Luận văn Thạc sĩ UEH: Lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh luận cứ khoa học của phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Luận Cứ Khoa Học Của Phương Thức Lập Ngân Sách Theo Kết Quả Đầu Ra Trong Quản Lý Chi Tiêu Công Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG THỨC LẬP NGÂN SÁCH THEO KẾT QUẢ ĐẦU RA TRONG QUẢN LÝ CHI TIÊU CÔNG
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về lập dự toán NSNN
• 1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Vai trò của lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.1.4. Những yêu cầu cơ bản đối với lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.1.5. Các phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.2. Cơ sở lý luận của phương thức soạn lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công
• 1.2.1. Quản lý chi tiêu công
• 1.2.2. Khái niệm của phương thức lập NS theo kết quả đầu ra
• 1.2.3. Những đặc điểm cơ bản của phương thức lập NS theo kết quả đầu ra
• 1.2.4. Vai trò của phương thức lập NS theo kết quả đầu ra
• 1.3. Sự khác nhau của phương thức lập ngân sách theo yếu tố đầu vào và phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra
• 1.3.1. Sự khác nhau về quy trình chiến lược
• 1.3.2. Sự khác nhau về quản lý chi tiêu công
• 1.4. Những ưu điểm của phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra
• 1.5. Thực tiễn vận dụng phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LẬP NGÂN SÁCH VÀ QUẢN LÝ CHI TIÊU CÔNG CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng lập ngân sách nhà nước và quản lý chi tiêu công của Việt Nam từ năm 1996-2004
• 2.1.1. Khuôn khổ pháp lý
• 2.1.2. Lập ngân sách và quản lý chi tiêu công
• 2.2. Thực trạng lập NS và quản lý chi tiêu công từ năm 2004 đến nay
• 2.2.1. Khuôn khổ pháp lý
• 2.2.2. Phương thức soạn lập ngân sách và quản lý chi tiêu công
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG PHƯƠNG THỨC LẬP NGÂN SÁCH THEO KẾT QUẢ ĐẦU RA TRONG QUẢN LÝ CHI TIÊU CÔNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những nội dung cần thay đổi khi chuyển sang phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công
• 3.2. Những nguyên tắc cần tuân thủ khi vận dụng lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công
• 3.3. Sự cần thiết phải áp dụng lập dự toán ngân sách theo kết quả đầu ra gắn với khuôn khổ chi tiêu trung hạn vào Việt Nam
• 3.3.1. Khái quát khuôn khổ chi tiêu trung hạn
• 3.3.2. Sự cần thiết
• 3.4. Xây dựng quy trình soạn lập NS theo kết quả đầu ra gắn với MTEF
• 3.5. Các giải pháp hỗ trợ để áp dụng lập NS theo kết quả đầu ra gắn với khuôn khổ chi tiêu trung hạn tại Việt Nam
• 3.5.1. Phải có sự chuẩn bị chu đáo về điều kiện thực hiện và thời gian, tiếp tục mở rộng phạm vi thí điểm ra các Bộ, ngành và địa phương
• 3.5.2. Lập kế hoạch chiến lược và dự báo kinh tế vĩ mô
• 3.5.3. Thiết lập một hệ thống đo lường công việc thực hiện một cách đơn giản và dễ sử dụng
• 3.5.4. Có sự đồng tình ủng hộ, nhất trí, quyết tâm cao của Chính phủ, các cơ quan, ban ngành có liên quan đến lập dự toán NSNN
• 3.5.5. Gắn kết chặt chẽ quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của người quản lý trong hệ thống lập NS theo kết quả đầu ra
• 3.5.6. Đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong tài chính
• 3.5.7. Phát triển hệ thống thông tin
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ ueh và phương thức lập ngân sách

Luận văn thạc sĩ ueh về phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công của Việt Nam là một nghiên cứu quan trọng. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quy trình lập ngân sách mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc áp dụng phương thức này tại Việt Nam. Phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, và việc nghiên cứu ứng dụng tại Việt Nam là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là một công cụ quan trọng trong quản lý tài chính công. Nó không chỉ phản ánh các khoản thu - chi của Nhà nước mà còn thể hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc lập ngân sách cần phải đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc phân bổ nguồn lực.

1.2. Lập ngân sách theo kết quả đầu ra Định nghĩa và lợi ích

Lập ngân sách theo kết quả đầu ra là phương thức giúp kết nối chi tiêu ngân sách với kết quả đạt được. Phương thức này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự minh bạch trong quản lý tài chính công.

