Luận văn UEH: Tập trung sở hữu ảnh hưởng lựa chọn công ty kiểm toán

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình đến lựa chọn công ty kiểm toán tại Việt Nam.

• Tác giả: Đoàn Thị Ngọc Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hiền
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Accounting
• Đề tài: Ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu và sự kiểm soát gia đình đến lựa chọn công ty kiểm toán: bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Master's Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Kết quả và hạn chế của luận văn
• 1.6. Cách trình bày và kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 2.2. Tổng quan thị trường kiểm toán độc lập tại Việt Nam
• 2.3. Lý thuyết về chi phí đại diện
• 2.4. Chất lượng kiểm toán
• 2.5. Chất lượng kiểm toán và lựa chọn kiểm toán
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến trong mô hình
• 3.2. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Đo lường các biến trong mô hình
• 3.5. Mô tả cơ sở dữ liệu
• 3.6. Phương pháp phân tích
• 3.7. Thống kê mô tả
• 3.8. Hồi quy Logistic
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan
• 4.3. Kiểm định giá trị trung bình
• 4.4. Phân tích hồi quy
• 4.5. Hồi quy trên toàn mẫu
• 4.6. Hồi quy với các biến tương tác
• 4.7. Hồi quy kiểm tra tính vững (Robustness checks)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và kết luận của đề tài
• 5.2. Những gợi ý về chính sách
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu và Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu đến lựa chọn công ty kiểm toán

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam, sự tập trung sở hữu đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định lựa chọn công ty kiểm toán. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có sự tập trung sở hữu cao thường có xu hướng chọn các công ty kiểm toán lớn, như Big 4, nhằm đảm bảo chất lượng dịch vụ kiểm toán. Điều này không chỉ giúp tăng cường độ tin cậy của báo cáo tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn từ các nhà đầu tư. Theo nghiên cứu của DeAngelo (1981), chất lượng kiểm toán có ảnh hưởng lớn đến khả năng phát hiện sai sót trong báo cáo tài chính, từ đó ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán.

1.1. Tác động của sự tập trung sở hữu đến chất lượng kiểm toán

Sự tập trung sở hữu có thể dẫn đến việc các cổ đông lớn có quyền kiểm soát mạnh mẽ hơn trong việc lựa chọn công ty kiểm toán. Nghiên cứu của Fan và Tjwong (2004) chỉ ra rằng các công ty có cổ đông kiểm soát lớn thường chọn các công ty kiểm toán có chất lượng cao hơn để giảm thiểu rủi ro tài chính. Điều này cho thấy rằng sự tập trung sở hữu không chỉ ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn mà còn đến chất lượng dịch vụ kiểm toán mà công ty nhận được.

1.2. Mối quan hệ giữa sở hữu tập trung và quyết định kiểm toán

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa sở hữu tập trung và quyết định lựa chọn công ty kiểm toán là rất chặt chẽ. Các công ty có tỷ lệ sở hữu cao thường có xu hướng chọn các công ty kiểm toán lớn để đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính. Điều này cũng phản ánh sự cần thiết phải có một cơ chế giám sát hiệu quả trong môi trường kinh doanh hiện nay.

II. Vấn đề kiểm soát gia đình và ảnh hưởng đến lựa chọn công ty kiểm toán

Kiểm soát gia đình là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán. Các công ty có sự kiểm soát của gia đình thường có xu hướng chọn các công ty kiểm toán có chất lượng thấp hơn. Điều này có thể do các gia đình muốn duy trì quyền kiểm soát và không muốn công khai thông tin tài chính một cách minh bạch. Nghiên cứu của Lin và Liu (2009) cho thấy rằng các công ty có sự kiểm soát của gia đình thường ít có khả năng thuê các công ty kiểm toán lớn, dẫn đến việc giảm chất lượng kiểm toán.

2.1. Tác động của kiểm soát gia đình đến chất lượng kiểm toán

Kiểm soát gia đình có thể dẫn đến việc lựa chọn các công ty kiểm toán không đủ uy tín, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Các công ty này có thể không cung cấp dịch vụ kiểm toán chất lượng cao, dẫn đến việc các thông tin tài chính không được kiểm tra một cách nghiêm ngặt. Điều này có thể gây ra rủi ro cho các nhà đầu tư và cổ đông.

