Ở CÁC NƢỚC ĐÔNG NAM Á Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THỊ LIÊN HOA Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 11 năm 2016 Tác giả luận văn Lê Tiến Được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH TÓM TẮT .1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu và dữ liệu.
Nội dung nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. 9 CHƢƠNG 2: CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY. Một số khái niệm liên quan.
Phát triển tài chính. Ảnh hƣởng của kiều hối đến tăng trƣởng kinh tế và phát triển tài chính. Ảnh hưởng của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế. Ảnh hưởng của kiều hối đến phát triển tài chính.
Ảnh hưởng của phát triển tài chính đến kiều hối. 24 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU. Phƣơng pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.
31 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Phân tích thống kê mô tả. 35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kiểm định tƣơng quan phụ thuộc chéo.
Kiểm định đa cộng tuyến, phƣơng sai thay đổi, tự tƣơng quan .1 Kiểm định đa cộng tuyến. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi phần dư - Greene (2000). Kiểm định hiện tượng tự tương quan phần dư. Phân tích kết quả hồi quy.
43 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 55 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Các ký hiệu :Biểu thị cho logarit của chỉ số phát triển tài chính (Cung tiền M2 hoặc tín dụng ngân hàng) trên GDP :Biểu thị cho logarit của thực trên đầu người Rem :Biểu thị cho logarit của kiều hối trên GDP Các chữ viết tắt Viết tắt Nghĩa tiếng anh Nghĩa tiếng việt FDI Foreign Direct Investments Đầu tư trực tiếp nước ngoài GMM Generalized Method of Moments Phương pháp Moment tổng quát IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế ODA Official Development Assistance Viện trợ phát triển chính thức OLS Ordinary Least Square Phương pháp bình phương nhỏ nhất Seemingly Unrelated Phương pháp hệ phương trình hồi quy SUR Regressions dường như không tương quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Số hiệu bảng Tên bảng Trang Các ước tính và dự báo về luồng kiều hối đến nước đang 1.1 3 phát triển Một số chỉ tiêu đo lường mức độ phát triển tài chính 2.1 12 dưới góc độ của các định chế tài chính Một số chỉ tiêu đo lường mức độ phát triển tài chính 2.2 13 dưới góc độ của thị trường tài chính 4.1 Thống kê mô tả giữa các biến trong mô hình 35 4.2 Kiểm định tương quan chéo 39 Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến với nhân tử phóng đại 4.3 40 phương sai 4.4 Kiểm định phương sai thay đổi phần dư 42 4.5 Kết quả kiểm tra tự tương quan mô hình 43 Kiểm định tác động của kiều hối đến phát triển tài chính 4.6 45 với M2/GDP là biến đại diện cho phát triển tài chính Kiểm định tác động của phát triển tài chính đến kiều hối 4.7 46 với M2/GDP là biến đại diện cho phát triển tài chính Kiểm định tác động của kiều hối đến phát triển tài chính 4.8 48 với Credit/GDP là biến đại diện cho phát triển tài chính Kiểm định tác động của phát triển tài chính đến kiều hối 4.9 49 với Credit/GDP là biến đại diện cho phát triển tài chính 4.10 Bảng tổng hợp kết quả kiểm định nhân quả Granger 53 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH Số hiệu hình Tên hình Trang Kiều hối và các dòng vốn quốc tế khác chảy vào các 1.1 4 nước đang phát triển Dòng kiều hối vào các quốc gia Đông Nam Á (Triệu 1.2 7 USD), 2005-2014 Tín dụng ngân hàng của các nước Đông Nam Á (% 4.1 37 của GDP), 2000-2013 Cung tiền M2 của các nước Đông Nam Á (% của 4.2 37 GDP), 2000-2013 GDP trên đầu người của các nước Đông Nam Á 4.4 38 2000-2013 Chi tiêu của các hộ gia đình nhận kiếu ở Philippines 4.5 50 năm 2000 và 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 TÓM TẮT Bài nghiên cứu này điều tra mối quan hệ nhân quả giữa kiều hối và phát triển tài chính ở các quốc gia Đông Nam Á. Để giải quyết vấn đề này, chúng tôi sử dụng kiểm định nhân quả Granger, dựa trên phương pháp hệ phương trình hồi quy dường như không tương quan (Seemingly Unrelated Regressions - SUR) và kiểm định Wald với giá trị tới hạn Bootstrap cho từng quốc gia riêng biệt. Sử dụng dữ liệu hàng năm trong giai đoạn 1999-2014 cho 7 quốc gia Đông Nam Á, bài nghiên cứu thu được các kết quả như sau: Với biến Cung tiền M2 đại diện cho phát triển tài chính, kiều hối có tác động tích cực đến phát triển tài chính ở hai quốc gia (Lào và Thái Lan) và phát triển tài chính ảnh hưởng một cách tích cực đến kiều hối ở Thái Lan và Việt Nam.