II. Những thách thức trong quản lý chi tiêu công tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý chi tiêu công, bao gồm sự lãng phí, thất thoát và hiệu quả sử dụng ngân sách chưa cao. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của ngân sách nhà nước. Việc áp dụng phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra có thể giúp cải thiện tình hình này.

2.1. Sự lãng phí và thất thoát trong chi tiêu công

Lãng phí và thất thoát trong chi tiêu công là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam. Các nghiên cứu cho thấy rằng nhiều khoản chi tiêu không đạt được kết quả như mong đợi, dẫn đến sự không hài lòng từ phía người dân.

2.2. Hiệu quả sử dụng ngân sách chưa cao

Mặc dù ngân sách nhà nước đã được quản lý chặt chẽ, nhưng hiệu quả sử dụng ngân sách vẫn chưa đạt yêu cầu. Việc áp dụng phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra có thể giúp cải thiện tình hình này bằng cách gắn kết chi tiêu với kết quả cụ thể.

III. Phương pháp lập ngân sách theo kết quả đầu ra Cách tiếp cận hiệu quả

Phương pháp lập ngân sách theo kết quả đầu ra là một cách tiếp cận hiệu quả trong quản lý chi tiêu công. Phương pháp này giúp xác định rõ các mục tiêu và kết quả mong đợi từ các khoản chi tiêu, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

3.1. Quy trình lập ngân sách theo kết quả đầu ra

Quy trình lập ngân sách theo kết quả đầu ra bao gồm việc xác định mục tiêu, lập kế hoạch chi tiêu và đánh giá kết quả. Quy trình này giúp đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng một cách hiệu quả và minh bạch.

3.2. Các nguyên tắc cần tuân thủ khi lập ngân sách

Khi lập ngân sách theo kết quả đầu ra, cần tuân thủ các nguyên tắc như tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả. Những nguyên tắc này giúp đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích và đạt được kết quả mong đợi.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương thức lập ngân sách tại Việt Nam

Việc áp dụng phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra tại Việt Nam đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều bộ, ngành đã bắt đầu áp dụng phương thức này và đạt được những thành công nhất định trong quản lý chi tiêu công.

4.1. Các mô hình thành công trong ứng dụng lập ngân sách

Một số mô hình thành công trong việc áp dụng lập ngân sách theo kết quả đầu ra đã được triển khai tại các địa phương và bộ, ngành. Những mô hình này đã giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và cải thiện dịch vụ công.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc áp dụng phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra. Những bài học này có thể giúp cải thiện quy trình lập ngân sách và nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương thức lập ngân sách

Phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra có tiềm năng lớn trong việc cải thiện quản lý chi tiêu công tại Việt Nam. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng phương thức này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

5.1. Tương lai của phương thức lập ngân sách tại Việt Nam

Tương lai của phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự quyết tâm của Chính phủ và các cơ quan liên quan trong việc thực hiện các giải pháp hỗ trợ.

5.2. Những khuyến nghị cho việc áp dụng phương thức lập ngân sách

Để áp dụng phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra thành công, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về điều kiện thực hiện, cũng như sự đồng thuận từ các bên liên quan. Những khuyến nghị này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý chi tiêu công đóng vai trò huyết mạch trong việc bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và thực hiện công bằng xã hội. Tại Việt Nam trong giai đoạn 1996–2004, hệ thống quản lý tài chính công bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng khi phương thức lập ngân sách truyền thống chủ yếu dựa trên các yếu tố đầu vào và định mức cơ học. Sự chênh lệch trong phân bổ nguồn lực diễn ra gay gắt giữa các khu vực, điển hình là mức vốn đầu tư xây dựng cơ bản tính trên đầu người tại 3 thành phố có thu nhập cao nhất gấp gần 12 lần so với các tỉnh có thu nhập thấp. Bên cạnh đó, cơ cấu chi tiêu trong các ngành then chốt như y tế còn nhiều bất cập khi chi cho chữa bệnh chiếm tới 65% đến 75% tổng chi y tế từ ngân sách, trong khi chi cho phòng bệnh chỉ chiếm khiêm tốn từ 10% đến 15%.

