Luận văn thạc sĩ UEH: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đăk Nông đến năm 2025

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng phát triển bền vững ở tỉnh đăk nông đến năm 2025, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Đồng Thị Nhuần
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Ngành Theo Hướng Phát Triển Bền Vững Ở Tỉnh Đăk Nông Đến Năm 2025
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. Cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển bền vững
• 1.1.1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành
• 1.1.2. Phát triển bền vững
• 1.1.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh ngành tế theo hướng phát triển bền vững
• 1.1.4. Tính quy luật chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
• 1.1.5. Phát triển kinh tế gắn với phát triển bền vững là tất yếu, khách quan
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng phát triển bền vững
• 1.2.1. Nhóm nhân tố địa lý, tự nhiên
• 1.2.2. Nhóm nhân tố kinh tế - xã hội
• 1.2.3. Nhân tố khoa học công nghệ
• 1.2.4. Nhân tố chính sách
• 1.3. Các lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.3.1. Học thuyết của chủ nghĩa Mác – Lênin
• 1.3.2. Mô hình hai khu vực của Arthus Lewis
• 1.3.3. Mô hình hai khu vực của trường phái Tân Cổ Điển
• 1.3.4. Mô hình hai khu vực của Harry Toshima
• 1.4. Các chỉ tiêu đánh giá chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng phát triển bền vững
• 1.4.1. Nhóm chỉ tiêu về kinh tế
• 1.4.2. Nhóm chỉ tiêu về xã hội
• 1.4.3. Nhóm chỉ tiêu về môi trường
• 1.5. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của các tỉnh khác
• 1.5.1. Kinh nghiệm của tỉnh Lâm Đồng
• 1.5.2. Kinh nghiệm của Đà Nẵng
• 1.5.3. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Đăk Nông
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở TỈNH ĐĂK NÔNG
• 2.1. Tổng quan về tỉnh Đăk Nông
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông giai đoạn 2006-2015
• 2.2.1. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông giai đoạn 2006-2015
• 2.2.2. Sự chuyển dịch cơ cấu lao động giai đoạn 2006-2015
• 2.2.3. Sự chuyển dịch cơ cấu vốn đầu tư
• 2.2.4. Sự chuyển dịch trong nội bộ ngành
• 2.3. Đánh giá sự bền vững của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông giai đoạn 2006-2015
• 2.3.1. CDCCKT ngành và sự bền vững của bản thân cơ cấu kinh tế
• 2.3.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và sự bền vững về mặt xã hội
• 2.3.3. CDCCKT ngành và sự bền vững về môi trường sinh thái
• 2.3.4. Đánh giá chung
• 2.4. Những thành tựu và nguyên nhân
• 2.5. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở TỈNH ĐĂK NÔNG
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu và phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Đăk Nông theo hướng phát triển bền vững
• 3.1.1. Quan điểm chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông
• 3.1.2. Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông
• 3.1.3. Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Đăk Nông theo hướng phát triển bền vững đến năm 2025
• 3.2.1. Nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước đối với phát triển bền vững
• 3.2.2. Tăng cường khoa học dự báo để đảm bảo tính khả thi
• 3.2.3. Phát triển nguồn nhân lực và khoa học công nghệ
• 3.2.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút các nguồn vốn đầu tư
• 3.2.5. Giải pháp tăng cường liên kết vùng, mở rộng nghiên cứu thị trường và hợp tác trong nước và quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế
• 3.2.6. Phát triển kinh tế tư nhân làm động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.2.7. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ ở khu vực nông thôn
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Đăk Nông

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là một trong những yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững. Tỉnh Đăk Nông, với đặc thù về địa lý và nguồn tài nguyên phong phú, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Việc hiểu rõ về cơ cấu kinh tế hiện tại và các yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch này là rất cần thiết. Đặc biệt, việc áp dụng các phương pháp phát triển bền vững sẽ giúp tỉnh Đăk Nông đạt được mục tiêu phát triển kinh tế một cách hiệu quả và bền vững.