2.2. Mối liên hệ giữa kiểm soát gia đình và quyết định lựa chọn kiểm toán

Mối liên hệ giữa kiểm soát gia đình và quyết định lựa chọn công ty kiểm toán là một vấn đề phức tạp. Các công ty có sự kiểm soát của gia đình thường có xu hướng chọn các công ty kiểm toán nhỏ hơn, điều này có thể dẫn đến việc giảm chất lượng dịch vụ kiểm toán. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty này thường không muốn công khai thông tin tài chính, dẫn đến việc lựa chọn các công ty kiểm toán có chất lượng thấp hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu và mô hình phân tích

Để nghiên cứu ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình đến lựa chọn công ty kiểm toán, phương pháp nghiên cứu định lượng được áp dụng. Mô hình hồi quy logistic được sử dụng để phân tích dữ liệu từ các công ty niêm yết tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các công ty trong khoảng thời gian từ 2011 đến 2015. Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các biến và đưa ra kết luận chính xác về ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán.

3.1. Thiết lập mô hình nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu được thiết lập dựa trên các giả thuyết về mối quan hệ giữa sự tập trung sở hữu, kiểm soát gia đình và lựa chọn công ty kiểm toán. Các biến độc lập bao gồm tỷ lệ sở hữu, mức độ kiểm soát gia đình và các yếu tố khác như quy mô công ty và đòn bẩy tài chính. Mô hình hồi quy logistic sẽ giúp phân tích mối quan hệ này một cách chi tiết.

3.2. Phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết

Dữ liệu được phân tích bằng phương pháp hồi quy logistic để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả phân tích sẽ cho thấy mối quan hệ giữa các biến và giúp xác định ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán. Phân tích này cũng sẽ chỉ ra các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến quyết định này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán tại Việt Nam. Các công ty có sự tập trung sở hữu cao thường chọn các công ty kiểm toán lớn, trong khi các công ty có sự kiểm soát của gia đình lại có xu hướng chọn các công ty kiểm toán nhỏ hơn. Điều này cho thấy rằng các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán mà còn đến sự minh bạch trong báo cáo tài chính. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện quy trình lựa chọn công ty kiểm toán tại các doanh nghiệp Việt Nam.

4.1. Phân tích kết quả và ý nghĩa

Kết quả phân tích cho thấy rằng các công ty có sự tập trung sở hữu cao có xu hướng chọn các công ty kiểm toán lớn hơn, điều này giúp tăng cường độ tin cậy của báo cáo tài chính. Ngược lại, các công ty có sự kiểm soát của gia đình thường chọn các công ty kiểm toán nhỏ hơn, dẫn đến việc giảm chất lượng kiểm toán. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện quy trình lựa chọn công ty kiểm toán tại Việt Nam.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện quy trình lựa chọn công ty kiểm toán tại các doanh nghiệp Việt Nam. Các công ty nên xem xét kỹ lưỡng các yếu tố như sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình khi quyết định lựa chọn công ty kiểm toán. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán mà còn tăng cường sự minh bạch trong báo cáo tài chính.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Luận văn đã chỉ ra rằng sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có sự tập trung sở hữu cao thường chọn các công ty kiểm toán lớn, trong khi các công ty có sự kiểm soát của gia đình lại có xu hướng chọn các công ty kiểm toán nhỏ hơn. Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng mẫu nghiên cứu và thời gian nghiên cứu để có được kết quả đại diện hơn cho các doanh nghiệp tại Việt Nam.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự tập trung sở hữu và kiểm soát gia đình có ảnh hưởng lớn đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán. Các công ty có sự tập trung sở hữu cao thường chọn các công ty kiểm toán lớn, trong khi các công ty có sự kiểm soát của gia đình lại có xu hướng chọn các công ty kiểm toán nhỏ hơn.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng mẫu nghiên cứu và thời gian nghiên cứu để có được kết quả đại diện hơn cho các doanh nghiệp tại Việt Nam. Ngoài ra, nghiên cứu cũng có thể xem xét các yếu tố khác ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn công ty kiểm toán trong bối cảnh kinh tế đang phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang phát triển mạnh mẽ, quản trị doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân quyết định sự phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh của các công ty niêm yết. Tính đến giai đoạn nghiên cứu, thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận hơn 308 công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, cùng sự tham gia của khoảng 142 công ty kiểm toán độc lập trên cả nước. Tuy nhiên, sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, cũng như sự chênh lệch quyền lực giữa các nhóm cổ đông đã làm phát sinh tình trạng bất cân xứng thông tin và xung đột đại diện nghiêm trọng. Để củng cố niềm tin của giới đầu tư và minh bạch hóa thông tin tài chính, kiểm toán độc lập chất lượng cao được xem là công cụ giám sát ngoại vi trọng yếu.