Trước yêu cầu cấp thiết của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001–2010, đề tài tập trung nghiên cứu phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra trong quản lý chi tiêu công tại Việt Nam. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở khoa học về lập ngân sách theo kết quả đầu ra, phân tích thực trạng công tác lập và chấp hành ngân sách giai đoạn 1996–2004 cũng như giai đoạn triển khai Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002, từ đó đề xuất mô hình lập dự toán gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống quản lý ngân sách nhà nước tại các bộ ngành trung ương và chính quyền địa phương, đặc biệt phân tích dữ liệu thực nghiệm từ các chương trình thí điểm giao quyền tự chủ và khoán chi tài chính đến năm 2007. Kết quả nghiên cứu mở ra hướng đi chiến lược giúp tái cơ cấu chi tiêu công, nâng cao trách nhiệm giải trình và tối ưu hóa hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản trị công mới và Lý thuyết quản lý chi tiêu công hiện đại, tập trung vào sự chuyển dịch từ kiểm soát tuân thủ đầu vào sang quản trị hiệu suất đầu ra. Mô hình lập ngân sách theo kết quả đầu ra thiết lập mối quan hệ tương hỗ giữa năm thành tố cốt lõi: Đầu vào (nguồn lực tài chính, nhân lực, công nghệ), Hoạt động (quy trình sản xuất dịch vụ công), Đầu ra (các sản phẩm, dịch vụ công cụ thể cung ứng cho xã hội), Kết quả tác động (mức độ hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội chiến lược), và Chi phí thực tế. Hiệu quả được xác định bằng tỷ số giữa chi phí đầu vào và số lượng đầu ra tạo thành, trong khi hiệu lực phản ánh mức độ đóng góp của các đầu ra đối với việc hiện thực hóa mục tiêu chính sách của chính phủ.

Đồng thời, nghiên cứu tích hợp Mô hình Khuôn khổ chi tiêu trung hạn với chu trình cuốn chiếu thời hạn 3 năm. Khung phân tích này khắc phục hạn chế của cơ chế lập ngân sách hàng năm bằng cách gắn kết chặt chẽ giữa kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chiến lược với trần ngân sách trung hạn được cam kết ổn định. Việc chuyển đổi từ hệ thống kiểm soát chi tiết 9 khoản mục cứng nhắc sang phân bổ theo khối lượng công việc và kết quả đầu ra tạo tiền đề nâng cao tính tự chủ, minh bạch và kỷ luật tài khóa tổng thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống kết hợp phân tích định tính thể chế và thống kê mô tả so sánh chuỗi thời gian giai đoạn 1991–2004. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 107 cơ quan hành chính nhà nước thực hiện thí điểm khoán biên chế và kinh phí tại 13 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương theo Quyết định số 192/2001/QĐ-TTg, cùng với dữ liệu chuyên sâu từ 10 đơn vị hành chính thí điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 230/1999/QĐ-TTg. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các đơn vị đại diện đa dạng ở các cấp sở, ban ngành, quận và huyện, phản ánh trung thực bức tranh thực thi cơ chế tự chủ tài chính.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê so sánh kết hợp đánh giá thể chế là nhằm làm rõ sự dịch chuyển trong cơ cấu chi tiêu giữa chi thường xuyên và chi đầu tư, cũng như đo lường chính xác các tác động kinh tế lượng từ các đề án khoán chi. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập và thẩm định nghiêm ngặt từ các báo cáo chính thức của Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê và Báo cáo đánh giá chi tiêu công Việt Nam của các tổ chức tài chính quốc tế. Timeline nghiên cứu được phân kỳ thành hai giai đoạn bản lề: giai đoạn thực thi Luật Ngân sách Nhà nước năm 1996 (1996–2004) và giai đoạn mở rộng cải cách theo Luật Ngân sách Nhà nước sửa đổi năm 2002 cùng các văn bản hướng dẫn giai đoạn 2004–2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng quản lý chi tiêu công tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu bộc lộ bốn bất cập cơ cấu sâu sắc cùng những chuyển biến tích cực từ các mô hình thí điểm:

Thứ nhất, sự mất cân đối nghiêm trọng giữa chi thường xuyên và chi đầu tư trong các ngành kinh tế - xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục giai đoạn 1999–2002, chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo trung bình 73%, trong khi chi đầu tư phát triển chỉ đạt 27%. Ngược lại, ngành nông nghiệp dành tới 72% đến 80% ngân sách cho chi đầu tư (năm 1999 chi đầu tư chiếm 80,7%, chi thường xuyên chỉ chiếm 19,3%; năm 2004 chi đầu tư là 72,3% và chi thường xuyên là 27,7%), dẫn đến tình trạng thiếu kinh phí bảo dưỡng các công trình thủy lợi hiện hữu. Tương tự, ngành giao thông có chi thường xuyên tăng bình quân trên 14% mỗi năm nhưng tỷ trọng chi thường xuyên trong tổng chi toàn ngành lại sụt giảm từ 12,3% năm 1999 xuống còn 9,8% năm 2002.