1.1. Đặc điểm cơ cấu kinh tế tỉnh Đăk Nông hiện nay

Cơ cấu kinh tế của tỉnh Đăk Nông chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với tỷ trọng lớn từ các ngành nông sản. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ cũng đang dần được chú trọng. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp nhận diện rõ hơn về tình hình kinh tế hiện tại của tỉnh.

1.2. Tầm quan trọng của phát triển bền vững trong chuyển dịch cơ cấu

Phát triển bền vững không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Đăk Nông cần phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Những thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Đăk Nông

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Đăk Nông đang gặp phải nhiều thách thức lớn. Những vấn đề như biến đổi khí hậu, sự cạnh tranh từ các tỉnh khác và sự thiếu hụt nguồn lực là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến kinh tế Đăk Nông

Biến đổi khí hậu đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp tại Đăk Nông. Hạn hán và lũ lụt thường xuyên xảy ra, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến thu nhập của người dân.

2.2. Sự cạnh tranh từ các tỉnh lân cận

Đăk Nông đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các tỉnh lân cận trong việc thu hút đầu tư và phát triển kinh tế. Điều này đòi hỏi tỉnh phải có những chiến lược phát triển rõ ràng và hiệu quả hơn.

III. Phương pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành bền vững

Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, Đăk Nông cần áp dụng các phương pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả. Các giải pháp như nâng cao năng lực quản lý, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ mới là rất cần thiết.

3.1. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong phát triển bền vững

Cần có sự cải cách trong quản lý nhà nước để đảm bảo các chính sách phát triển bền vững được thực hiện hiệu quả. Điều này bao gồm việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

3.2. Đầu tư vào khoa học công nghệ và nguồn nhân lực

Đầu tư vào khoa học công nghệ và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Việc đào tạo và nâng cao trình độ cho người lao động sẽ giúp tăng cường năng lực cạnh tranh của tỉnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đăk Nông

Việc áp dụng các giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Đăk Nông. Các mô hình phát triển bền vững đã được triển khai và cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Các mô hình phát triển bền vững thành công

Một số mô hình phát triển bền vững đã được triển khai thành công tại Đăk Nông, như mô hình nông nghiệp hữu cơ và du lịch sinh thái. Những mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Đánh giá tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Đánh giá tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế đến đời sống người dân và môi trường là rất quan trọng. Các chỉ số về thu nhập, việc làm và chất lượng môi trường cần được theo dõi thường xuyên để có những điều chỉnh kịp thời.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho Đăk Nông

Kết luận, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng phát triển bền vững là một nhiệm vụ quan trọng đối với Đăk Nông. Tỉnh cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp đã đề ra và tìm kiếm những hướng đi mới để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tầm nhìn phát triển bền vững đến năm 2025

Đăk Nông cần xây dựng một tầm nhìn rõ ràng về phát triển bền vững đến năm 2025, trong đó xác định các mục tiêu cụ thể và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả.

5.2. Các khuyến nghị cho chính sách phát triển

Cần có các khuyến nghị cụ thể cho chính sách phát triển kinh tế bền vững, bao gồm việc tăng cường đầu tư vào hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2015, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh Đắk Nông theo giá hiện hành đạt 21.150 tỷ đồng, tăng gấp 6,13 lần so với năm 2006, phản ánh sự bứt phá mạnh mẽ sau hơn 10 năm thành lập tỉnh. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt mức ấn tượng 12,62% trong giai đoạn 2011-2015, đưa mức thu nhập bình quân đầu người chạm mốc 35 triệu đồng (tương đương khoảng 1.600 USD). Mặc dù đạt được những thành tựu vượt bậc về lượng, mô hình tăng trưởng của địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng về chất. Cơ cấu kinh tế ngành chuyển dịch tương đối chậm khi khu vực nông nghiệp năm 2015 vẫn chiếm tỷ trọng chi phối lên tới 49,3% tổng sản phẩm địa phương. Sự thâm dụng tài nguyên đất đai và rừng cùng với tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, điển hình là các đợt hạn hán khốc liệt tại Tây Nguyên, đã đặt ra mâu thuẫn gay gắt giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, ổn định an sinh xã hội và bảo vệ hệ sinh thái môi trường.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế gắn liền với yêu cầu phát triển bền vững; đánh giá thực trạng chuyển dịch tại Đắk Nông trong giai đoạn 2006-2015; nhận diện các điểm nghẽn nội tại; từ đó xác lập các định hướng và giải pháp đột phá đến năm 2025. Về phạm vi không gian, đề tài bao quát toàn bộ 8 đơn vị hành chính cấp huyện, thị xã của tỉnh Đắk Nông. Về thời gian, dữ liệu thực chứng được phân tích chuyên sâu trong 10 năm (2006-2015) và xây dựng tầm nhìn giải pháp đến năm 2025. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp địa phương chuyển đổi mô hình từ khai thác tài nguyên thô sang kinh tế chiều sâu, giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 11,75% xuống dưới chuẩn bình quân vùng và nâng cao độ che phủ rừng trên quy mô 650.926,9 ha diện tích tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa các học thuyết kinh tế kinh điển và các mô hình phát triển hiện đại:

• Học thuyết Mác - Lênin về phân công lao động xã hội và tái sản xuất tư bản xã hội: Chỉ rõ mối quan hệ hữu cơ giữa sự phát triển của lực lượng sản xuất với sự thay đổi về chất trong cơ cấu ngành, khẳng định tính tất yếu của việc tái phân bổ nguồn lực từ khu vực năng suất thấp sang khu vực có giá trị gia tăng cao.
• Các mô hình kinh tế hai khu vực: Kế thừa mô hình của Arthur Lewis về dịch chuyển lao động nông nghiệp sang công nghiệp; mô hình của trường phái Tân Cổ Điển về đầu tư chiều sâu và tăng năng suất cận biên; đặc biệt là mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế các nước châu Á gió mùa của Harry Toshima, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đa dạng hóa nông nghiệp và phát triển công nghiệp chế biến tại nông thôn trước khi chuyển dịch toàn diện sang công nghiệp hiện đại.
• Mô hình tam giác phát triển bền vững của tác giả Nguyễn Trọng Hoài năm 2013: Định hình ba trụ cột tương tác đa chiều gồm Tăng trưởng kinh tế (hiệu quả, ổn định), Công bằng xã hội (sinh kế, xóa đói giảm nghèo, trao quyền) và Bền vững môi trường (đa dạng sinh học, bảo vệ tài nguyên, ứng phó biến đổi khí hậu).