Nghiên cứu này tập trung phân tích sâu sắc tác động của hai đặc tính quản trị phổ biến tại Việt Nam: mức độ tập trung quyền sở hữu và sự kiểm soát của gia đình đối với quyết định lựa chọn công ty kiểm toán. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định xem các doanh nghiệp có mức độ tập trung sở hữu cao hoặc chịu sự chi phối từ gia đình với tỷ lệ sở hữu từ 20% trở lên sẽ ưu tiên chọn các công ty kiểm toán thuộc nhóm 4 hãng hàng đầu thế giới (Big 4) hay lựa chọn các hãng kiểm toán có quy mô nhỏ hơn. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực nghiệm trong 5 năm liên tục từ năm 2011 đến năm 2015 với 415 quan sát hàng năm từ 83 công ty phi tài chính. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về thị trường vốn mới nổi, giúp các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các chính sách bảo vệ cổ đông thiểu số và nâng cao tính minh bạch của thị trường tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng của hai lý thuyết kinh tế học kinh điển: Lý thuyết chi phí đại diện và Lý thuyết tín hiệu trong quản trị doanh nghiệp. Lý thuyết đại diện do Jensen và Meckling khởi xướng năm 1976 chỉ ra mâu thuẫn giữa nhà quản lý và chủ sở hữu, được gọi là vấn đề đại diện loại 1. Bên cạnh đó, theo phân tích của Shleifer và Vishny năm 1997, tại các thị trường đang phát triển, mâu thuẫn giữa cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số tạo nên vấn đề đại diện loại 2, khi các cổ đông lớn có thể lạm dụng quyền biểu quyết để chiếm đoạt lợi ích kinh tế. Để giảm thiểu chi phí đại diện, doanh nghiệp có nhu cầu thuê kiểm toán độc lập như một bên thứ ba xác thực báo cáo tài chính.

Khái niệm chất lượng kiểm toán được kế thừa từ nghiên cứu của DeAngelo năm 1981 và Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220, định nghĩa chất lượng kiểm toán là xác suất mà kiểm toán viên phát hiện và sẵn sàng công bố các sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính. Bốn công ty kiểm toán hàng đầu thế giới bao gồm PwC, Deloitte, Ernst & Young và KPMG (nhóm Big 4) được xem là đại diện tiêu chuẩn cho chất lượng kiểm toán vượt trội nhờ quy mô nhân sự, tính độc lập cao và danh tiếng quốc tế. Mô hình nghiên cứu kiểm định mối quan hệ giữa biến phụ thuộc là lựa chọn kiểm toán Big 4 (nhận giá trị 1 nếu là Big 4 và 0 nếu ngược lại) với các biến độc lập chính gồm tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất và mức độ kiểm soát của gia đình đạt ngưỡng từ 20% vốn cổ phần trở lên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ 83 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh trong chu kỳ 5 năm từ năm 2011 đến năm 2015, tạo thành tập dữ liệu bảng cân đối gồm 415 quan sát. Phương pháp chọn mẫu áp dụng tiêu chí phân loại ngành 4 cấp theo chuẩn quốc tế ICB, loại bỏ hoàn toàn các tổ chức thuộc nhóm ngành tài chính mã 8000 do đặc thù khác biệt về cấu trúc vốn và tỷ lệ đòn bẩy. Dữ liệu tài chính được trích xuất trực tiếp từ các báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, cùng dữ liệu giá thị trường của cổ phiếu tại ngày 31 tháng 12 hàng năm từ các tổ chức chứng khoán uy tín.