Thứ hai, cơ chế phân bổ định mức y tế và giáo dục theo tiêu chí dân số và số giường bệnh bộc lộ nhiều điểm bất hợp lý. Chi tiêu y tế công cho khu vực đô thị cao gấp 1,6 lần mức trung bình toàn quốc và gấp 2,1 lần khu vực đồng bằng, khiến người nghèo tại nông thôn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao.

Thứ ba, sự phân tán nguồn lực thể hiện qua tỷ lệ phân bổ vốn đầu tư xây dựng cơ bản bình quân đầu người chênh lệch tới 12 lần giữa nhóm 3 tỉnh thành phát triển nhất so với các địa phương nghèo.

Thứ tư, kết quả thực nghiệm từ các đơn vị thí điểm khoán tài chính khẳng định tính ưu việt của phương thức quản trị theo kết quả. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, 10 đơn vị thí điểm đã giảm 221 biên chế, tinh gọn 23 đầu mối trực thuộc và 27 phòng ban, tiết kiệm được 4.350 triệu đồng (tương đương 18,27% tổng kinh phí khoán), nâng thu nhập bình quân của cán bộ thêm 390.000 đồng/người/tháng. Mở rộng trên 13 tỉnh thành với 107 cơ quan hành chính năm 2002, tổng số biên chế giảm 7% (giảm 357 trên tổng số 5.046 người), tổng kinh phí tiết kiệm đạt 14.604 triệu đồng (chiếm 13,43% tổng ngân sách khoán), với mức tiết kiệm cao nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh là 26% và Tiền Giang là 18%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gốc rễ của sự kém hiệu quả trong chi tiêu công bắt nguồn từ phương thức lập ngân sách theo khoản mục truyền thống và sự tồn tại của hệ thống lập ngân sách kép. Bộ Kế hoạch và Đầu tư phụ trách ngân sách đầu tư phát triển trong khi Bộ Tài chính quản lý ngân sách thường xuyên, dẫn đến sự phân mảnh, thiếu đồng bộ giữa việc xây mới công trình và bố trí kinh phí vận hành, bảo dưỡng. Thêm vào đó, quy trình phê duyệt ngân sách hàng năm mang nặng tính lịch sử, khiến các đơn vị chỉ tập trung giải ngân hết hạn mức đầu vào mà không chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra.

Khi đối chiếu với thông lệ quốc tế, các quốc gia phát triển thuộc khối OECD và các nước trong khu vực Đông Nam Á như Singapore (triển khai từ năm 1996) hay Malaysia (cải cách từ giữa thập niên 1980) đều mất từ 5 đến 10 năm để hoàn thiện hệ thống đo lường hiệu suất. Sự chuyển dịch tại Việt Nam thông qua việc ban hành Nghị định số 130/2005/NĐ-CP và Nghị định số 43/2006/NĐ-CP đã mở rộng quyền tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp công lập và cơ quan hành chính, giảm số mục chi bị kiểm soát từ 9 mục xuống 4 nhóm mục lớn, tiệm cận dần với các chuẩn mực quốc tế.

Dữ liệu phân bổ chi tiêu công của các ngành có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cơ cấu chi thường xuyên và chi đầu tư giai đoạn 1997–2004, kết hợp với bảng đối chiếu tỷ lệ tiết kiệm ngân sách và tỷ lệ tinh giản biên chế tại 13 tỉnh thành thí điểm nhằm phản ánh rõ rệt mối quan hệ nhân quả giữa cơ chế trao quyền tự chủ và hiệu quả tiết kiệm chi phí công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị nhằm vận dụng thành công phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn tại Việt Nam:

Thứ nhất, chuẩn hóa hệ thống chỉ số đo lường hiệu suất công việc và định mức chi phí đầu ra. Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp cùng các bộ chuyên ngành xây dựng bộ tiêu chí định lượng chi phí đơn vị cho 100% dịch vụ sự nghiệp công cơ bản trong giai đoạn 3 năm tới, bảo đảm việc nghiệm thu khối lượng công việc căn cứ vào chất lượng sản phẩm cung ứng thay vì chứng từ chi tiêu đầu vào.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế và hợp nhất quy trình lập kế hoạch tài chính với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn thời hạn 3 năm theo nguyên tắc cuốn chiếu. Chính phủ chỉ đạo xóa bỏ sự chia cắt của mô hình lập ngân sách kép giữa Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thiết lập cơ chế điều phối liên ngành chặt chẽ, hướng tới mục tiêu 100% các tỉnh, thành phố xây dựng dự toán trung hạn ổn định trước năm 2015.