Khi sử dụng tín dụng ngân hàng đại diện cho độ sâu tài chính, kiều hối cũng có tác động tích cực đến phát triển tài chính ở hai quốc gia (Lào và Thái Lan), và tín dụng ngân hàng chỉ ảnh hưởng tích cực đến kiều hối duy nhất ở Thái Lan. Tóm lại, bài nghiên cứu cho thấy kết quả không đồng nhất giữa các quốc gia, do đó không có bằng chứng thực nghiệm hỗ trợ mạnh mẽ cho quan điểm kiều hối thúc đẩy phát triển tài chính ở các nước Đông Nam Á và dường như phát triển tài chính không phải là nhân tố quyết định dòng kiều hối ở quốc gia nước chủ nhà. Từ khóa: Kiều hối, tín dụng ngân hàng và Cung tiền M2. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.
Lý do chọn đề tài Dưới tác động mạnh mẽ của làn sóng khoa học kỹ thuật và công nghệ mới, đặc biệt là công nghệ thông tin điện tử và viễn thông, kể từ đầu thập kỷ 70 cùng với sự sụp đổ của hệ thống tiền tệ Bretton Woods (1973), quá trình di chuyển vốn diễn ra nhanh chóng và rộng khắp ở nhiều nước khác nhau trên thế giới. Các nhu cầu về giao dịch tài chính quốc tế gia tăng nhanh chóng do sự gia tăng thương mại quốc tế trong những năm 1960 và việc thực hiện cơ chế quản lý tỷ giá thả nổi vào đầu năm 1980 đã thúc đẩy mạnh mẽ làn sóng di chuyển vốn và ngoại tệ giữa các quốc gia nhằm đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi ích của quá trình toàn cầu hóa thương mại và đầu tư. Các nước đang phát triển, đặc biệt là những nước có tỷ lệ tiết kiệm nội địa thấp, luôn có nhu cầu rất lớn về nguồn vốn cho tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, nhất là xóa đói giảm nghèo. Đối với các nước này, nguồn lực trong nước là cơ bản, nhưng nguồn lực từ bên ngoài luôn có vai trò đặc biệt quan trọng cho sự tăng trưởng bứt phá, đuổi kịp các nền kinh tế phát triển khác.
Nhằm đáp ứng yêu cầu vốn, nhiều quốc gia thường tìm đến thị trường tài chính trong nước và quốc tế như phát hành trái phiếu chính phủ, trái phiếu quốc tế hay đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nhận viện trợ phát triển chính thức (ODA) mà còn ít quan tâm đến những khoản tiền của các cá nhân chuyển từ nước ngoài về cho thân nhân trong nước, đó là dòng tiền kiều hối. Kiều hối ngày càng có khuynh hướng quan trọng đối với các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp. Song, tại một số quốc gia, dòng kiều hối hiện lại bị giới hạn bởi các yếu tố nội tại thuộc các nước tiếp nhận kiều hối như chính sách quản lý của nhà nước, mức phí chuyển tiền, hệ thống dịch vụ ngân hàng trong nước… đòi hỏi phải cải thiện các chính sách để tối ưu hóa vai trò cũng như các lợi ích tiềm năng của dòng kiều hối có thể mang lại cho nền kinh tế. Có rất nhiều quốc gia trên thế giới có nguồn kiều hối lớn hơn và ổn định hơn nguồn FDI rất nhiều và thậm chí còn lớn hơn cả nguồn viện trợ phát triển chính thức (ODA).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Các ƣớc tính và dự báo về luồng kiều hối đến nƣớc đang phát triển 2012 2013 2014 2015 2016f 2017f (Growth rate, percent) Developing countries 6.4 East Asia and Pacific 0.9 Europe and Central Asian 9.6 Latin America and Caribbean 1.9 Middle-East and North Africa 16.7 Sub-Saharan Africa 1.3 Low-income countries 12.0 ($ billions) Developing countries 403 418 436 440 459 479 East Asia and Pacific 107 113 122 125 130 135 Europe and Central Asian 46 52 48 42 45 48 Latin America and Caribbean 60 61 64 66 69 71 Middle-East and North Africa 49 49 53 53 55 57 South Asia 108 111 116 120 126 132 Sub-Saharan Africa 32 32 33 33 34 36 World 533 557 583 586 610 636 Low-income countries 31 33 35 35 38 40 Middle-income 372 385 401 405 421 439 High income 130.9 (Nguồn: The World Bank) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Dòng kiều hối chảy về các nước đang phát triển đang ngày càng tăng lên một cách đáng kể, năm 2003 dòng kiều hối này chỉ đạt 90 triệu USD, tuy nhiên đến năm 2013 đã đạt tới 418 triệu USD và vẫn đang có chiều hướng gia tăng mạnh mẽ (xem Bảng 1. Ở các nước đang phát triển nói chung và một số nước Châu Á nói riêng mà điển hình như Ấn độ, Trung Quốc, Philippines…dòng kiều hối chảy về trong nước ngày càng tăng lên đáng kể. Trên khắp thế giới, nhóm nước nhận kiều hối nhiều nhất trong năm 2015 bao gồm Ấn Độ, Trung Quốc, Philippines, Mêhicô và Pháp. Kiều hối đã trở thành nguồn vốn lớn thứ hai chỉ sau FDI chảy vào các nước đang phát triển vượt qua cả ODA và dòng vốn tư nhân (xem Hình 1.