Về phương pháp phân tích, tác giả lựa chọn mô hình hồi quy Logistic gộp (Pooled Logistic Regression) thay vì phương pháp bình phương bé nhất thông thường (OLS). Lý do lựa chọn là vì biến phụ thuộc nhận giá trị nhị phân 0 hoặc 1. Nếu sử dụng hồi quy tuyến tính cổ điển, các giả định cốt lõi về phân phối chuẩn của phần dư và tính đồng nhất phương sai sẽ bị vi phạm nghiêm trọng, dẫn đến xác suất ước lượng vượt ra ngoài khoảng xác suất logic từ 0 đến 1. Phương pháp hồi quy Logistic giúp chuẩn hóa đường cong xác suất dạng chữ S, bảo đảm tính vững và độ tin cậy thống kê cho các hệ số ước lượng của mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực nghiệm trên toàn bộ 415 quan sát đã mang lại những phát hiện quan trọng về hành vi lựa chọn đơn vị kiểm toán của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam:

Thứ nhất, mức độ tập trung quyền sở hữu có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đối với xác suất lựa chọn công ty kiểm toán Big 4. Khi tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn nhất tăng lên, doanh nghiệp có xu hướng gia tăng đáng kể việc bổ nhiệm kiểm toán viên chất lượng cao nhằm khẳng định uy tín với thị trường.

Thứ hai, sự kiểm soát của gia đình tại doanh nghiệp lại thể hiện mối tương quan âm có ý nghĩa thống kê đối với việc thuê kiểm toán Big 4. Các doanh nghiệp do gia đình kiểm soát với tỷ lệ nắm giữ từ 20% trở lên thường ưu tiên lựa chọn các công ty kiểm toán nội địa hoặc các hãng ngoài nhóm Big 4.

Thứ ba, sự kiểm soát của nhà đầu tư nước ngoài tương tác tích cực với quyết định thuê kiểm toán hàng đầu. Những doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu nước ngoài trên 20% thể hiện nhu cầu minh bạch thông tin rất cao và hầu như đều ký hợp đồng với 1 trong 4 hãng kiểm toán quốc tế lớn.

Thứ tư, các biến kiểm soát về quy mô doanh nghiệp và tỷ suất sinh lời trên tài sản đều tác động tích cực đến lựa chọn kiểm toán Big 4. Doanh nghiệp có quy mô tài sản càng lớn và khả năng sinh lời càng cao thì xác suất chọn kiểm toán viên danh tiếng càng vượt trội, trong khi hệ số đòn bẩy tài chính thể hiện tác động ngược chiều trong một số mô hình kiểm tra tính vững.

Thảo luận kết quả

Các kết quả thống kê mô tả và hồi quy thực nghiệm có thể được trình bày và minh họa trực quan thông qua bảng ma trận tương quan và đồ thị phân phối xác suất hàm Logistic, giúp làm rõ sự phân hóa trong hành vi của từng nhóm cấu trúc sở hữu.

Nguyên nhân của hiện tượng các doanh nghiệp có mức độ tập trung sở hữu cao ưu tiên chọn Big 4 là do các cổ đông lớn muốn sử dụng danh tiếng của đơn vị kiểm toán độc lập làm công cụ phát tín hiệu mạnh mẽ về năng lực quản trị minh bạch. Điều này giúp doanh nghiệp giảm chi phí huy động vốn trên thị trường chứng khoán và gia tăng niềm tin cho các nhà đầu tư bên ngoài. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Joseph Fan và Wong năm 2004 tại hơn 40 nền kinh tế Đông Á và nghiên cứu của Salim Darmadi năm 2016 tại Indonesia.