Thứ ba, mở rộng toàn diện quyền tự chủ tài chính gắn liền với cơ chế trách nhiệm giải trình cá nhân của thủ trưởng cơ quan sử dụng ngân sách. Các đơn vị sự nghiệp công lập và cơ quan hành chính triển khai triệt để Nghị định số 130/2005/NĐ-CP và Nghị định số 43/2006/NĐ-CP, phấn đấu mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 10% đến 15% chi phí hành chính thường xuyên hàng năm và tái phân bổ 70% nguồn kinh phí tiết kiệm để nâng cao thu nhập cho đội ngũ cán bộ, công chức.

Thứ tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và minh bạch hóa thông tin tài chính công. Bộ Tài chính triển khai hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc hiện đại, thực hiện công khai 100% dự toán và quyết toán ngân sách các cấp theo tiêu chuẩn quốc tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế, tạo điều kiện để các cơ quan giám sát và người dân tham gia đánh giá chất lượng dịch vụ công.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp khung kiến thức chuyên sâu và giải pháp thực tiễn có giá trị cao cho bốn nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính các địa phương: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và quy trình 6 bước soạn lập dự toán theo kết quả đầu ra gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình sửa đổi Luật Ngân sách Nhà nước và xây dựng các thông tư hướng dẫn phân bổ tài chính.

Thứ hai, lãnh đạo các cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập (lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông, văn hóa): Nắm bắt phương pháp xây dựng đề án khoán chi, định mức nội bộ theo Nghị định số 130/2005/NĐ-CP và Nghị định số 43/2006/NĐ-CP nhằm tinh giản biên chế, tối ưu hóa nguồn lực tài chính và gia tăng thu nhập cho cán bộ viên chức.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Tài chính công, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực, kế thừa hệ thống lý thuyết quản trị công mới và chuỗi dữ liệu thực chứng tin cậy giai đoạn 1991–2004.

Thứ tư, các chuyên gia tư vấn kinh tế và đại diện các tổ chức quốc tế (Ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Phát triển Châu Á): Nắm rõ bức tranh tổng thể về thể chế ngân sách Việt Nam, phục vụ việc thiết kế các chương trình tài trợ kỹ thuật và đánh giá hiệu quả giải ngân các nguồn vốn hỗ trợ phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt căn bản giữa lập ngân sách theo khoản mục và lập ngân sách theo kết quả đầu ra là gì? Lập ngân sách theo khoản mục tập trung kiểm soát các yếu tố đầu vào như tiền lương, văn phòng phẩm dựa trên trần ngân sách hàng năm và các định mức hành chính cứng nhắc. Ngược lại, lập ngân sách theo kết quả đầu ra định giá ngân sách dựa trên khối lượng và chất lượng hàng hóa, dịch vụ công được tạo thành. Người quản lý được trao quyền tự chủ linh hoạt trong việc sử dụng kinh phí để đạt mục tiêu chiến lược với chi phí tối ưu nhất.

Khuôn khổ chi tiêu trung hạn đóng vai trò như thế nào trong quản lý ngân sách theo đầu ra? Khuôn khổ chi tiêu trung hạn với chu trình cuốn chiếu 3 năm đóng vai trò liên kết chiến lược phát triển kinh tế - xã hội dài hạn với dự toán ngân sách hàng năm. Cơ chế này xóa bỏ tình trạng biến động ngân sách cục bộ, giúp các bộ ngành chủ động bố trí nguồn vốn cam kết ổn định và phối hợp nhịp nhàng giữa chi đầu tư xây dựng với chi thường xuyên vận hành, bảo dưỡng.

Kết quả thí điểm khoán chi tại Thành phố Hồ Chí Minh và 13 tỉnh thành khẳng định điều gì? Kết quả thực nghiệm khẳng định cơ chế khoán kinh phí và biên chế tạo động lực to lớn để cơ quan công quyền tự tinh giản bộ máy và nâng cao năng suất. Minh chứng cụ thể là 107 cơ quan hành chính đã giảm 7% biên chế dôi dư, tiết kiệm tới 14.604 triệu đồng (chiếm 13,43% tổng ngân sách khoán) và nâng cao rõ rệt thu nhập cho cán bộ công chức mà vẫn bảo đảm chất lượng dịch vụ hành chính.