Nghiên cứu tập trung làm rõ 4 khái niệm nền tảng: cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển bền vững theo tinh thần của Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam cùng Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Định hướng chiến lược phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa qua Niên giám thống kê tỉnh Đắk Nông các năm 2009 và 2015, dữ liệu từ Tổng cục Thống kê, Báo cáo số 505/BC-UBND tỉnh Đắk Nông, cùng các văn bản quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội như Quyết định số 161/2006/QĐ-TTg, Quyết định số 1942/QĐ-TTg, Quyết định số 432/QĐ-TTg và Quyết định số 2157/QĐ-TTg.
• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Thu thập toàn bộ dữ liệu thống kê tổng thể trong 10 năm liên tục từ năm 2006 đến năm 2015, phản ánh quy mô của 3 nhóm ngành kinh tế cấp một (Nông lâm thủy sản, Công nghiệp - Xây dựng, Dịch vụ) trên toàn bộ địa bàn 8 huyện, thị xã, đại diện cho quy mô dân số 583.912 người và lực lượng lao động chiếm 61,6% dân số toàn tỉnh.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ trọng, so sánh chuỗi thời gian liên kỳ (2006-2010 so với 2011-2015) và phương pháp nghiên cứu trường hợp điển cứu đối chiếu với kinh nghiệm thành công của tỉnh Lâm Đồng và thành phố Đà Nẵng. Phương pháp này được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mối liên hệ giữa các biến số kinh tế, lao động, vốn đầu tư và các chỉ số xã hội - môi trường, đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cho toàn bộ luận cứ khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhưng tỷ trọng nông nghiệp vẫn ở mức áp đảo: Giai đoạn 2006-2010, kinh tế tỉnh tăng trưởng bình quân 15,2%/năm, giai đoạn 2011-2015 đạt 12,62%/năm. Tuy nhiên, cơ cấu kinh tế biến đổi chậm: tỷ trọng khu vực nông lâm thủy sản chỉ giảm từ 58,5% năm 2006 xuống 49,3% năm 2015 (thậm chí các năm 2008 và 2011 vẫn vượt ngưỡng 60%). Khu vực công nghiệp - xây dựng tăng từ 18,5% lên 26,9%, trong khi khu vực dịch vụ gần như đi ngang, chỉ tăng nhẹ từ 23,0% lên 23,8%.
• Sự chuyển dịch cơ cấu lao động và vốn đầu tư chưa đồng bộ: Lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm 61,6% dân số năm 2015 nhưng phân bố chủ yếu ở nông thôn (chiếm 84,61% dân số toàn tỉnh). Lao động qua đào tạo nghề trong 5 năm (2011-2015) chỉ đạt 24.000 người, tạo nên rào cản lớn đối với quá trình công nghiệp hóa.
• Tăng trưởng xuất nhập khẩu gắn liền với nhu cầu công nghiệp hóa: Kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2011-2015 đạt 2.755 triệu USD (tăng bình quân 20,6%/năm); kim ngạch nhập khẩu đạt 512 triệu USD (tăng trưởng 73%/năm) với nhóm hàng chủ lực là máy móc, thiết bị kỹ thuật phục vụ xây dựng hạ tầng công nghiệp và khai thác khoáng sản.
• Sức ép gay gắt lên tính bền vững về môi trường và an sinh xã hội: Trong tổng số 650.926,9 ha đất tự nhiên, diện tích đất lâm nghiệp có rừng năm 2014 chỉ đạt 235.555 ha, đưa tỷ lệ che phủ rừng xuống mức 36,19%. Tình trạng thiếu nước tưới xảy ra thường xuyên khi hệ thống thủy lợi mới chỉ đáp ứng 68% diện tích canh tác; tỷ lệ hộ nghèo năm 2015 vẫn còn 11,75% và hộ cận nghèo chiếm 7%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Đắk Nông phản ánh rõ nét tính chất của một nền kinh tế chuyển đổi từ xuất phát điểm rất thấp. Mật độ dân số thưa thớt (khoảng 89,7 người/km2) cùng hệ thống hạ tầng giao thông liên vùng còn hạn chế khiến khả năng thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp ngoài nhà nước bị chậm lại. Việc sản xuất nông nghiệp phụ thuộc lớn vào các cây công nghiệp dài ngày như cà phê, cao su, hồ tiêu khiến tăng trưởng dễ bị tổn thương trước biến động giá cả nông sản thế giới và thiên tai hạn hán.

Trong phần trình bày số liệu của luận văn, quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành đã được mô hình hóa trực quan qua hệ thống biểu đồ miền thể hiện xu hướng biến động tỷ trọng GRDP qua các năm, kết hợp với các bảng ma trận phân bổ vốn đầu tư và biểu đồ cơ cấu lao động liên ngành. Ngoài ra, việc tác giả đưa vào các bảng xếp hạng Chỉ số Năng lực Cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI) đã giải thích nguyên nhân vì sao khu vực công nghiệp và dịch vụ của tỉnh chưa tạo ra được bước nhảy vọt.