Ngược lại, các công ty chịu sự chi phối của gia đình thường có xu hướng bổ nhiệm người thân vào các vị trí then chốt như Hội đồng quản trị và Ban điều hành. Nhóm doanh nghiệp này có xu hướng bảo vệ sự riêng tư trong thông tin tài chính và giảm bớt sự giám sát khắt khe từ các tổ chức kiểm toán quốc tế. Do đó, việc lựa chọn kiểm toán viên chất lượng thấp hơn giúp duy trì quyền kiểm soát nội bộ. Phát hiện này củng cố các kết luận thực nghiệm tương tự của Arifur Khan năm 2015 tại Bangladesh và Lin cùng Liu năm 2009 tại thị trường Trung Quốc, phản ánh một đặc trưng rất rõ nét của môi trường quản trị tại các nền kinh tế đang phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu thập được, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động chiến lược nhằm hoàn thiện môi trường quản trị công ty và thị trường kiểm toán độc lập tại Việt Nam:

Một là, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp niêm yết áp dụng kiểm toán đạt chuẩn quốc tế lên trên 60% trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030. Cần có chế tài nghiêm ngặt đối với các hành vi thao túng thông tin tài chính tại các công ty có cơ cấu sở hữu tập trung cao.

Hai là, Bộ Tài chính cần tiếp tục cập nhật và thực thi nghiêm ngặt Thông tư số 183 năm 2013, quy định tiêu chuẩn khắt khe đối với các tổ chức kiểm toán được chấp thuận kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng. Mục tiêu duy trì tối thiểu 10 kiểm toán viên hành nghề có chứng chỉ quốc tế và phục vụ tối thiểu 250 khách hàng doanh nghiệp mỗi năm nhằm thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các công ty kiểm toán trong nước và nhóm Big 4.

Ba là, các doanh nghiệp đại chúng, đặc biệt là các công ty do gia đình kiểm soát trên 20% vốn, cần chủ động nâng cao tính độc lập của Hội đồng quản trị bằng cách đảm bảo tỷ lệ thành viên độc lập đạt tối thiểu 33% (tương đương 1 phần 3 tổng số thành viên). Việc chủ động thuê các công ty kiểm toán uy tín sẽ giúp doanh nghiệp gia đình giảm chi phí sử dụng vốn và thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài.

Bốn là, Sở Giao dịch Chứng khoán cần thiết lập cơ chế giám sát bắt buộc đối với việc công bố thông tin về các mối quan hệ sở hữu gia đình, giao dịch giữa các bên liên quan và lý do cụ thể khi doanh nghiệp thay đổi công ty kiểm toán định kỳ. Điều này giúp nâng cao tính minh bạch thông tin thị trường và giảm thiểu tình trạng bất cân xứng thông tin cho các nhà đầu tư cá nhân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm thứ nhất là các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức tài chính trên thị trường chứng khoán. Luận văn cung cấp công cụ nhận diện rủi ro quản trị thông qua cấu trúc sở hữu và thương hiệu công ty kiểm toán, giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định giải ngân chính xác vào các doanh nghiệp minh bạch.

Nhóm thứ hai là Hội đồng quản trị và Ban giám đốc các công ty cổ phần đang niêm yết hoặc chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Nghiên cứu chỉ rõ lợi ích chiến lược của việc lựa chọn 1 trong 4 hãng kiểm toán Big 4 trong việc gia tăng định giá thị trường và củng cố uy tín thương hiệu.

Nhóm thứ ba là các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các hiệp hội nghề nghiệp kiểm toán như VACPA. Tài liệu này cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng giám sát kiểm toán của 83 doanh nghiệp thực nghiệm, làm cơ sở xây dựng chính sách điều hành thị trường.