Hệ thống lập ngân sách kép tại Việt Nam gây ra những trở ngại gì cho chi tiêu công? Hệ thống lập ngân sách kép chia tách chức năng lập kế hoạch đầu tư cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư và quản lý ngân sách thường xuyên cho Bộ Tài chính. Sự thiếu kết nối này dẫn đến tình trạng nhiều công trình cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi được đầu tư xây mới quy mô lớn nhưng lại thiếu kinh phí thường xuyên để duy tu, bảo trì, gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực công.

Các quốc gia đang phát triển cần lộ trình bao lâu để áp dụng hoàn chỉnh mô hình ngân sách theo đầu ra? Kinh nghiệm quốc tế từ các quốc gia thuộc khối OECD và các nước đi đầu trong khu vực ASEAN như Singapore hay Malaysia chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi toàn diện đòi hỏi lộ trình kéo dài từ 5 đến 10 năm. Giai đoạn đầu cần ưu tiên thiết lập hệ thống đo lường đơn giản, thực hiện thí điểm tại các đơn vị có đủ năng lực quản trị trước khi thể chế hóa trên phạm vi toàn quốc.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở khoa học của phương thức lập ngân sách theo kết quả đầu ra, chỉ rõ hạn chế của mô hình quản lý ngân sách theo khoản mục đầu vào truyền thống.
• Phân tích thực chứng giai đoạn 1996–2004 chỉ ra các điểm nghẽn cơ cấu trong phân bổ chi tiêu công giữa chi thường xuyên và chi đầu tư tại các ngành then chốt như y tế, giáo dục và nông nghiệp.
• Khẳng định tính khả thi và hiệu quả vượt trội của mô hình tự chủ tài chính thông qua bài học thực nghiệm từ 107 cơ quan hành chính tại 13 tỉnh, thành phố với mức tiết kiệm ngân sách đạt 13,43%.
• Đề xuất quy trình đồng bộ gồm 4 nhóm giải pháp kỹ thuật nhằm vận dụng mô hình lập ngân sách theo kết quả đầu ra gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn cuốn chiếu 3 năm.
• Xác lập lộ trình cải cách tài chính công giai đoạn 2008–2015, đặt nền móng cho việc nâng cao kỷ luật tài khóa, tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên cao học quan tâm đến cải cách quản lý chi tiêu công có thể khai thác toàn diện các luận cứ khoa học và bộ giải pháp của công trình này để ứng dụng vào công tác hoạch định và thực thi chính sách tài chính công tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu nhằm xác định các mục tiêu, nhiệm vụ động viên nguồn lực cho ngân sách và phân phối các nguồn lực đó. Thực chất thì đó là việc lập kế hoạch của Nhà nước về quy mô nguồn lực cần phải huy động trong xã hội để sử dụng cho các nhu cầu chi tiêu nhằm thực thi chức năng, nhiệm vụ của mình. Do NSNN là một bộ phận quan trọng của tài chính công, lĩnh vực tổng hòa các mối quan hệ kinh tế trong xã hội và tổng thể nội dung các giải pháp tài chính tiền tệ của một Quốc gia, nên lập dự toán ngân sách có ảnh hưởng đến quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. NSNN không chỉ đơn thuần là một bảng tổng hợp thu - chi của Nhà nước trong một giai đoạn cụ thể mà còn là tấm gương phản ánh các chính sách, chương trình hành động của Chính phủ trong giai đoạn đó.

Lập NS là công cụ quản lý, do vậy việc lập dự toán phải có khoa học và đảm bảo: - Hiệu quả trong chi tiêu ngân sách. Tính hiệu quả này nhất thiết phải được xem xét một cách toàn diện ở cả hai mặt: hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội. Tuy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 nhiên, trong thực tế để đánh giá đúng và đầy đủ hiệu quả của chi tiêu ngân sách là một việc không hề đơn giản bởi không phải mọi khoản chi tiêu ngân sách đều đạt được cả hai mặt trên và có được tác động như mong muốn. Nêu ra vấn đề này để thấy rằng đôi khi trong lập dự toán ngân sách phải lựa chọn thứ tự ưu tiên giữa hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội để phù hợp với từng trường hợp và hoàn cảnh cụ thể.