Khi so sánh đối chiếu với bài học thực tiễn của tỉnh Lâm Đồng (nơi đạt mức tăng trưởng kinh tế 14,3% nhờ chiến lược đưa nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao VietGAP, GlobalGAP và du lịch canh nông thành trụ cột) và thành phố Đà Nẵng (với sự bứt phá của ngành dịch vụ tăng gần 20%/năm), Đắk Nông cho thấy sự chậm trễ trong việc xây dựng các chuỗi liên kết giá trị gia tăng cao. Tỉnh chưa tận dụng hết lợi thế của 5,4 tỷ tấn quặng bauxite, trên 12 triệu tấn cao lanh và 80 triệu tấn đá puzơlan, cũng như chưa khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch sinh thái độc đáo tại Công viên địa chất núi lửa Krông Nô và Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và cải thiện môi trường đầu tư: Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Nông cần triển khai quyết liệt chương trình cải cách hành chính theo cơ chế một cửa liên thông, phấn đấu đưa chỉ số PCI và PAPI vươn lên nhóm khá của cả nước vào năm 2025; thực hiện nghiêm ngặt quy hoạch ngành gắn với đánh giá tác động môi trường chiến lược.
• Tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao và bền vững: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì mở rộng vùng chuyên canh cà phê, hồ tiêu đạt chuẩn quốc tế UTZ, 4C và GlobalGAP; đầu tư nâng cấp mạng lưới hồ đập thủy lợi nhằm nâng mức bảo đảm nguồn nước tưới ổn định từ 68% hiện nay lên trên 85% diện tích canh tác đến năm 2025.
• Đẩy mạnh phát triển công nghiệp chế biến sâu và hoàn thiện hạ tầng cụm công nghiệp: Sở Công thương phối hợp cùng các tập đoàn kinh tế đẩy nhanh tiến độ các dự án luyện nhôm từ nguồn tài nguyên 5,4 tỷ tấn bauxite; phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản tinh và công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng từ đá puzơlan, nâng tỷ trọng giá trị sản phẩm công nghiệp chế biến lên trên 45% tổng giá trị sản xuất công nghiệp vào năm 2025.
• Đổi mới công tác phát triển nguồn nhân lực và mở rộng ngành dịch vụ: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các cơ sở đào tạo nâng số lượng lao động được đào tạo nghề từ mức 24.000 người lên trên 55.000 người trong giai đoạn 2020-2025; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng các tour du lịch sinh thái - văn hóa kết nối khu bảo tồn Nam Nung (25.000 ha) và Tà Đùng (28.000 ha) với TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh duyên hải, phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 5% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan nhà nước: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Nông và các tỉnh vùng Tây Nguyên có thể sử dụng các chỉ số thực chứng trong luận văn để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và chiến lược tăng trưởng xanh dài hạn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế: Đây là công trình tham khảo giá trị về khung lý thuyết kết hợp giữa kinh tế học phát triển với lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin, cung cấp phương pháp phân tích đa chiều về bài toán tam giác phát triển bền vững cấp địa phương.
• Cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư chiến lược: Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp khai thác chế biến khoáng sản và du lịch sinh thái có thể nắm bắt bức tranh toàn cảnh về hiện trạng 650.926,9 ha đất đai, nguồn nhân lực và định hướng ưu đãi đầu tư của tỉnh Đắk Nông để đưa ra chiến lược kinh doanh phù hợp.
• Các tổ chức phát triển quốc tế và tổ chức phi chính phủ: Nhóm đối tượng quan tâm đến an sinh xã hội cho 40 cộng đồng dân tộc, bảo vệ 235.555 ha diện tích đất có rừng và các chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu tại khu vực Tây Nam Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

• Tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn nghiên cứu đạt bao nhiêu? Kinh tế Đắk Nông duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 15,2%/năm trong giai đoạn 2006-2010 và đạt 12,62%/năm trong giai đoạn 2011-2015. Quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn năm 2015 đạt 21.150 tỷ đồng, tăng gấp 6,13 lần so với mốc 3.451 tỷ đồng của năm 2006.

• Cơ cấu kinh tế 3 ngành của tỉnh Đắk Nông thay đổi cụ thể như thế nào sau 10 năm? Sau 10 năm chuyển dịch, tỷ trọng nông lâm thủy sản giảm từ 58,5% năm 2006 xuống còn 49,3% năm 2015. Tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng tăng nhanh từ 18,5% lên mức 26,9%, trong khi ngành dịch vụ chỉ tăng nhẹ từ 23,0% lên 23,8%.

• Những rào cản sinh thái và xã hội lớn nhất mà tỉnh Đắk Nông đang đối mặt là gì? Đó là sự suy giảm diện tích rừng với tỷ lệ che phủ năm 2014 chỉ còn 36,19%, nguy cơ khô hạn trầm trọng khi hệ thống thủy lợi mới tưới ổn định cho 68% diện tích, cùng áp lực an sinh xã hội khi tỷ lệ hộ nghèo năm 2015 vẫn ở mức 11,75%.