Nhóm thứ tư là các giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính doanh nghiệp. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp xây dựng mô hình kinh tế lượng và kỹ thuật hồi quy Logistic gộp trên tập dữ liệu bảng 5 năm.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tại sao các công ty có mức độ tập trung sở hữu cao tại Việt Nam lại ưu tiên thuê kiểm toán Big 4? Trả lời: Các cổ đông lớn nắm giữ tỷ lệ cổ phần cao muốn sử dụng danh tiếng của Big 4 như một cam kết về tính minh bạch thông tin, từ đó củng cố niềm tin của các nhà đầu tư thiểu số và tạo thuận lợi cho các đợt phát hành vốn mới trên thị trường chứng khoán.

Câu hỏi 2: Sự kiểm soát của gia đình ảnh hưởng tiêu cực đến việc chọn kiểm toán chất lượng cao như thế nào? Trả lời: Các doanh nghiệp có sự kiểm soát của gia đình từ 20% vốn trở lên thường có xu hướng khép kín thông tin tài chính nhằm bảo vệ lợi ích nội bộ, do đó họ thường ưu tiên chọn các đơn vị kiểm toán ngoài Big 4 để giảm mức độ bị giám sát nghiêm ngặt từ bên ngoài.

Câu hỏi 3: Tiêu chí nào được luận văn sử dụng để định danh một doanh nghiệp do gia đình kiểm soát? Trả lời: Dựa trên thông lệ quốc tế và nghiên cứu thực nghiệm, luận văn xác định công ty do gia đình kiểm soát khi một cá nhân hoặc nhóm cá nhân có quan hệ gia đình nắm giữ từ 20% cổ phần phổ thông trở lên và có ít nhất 1 thành viên tham gia quản lý điều hành.

Câu hỏi 4: Vì sao tác giả sử dụng mô hình hồi quy Logistic gộp thay vì phương pháp OLS truyền thống? Trả lời: Do biến phụ thuộc về lựa chọn kiểm toán chỉ nhận 2 giá trị nhị phân là 1 và 0, phương pháp OLS sẽ vi phạm giả định phân phối chuẩn của sai số. Hồi quy Logistic giúp chuyển đổi đường xác suất về dạng cong chuẩn xác trong khoảng từ 0 đến 1, đảm bảo tính vững cho 415 quan sát.

Câu hỏi 5: Yếu tố đặc điểm doanh nghiệp nào tác động mạnh nhất đến quyết định thuê kiểm toán danh tiếng? Trả lời: Quy mô tổng tài sản và hiệu quả hoạt động kinh doanh là 2 biến kiểm soát có tác động cùng chiều mạnh nhất. Doanh nghiệp có quy mô càng lớn và lợi nhuận càng cao thì xác suất chọn 1 trong 4 hãng Big 4 càng tăng lên rõ rệt.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện tác động của cấu trúc sở hữu đến hành vi lựa chọn đơn vị kiểm toán thông qua mẫu nghiên cứu 415 quan sát của 83 công ty phi tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn 5 năm từ 2011 đến 2015.
• Bằng chứng thực nghiệm khẳng định mức độ tập trung sở hữu có quan hệ đồng biến với việc thuê kiểm toán Big 4, trong khi kiểm soát gia đình thể hiện quan hệ nghịch biến rõ rệt.
• Công trình đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho lý thuyết đại diện loại 2 và bổ sung nguồn tài liệu thực chứng quý giá cho thị trường tài chính tại các quốc gia đang phát triển.
• Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, gia tăng tỷ lệ thành viên độc lập trong Hội đồng quản trị và hướng tới việc sử dụng các dịch vụ kiểm toán chất lượng quốc tế trong lộ trình hội nhập giai đoạn tiếp theo.
• Hãy tham khảo chi tiết toàn bộ mô hình kinh tế lượng và hệ thống bảng biểu thống kê trong luận văn thạc sĩ này để hoàn thiện các chiến lược quản trị doanh nghiệp và nghiên cứu học thuật chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ĐOÀN THỊ NGỌC HIỀN ẢNH HƢỞNG CỦA SỰ TẬP TRUNG SỞ HỮU VÀ SỰ KIỂM SOÁT GIA ĐÌNH ĐẾN LỰA CHỌN CÔNG TY KIỂM TOÁN: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM. LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ĐOÀN THỊ NGỌC HIỀN ẢNH HƢỞNG CỦA SỰ TẬP TRUNG SỞ HỮU VÀ SỰ KIỂM SOÁT GIA ĐÌNH ĐẾN LỰA CHỌN CÔNG TY KIỂM TOÁN: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM. Chuyên ngành: Kế Toán. Mã số: 60340301 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời Hƣớng Dẫn Khoa Học: TS.