- Hiệu quả hoạt động của khu vực công. Do bản chất là một kế hoạch sử dụng quỹ tiền tệ phục vụ cho hoạt động của Nhà nước nên một khi dự toán ngân sách phản ánh được đầy đủ các chương trình, dự án và hành động của Chính phủ, tính toán đầy đủ các khoản chi, gắn chi tiêu với kết quả và đầu ra của các chương trình, dự án thì có thể nói dự toán ngân sách đã góp phần không nhỏ để làm tăng hiệu quả hoạt động của Chính phủ.3- Vai trò của lập dự toán ngân sách nhà nước Lập dự toán NSNN có các vai trò cơ bản sau đây: - Lập dự toán ngân sách thể hiện tổng hòa quan điểm, đường lối, chiến lược và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước ở từng thời kỳ. Nhìn vào nội dung và cơ cấu kế hoạch thu - chi đã được cơ quan lập pháp và hành pháp thống nhất khi phê chuẩn dự toán, chúng ta có thể nhận ra được những định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước. Chẳng hạn, khi một quốc gia xem giáo dục - đào tạo là quốc sách thì khoản chi giáo dục - đào tạo sẽ chiếm một tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu chi của dự toán ngân sách.

- Thiết lập kỷ luật tài khóa về thu - chi và cân đối ngân sách cho hoạt động của bộ máy Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở, bằng việc xác định một số chỉ tiêu cụ thể trong dự toán. Đó là các chỉ tiêu như : + Tổng thu ngân sách nhà nước; + Tổng chi ngân sách và tỷ trọng từng khoản chi trong tổng chi; + Mức thâm hụt ngân sách (%) so với GDP. - Lập dự toán ngân sách tạo khuôn khổ cho việc chấp hành NSNN. Bởi các chỉ tiêu thu - chi và mức thâm hụt ngân sách được xác lập trong dự toán sẽ là khuôn khổ cho NSNN khi đi vào giai đoạn chấp hành.

Hơn nữa, dự toán ngân sách còn thể LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 hiện đường lối và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. Với vai trò này, dự toán ngân sách có thể được xem như là một hướng dẫn về mặt tài chính cho hoạt động của Nhà nước. Nó giúp Nhà nước kiểm soát được các khoản thu - chi và đảm bảo cho hoạt động của Nhà nước theo đúng các mục tiêu đã đề ra. - Lập dự toán ngân sách giúp Chính phủ không bị động trong hoạt động.

Do dự toán ngân sách được xây dựng trên những chính sách, chương trình, dự án đã được Chính phủ chủ động đề ra, nên việc lập dự toán ngân sách giúp Chính phủ không bị động trong hoạt động, nhất là về mặt tài chính. Thật vậy, khi lập dự toán ngân sách, trên cơ sở các chính sách, chương trình, dự án được hoạch định, Chính phủ tính toán các khoản chi tiêu cần thiết và xác định quy mô nguồn thu đáp ứng cho nhu cầu chi tiêu, nhờ đó Chính phủ sẽ chủ động hơn trong quá trình thực hiện các chính sách, chương trình, dự án. - Lập dự toán ngân sách là công cụ để Chính phủ hoạch định và kiểm soát công việc tài chính trong năm ngân sách. Do lập kế hoạch là một trong những bộ phận quan trọng nhất của tài chính công, nên lập dự toán ngân sách giữ một vai trò quan trọng trong hoạch định công việc tài chính của Chính phủ.

Đồng thời với vai trò chung của một kế hoạch, dự toán ngân sách còn cung cấp các tiêu chuẩn để kiểm soát các hoạt động tài chính của Chính phủ nhằm đảm bảo chúng được thực hiện theo đúng khuôn khổ, tiến trình đã hoạch định và kịp thời điều chỉnh các sai lệch nếu có.4- Những yêu cầu cơ bản đối với lập dự toán ngân sách nhà nước Việc lập dự toán NSNN được đánh giá là tốt khi đáp ứng được những yêu cầu sau : Thứ nhất: Đảm bảo dự toán ngân sách có tính toàn diện, khả thi và chứa đựng tất cả các chương trình, dự án được Chính phủ tài trợ trực tiếp hoặc gián tiếp và cả những chương trình, dự án của Chính phủ được bên ngoài tài trợ. Thứ hai: Lập dự toán ngân sách phải xác định rõ trách nhiệm và quyền hạn của các CQNN, Chính phủ, chính quyền các cấp và từng cá nhân trong việc thực hiện những nhiệm vụ được đề ra trong dự toán ngân sách. Kinh nghiệm ở nhiều quốc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 gia cho thấy các quy định về trách nhiệm và quyền hạn nên được cụ thể hoá bằng các văn bản có tính pháp lý. Thứ ba: Lập dự toán ngân sách phải gắn kết được chi tiêu ngân sách với kết quả và đầu ra có được từ các khoản chi tiêu.