• Đắk Nông có thể tiếp thu bài học kinh nghiệm gì từ mô hình phát triển của tỉnh Lâm Đồng? Đắk Nông cần học tập cách tiếp cận nông nghiệp đa ngành ứng dụng công nghệ cao theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đẩy mạnh công nghiệp chế biến gắn với chứng nhận chỉ dẫn địa lý nông sản và phát triển du lịch canh nông bền vững, vốn đã giúp Lâm Đồng đạt mức tăng trưởng 14,3%.

• Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của Đắk Nông đến năm 2025 là gì? Tỉnh hướng tới việc giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống mức hợp lý, nâng cao tỷ trọng công nghiệp chế biến sâu nguồn khoáng sản bauxite và dịch vụ sinh thái, nâng cao thu nhập bình quân vượt ngưỡng 1.600 USD của năm 2015 và kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 5%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong mối quan hệ gắn kết hữu cơ với ba trụ cột của tam giác phát triển bền vững.
• Phân tích định lượng chuỗi số liệu thực chứng 10 năm (2006-2015), phản ánh rõ nét sự tăng trưởng quy mô kinh tế gấp 6,13 lần nhưng tỷ trọng nông nghiệp vẫn chiếm tới 49,3%.
• Chỉ rõ những xung đột sinh thái và xã hội then chốt giữa tăng trưởng kinh tế với tỷ lệ che phủ rừng 36,19%, tỷ lệ hộ nghèo 11,75% và sự thiếu hụt lao động kỹ thuật cao.
• Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm thực tiễn từ tỉnh Lâm Đồng và thành phố Đà Nẵng phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đặc thù của tỉnh Đắk Nông.
• Đề xuất khung hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi với lộ trình triển khai rõ ràng hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững đến năm 2025.

Công trình luận văn thạc sĩ này là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho công tác hoạch định chiến lược kinh tế cấp tỉnh. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác sâu các luận cứ trong nghiên cứu để chung tay thúc đẩy sự phát triển thịnh vượng và bền vững cho tỉnh Đắk Nông trong giai đoạn mới!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1.1 Cơ sở lí luận về cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển bền vững 1.1 Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành  Cơ cấu kinh tế Trong kinh tế học, cơ cấu kinh tế được hiểu là tập hợp mối quan hệ của các bộ phận cấu thành trong tổng thể nền kinh tế. CCKT là kết quả của quá trình phát triển kinh tế, được hình thành tại một thời điểm nhất định thông qua mối tương quan giữa các bộ phận kinh tế cấu thành và quan hệ của từng cấu thành với đại lượng tổng. “Cơ cấu của nền kinh tế quốc dân là tổng thể những mối quan hệ về chất lượng và số lượng giữa các bộ phận cấu thành đó trong một thời gian và trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Để mô tả CCKT, các tỷ lệ (số tương đối) được dùng thay cho các định mức (số tuyệt đối) và có thể sử dụng các đơn vị đo lường khác nhau để tính các tỷ trọng này như giá cả, số lượng và giá trị.

CCKT là một hệ thống phức tạp, được cấu thành bởi nhiều bộ phận và các kiểu cơ cấu hợp thành chúng. CCKT có tính chất: (1) Tính khách quan, nền kinh tế có sự phân công lao động, có các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế và sự phát triển của lực lượng sản xuất nhất định sẽ hình thành một CCKT với tỷ lệ cân đối tương ứng với các bộ phận, tỷ lệ đó, được thay đổi thường xuyên và tự giác theo quá trình diễn biến khách quan của nhu cầu xã hội và khả năng đáp ứng nhu cầu đó; (2) Tính lịch sử - cụ thể, sự biến đổi của CCKT luôn gắn liền với sự thay đổi không ngừng của lực lượng sản xuất, nhu cầu tiêu dùng và đặc điểm chính trị, xã hội của từng thời kỳ. CCKT được hình thành khi quan hệ ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế được xác lập và sự phân công lao động diễn ra một cách hợp lý. CCKT là biểu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 hiện tóm tắt, cô đọng nội dung chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, trình độ phát triển lực lượng sản xuất của đất nước trong mỗi giai đoạn phát triển nhất định.

(3) Tính thời đại: CCKT mang đặc trưng của quá trình phát triển và tồn tại trong một khung thời gian nhất định của một dân tộc, gắn với sự kiện lịch sử riêng biệt cụ thể của dân tộc ấy, CCKT không thể độc lập, tách rời với thời đại, nghĩa là tính thực tế của xã hội; và (4) Tính thị trường mở: CCKT luôn vận động và phát triển không ngừng trong điều kiện kinh tế thị trường mở, sự vận động của quy luật thị trường có ảnh hưởng quyết định đến việc hình thành và CCKT, làm cho CCKT tế luôn biến đổi cho phù hợp với sự phát triển của thế giới, thị trường luôn biến động thì CCKT cũng biến động không ngừng để đáp ứng cho nhu cầu của nền kinh tế. Với khái niệm trên đây sẽ không có một loại CCKT duy nhất, qua đó mở ra những hướng khác nhau để nghiên cứu đặc điểm CCKT của một quốc gia tùy thuộc vào mục đích và các tiêu chí lựa chọn trong mỗi trường hợp. Sự vận động và phát triển của lực lượng sản xuất là xu hướng phổ biến của mọi quốc gia. Song mối quan hệ giữa con người với con người, con người với tự nhiên trong quá trình tái sản xuất mở rộng ở mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi quốc gia lại có sự khác nhau.

Sự khác nhau đó bị chi phối bởi quan hệ sản xuất, bởi các đặc trưng văn hoá xã hội, bởi các yếu tố lịch sử của mỗi dân tộc. CCKT là một phạm trù trừu tượng, mỗi loại cơ cấu phản ánh những nét đặc trưng của các bộ phận và cách mà chúng quan hệ với nhau trong quá trình phát triển nền kinh tế quốc dân. Có nhiều cách phân chia CCKT, có thể kể đến một số loại cơ cấu cơ bản như: Cơ cấu kinh tế ngành; Cơ cấu vùng, lãnh thổ kinh tế; Cơ cấu thành phần kinh tế; Cơ cấu xuất nhập khẩu; Cơ cấu công nghệ sản xuất, Cơ cấu kết cấu hạ tầng,. Trên thực tế có thể còn nhiều loại CCKT khác mà cách phân loại phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu và phân tích.

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này chỉ tập trung vào những vấn đề về cơ cấu kinh tế ngành của nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3  Cơ cấu kinh tế ngành Cơ cấu ngành kinh tế hay cơ cấu kinh tế ngành là tổ hợp các ngành hợp thành các tương quan tỷ lệ, biểu hiện mối liên hệ giữa các nhóm ngành của nền kinh tế quốc dân. Cơ cấu ngành phản ánh phần nào trình độ phân công lao động xã hội chung của nền kinh tế và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. CCKT ngành luôn vận động và phát triển không ngừng trong điều kiện kinh tế thị trường, khi nghiên cứu về CCKT ngành cần nghiên cứu quy luật vận động, tìm ra xu hướng chuyển dịch của nó sao cho phù hợp với sự phát triển chung của đất nước trong từng giai đoạn.

CCKT ngành mang đầy đủ các tính chất của CCKT. Xu hướng vận động của các ngành kinh tế và mối quan hệ giữa chúng là tín hiệu phản hồi kết quả hoạt động kinh tế với những nét đặc thù riêng của mỗi giai đoạn phát triển trong nội bộ một quốc gia. Trình độ sản xuất càng cao thì tập hợp ngành kinh tế càng trở nên phức tạp và đa dạng. Vì vậy, phân tích cơ cấu ngành có ý nghĩa thực tiễn, đưa ra các căn cứ cho việc xây dựng chính sách phát triển ngành với các lĩnh vực ưu tiên trong từng thời kỳ.