Để đạt điều này, lập dự toán ngân sách cần xác định rõ các mục đích (goals), mục tiêu (objectives), cũng như những kết quả (outcomes) và đầu ra (outputs) mong đợi trong từng chương trình, dự án và những hoạt động được NSNN tài trợ. Thứ tư: Lập dự toán ngân sách cần được gắn với một khuôn khổ trung hạn. Bởi đa phần các kế hoạch kinh tế - xã hội vĩ mô có thời hạn từ 5 đến 10 năm trong khi dự toán ngân sách thì được gắn với năm ngân sách có thời hạn chỉ 1 năm nhiều hơn nữa là 2 năm. Do vậy, để hoạt động ngân sách thật sự gắn kết với những chính sách Quốc gia và mang lại hiệu quả cao nhất, vào thập niên 90, nhiều quốc gia đã thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với khuôn khổ chi tiêu trung hạn.

Thứ năm: Tính minh bạch là một trong những tiêu chuẩn quan trọng để nâng cao chất lượng lập dự toán ngân sách. Hiện nay, tính minh bạch trong lĩnh vực ngân sách đã được các tổ chức uy tín trên thế giới như International Monetary Fund (IMF) và Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) tiêu chuẩn hoá (vào các năm 1998 và 2000). Chúng bao gồm hai nội dung chính là minh bạch về tài chính và minh bạch về chính sách. Minh bạch về tài chính là việc công khai trước công chúng về cơ cấu và chức năng của Chính phủ, các ý định chính sách tài chính, các khoản chi tiêu công và những dự báo của Chính phủ về tài chính.

Minh bạch về chính sách là công khai trước công chúng về những ý định của Chính phủ trong một lĩnh vực chính sách cụ thể, trong đó nêu rõ cần phải đạt được những kết quả gì và các chi phí để đạt được những kết quả đó. Thứ sáu: Lập dự toán ngân sách phải đảm bảo cung cấp những thông tin kịp thời đầy đủ và đáng tin cậy. Đây là một tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá chất lượng của dự toán ngân sách. Trước hết, nó là cơ sở cho quá trình xét duyệt và phê chuẩn dự toán ngân sách.

Tiếp đến là khi được xây dựng trên những thông tin đầy đủ và đáng tin cậy thì dự toán ngân sách mới đảm bảo được tính xác thực cho việc so sánh và đánh giá những thông tin phản hồi từ thực tế của quá trình chấp hành ngân sách để LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 các nhà quản lý có được những điều chỉnh hợp lý, hiệu quả trong hành động. Ngày nay, khía cạnh thông tin của dự toán ngân sách đã được hỗ trợ rất nhiều bởi sự phát triển của công nghệ thông tin.5- Các phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước Lập ngân sách là một công cụ quan trọng trong quản lý chi tiêu công, nó tạo nền tảng cho việc quản lý, phân bổ một cách khéo léo các nguồn lực hạn hẹp của Quốc gia và đảm bảo việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực này nhằm đạt được kết quả theo chiến lược mong muốn của Chính phủ. Cho đến hiện tại, lịch sử quản lý tài chính công đã trải qua các phương thức soạn lập ngân sách: 1.1- Lập dự toán ngân sách theo khoản mục Mục tiêu chính của hệ thống ngân sách truyền thống là làm cho ngân sách trở thành một công cụ tuân thủ các quy định về quản lý tài chính. Trong ngân sách, các khoản chi được phân loại theo các đơn vị sử dụng và theo các tính chất kinh tế của các khoản chi.

Ví dụ: Tiền lương, bảo hiểm, công tác phí, mua sắm … - Việc lập ngân sách theo cách này thường rất chi tiết thậm chí ở một số Quốc gia nó có thể lên tới hàng nghìn dòng ngân sách. Căn cứ lập ra các dòng ngân sách là các định mức tiêu chuẩn mà Nhà nước quy định và không cho phép sự chuyển giao giữa các mục chi chẳng hạn như dự toán ngân sách hiện nay của Pháp (Theo pháp lệnh ngân sách năm 1959) được thể hiện trong 20.000 trang, chi tiết thành 850 chương.