CCKT ngành được biểu hiện ra dưới các hình thức ngành lớn: Ngành cấp I, bao gồm 3 khu vực kinh tế: nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; Ngành cấp II bao gồm: chăn nuôi, trồng trọt.trong nông nghiệp; cơ khí, luyện kim, năng lượng trong công nghiệp; Ngành cấp III bao gồm lúa, hoa màu trong trồng trọt. Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu của luận văn là CCKT ngành vĩ mô, do đó, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu vào cấp độ ngành cấp I với 3 nhóm ngành chính là ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.  Vai trò của cơ cấu kinh tế trong quá trình phát triển kinh tế CCKT của nền kinh tế quốc dân có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế quốc gia. Một nền kinh tế chỉ có thể tăng trưởng và phát triển được khi có CCKT hợp lý, đáp ứng được những yêu cầu đặt ra của thời đại.

Không có một nền kinh tế phát triển nào trên thế giới chỉ dựa vào nông nghiệp, công nghiệp hay dịch vụ. Cơ cấu kinh tế hợp lý cho phép khai thác tối đa hiệu quả các nguồn lực trong nước và quốc tế. Xây dựng CCKT hợp lý sẽ giúp quốc gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 tận dụng được tối đa lợi thế của đất nước, của các ngành, các thành phần, vùng kinh tế; tận dụng được tiến bộ khoa học kỹ thuật từ đó đẩy nhanh phát triển kinh tế. Đồng thời, tận dụng được các nguồn lực quốc tế để phát triển kinh tế và mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế.

CCKT có thể được hình thành theo tín hiệu của thị trường hoặc có sự can thiệp của nhà nước, xây dựng CCKT theo mục tiêu xác định trước và có sự can thiệp, điều chỉnh của nhà nước vì lợi ích kinh tế toàn xã hội dựa trên cơ sở tôn trọng các quy luật của thị trường. Vì vậy, ngày nay CCKT được xác định trong các chiến lược phát triển của các quốc gia, giải quyết vấn đề CCKT luôn là trọng tâm của việc hoạch định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các nước. Đi cùng với phát triển kinh tế, vấn đề xã hội, môi trường nảy sinh và ngày càng đòi hỏi con người phải điều tiết hài hòa giữa phát triển kinh tế với xã hội và môi trường, đó là yêu cầu phát triển bền vững.2 Phát triển bền vững Thuật ngữ phát triển bền vững được nêu lần đầu tiên năm 1980 bởi Hiệp hội quốc tế bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên, khi ấy mới chỉ nhấn mạnh tính bền vững về mặt sinh thái mà chưa đề cập tới mặt xã hội của sự phát triển. Trong báo cáo “Tương lai chung của chúng ta” (còn được gọi là Báo cáo Brundtland) năm 1987 của Uỷ ban Thế giới về Môi trường và Phát triển đã chính thức nêu định nghĩa PTBV một cách tương đối đầy đủ: "Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được những nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của các thế hệ tương lai"[37].

Quan niệm này chủ yếu nhấn mạnh khía cạnh sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo môi trường sống cho con người trong quá trình phát triển. Từ đó đến nay, khái niệm này liên tục được phát triển và hoàn thiện. Nội hàm về PTBV được tái khẳng định ở Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và phát triển tổ chức ở Riode Janeiro (Braxin) năm 1992 và được bổ sung, hoàn chỉnh tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002: “PTBV là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển. Đó là: phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”.

Ngoài ba mặt chủ yếu này, nhiều nhà nghiên cứu còn đề cập tới những khía cạnh khác của PTBV như chính trị, văn hóa, tinh thần, dân tộc. và đòi hỏi phải tính toán và cân đối chúng trong hoạch định các chiến lược và chính sách phát triển kinh tế-xã hội cho từng quốc gia, từng địa phương cụ thể. Theo cách tiếp cận của Nguyễn Trọng Hoài (2013), khái niệm bền vững được nhấn mạnh ở ba khía cạnh đó là: Quyền phát triển phải được đáp ứng một cách công bằng cho cả thế hệ hiện tại và tương lai về nhu cầu phát triển và môi trường. Tất cả các vùng lãnh thổ và dân tộc phải có nghĩa vụ hợp tác để giải quyết các vấn đề quan trọng mang tính toàn cầu như xóa đói giảm nghèo, giảm khoảng cách về mức sống giữa các quốc gia, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu cơ bản của con người.