NGUYỄN THỊ THU HIỀN TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu và sự kiểm soát gia đình đến lựa chọn công ty kiểm toán: Bằng Chứng Thực Nghiệm Tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của chính tác giả. Nội dung đƣợc đúc kết từ quá trình học tập và các kết quả nghiên cứu thực tiễn trong thời gian qua. Số liệu sử dụng là trung thực và có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng. Luận văn đƣợc thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của TS.

Nguyễn Thị Thu Hiền. Hồ Chí Minh, ngày… tháng… năm 2016 Tác giả Đoàn Thị Ngọc Hiền LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ BẢNG BIỂU CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU. Lý do chọn đề tài. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Kết quả và hạn chế của luận văn. Cách trình bày và kết cấu của luận văn.

5 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY. Tổng quan các nghiên cứu trƣớc đây. Tổng quan thị trƣờng kiểm toán độc lập tại Việt Nam. Lý thuyết về chi phí đại diện.

Chất lƣợng kiểm toán. Chất lƣợng kiểm toán và lựa chọn kiểm toán. 24 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu và các biến trong mô hình.

Các giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Đo lƣờng các biến trong mô hình. 32 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Mô tả cơ sở dữ liệu. Phƣơng pháp phân tích. Thống kê mô tả. Hồi quy Logistic.

42 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thống kê mô tả. Phân tích tƣơng quan. Kiểm định giá trị trung bình.

Phân tích hồi quy. Hồi quy trên toàn mẫu. Hồi quy với các biến tƣơng tác. Hồi quy kiểm tra tính vững (Robustness checks).

64 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và kết luận của đề tài. Những gợi ý về chính sách. Hạn chế của nghiên cứu và Hƣớng nghiên cứu tiếp theo.

71 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT. TTCK Thị trƣờng chứng khoán IPO Phát hành lần đầu ra công chúng (Initial Public Offering) NĐT Nhà Đầu tƣ CTCP Công ty Cổ phần CEO Tổng giám đốc điều hành (Chief Executive Officer) DN Doanh Nghiệp HĐQT Hội Đồng Quản Trị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ BẢNG BIỂU Danh Mục Bảng Biểu Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu trƣớc đây.1: Trình bày tóm tắt các biến trong mô hình nghiên cứu.1: Mô tả thống kê các biến trong mô hình Bảng 4.2: Thống kê các ngành nghề trong mẫu quan sát Bảng 4.3: Ma trận tƣơng quan giữa các biến trong mô hình Bảng 4.4: Kiểm định giá trị trung bình của các nhóm biến Bảng 4.5: Kết quả hồi quy toàn mẫu Bảng 4.6: Kết quả hồi quy với các biến tƣơng tác Bảng 4.7 Mô tả thống kê các biến FAMCON với các tỷ lệ cutoff khác nhau Bảng 4.8: Kết quả hồi quy với các biến tƣơng tác Danh Mục Hình Ảnh.1: Mô tả kết quả hồi quy với mô hình hồi quy xác suất tuyến tính.2: Mô tả kết quả hồi quy với mô hình hồi quy nhị phân. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU.

Lý do chọn đề tài. Trong những năm gần đây, không thể phủ nhận vai trò của quản trị trong hầu hết các hoạt động đời sống kinh tế xã hội. Đặc biệt là đối với doanh nghiệp, quản trị là yếu tố đánh giá sự thành công. Quản trị doanh nghiệp tốt sẽ giúp cho công ty nâng cao khả năng tiếp cận vốn đầu tƣ và hoạt động của công ty hiệu quả hơn.

Quản trị doanh nghiệp tốt không chỉ sẽ mang lại lợi ích cao cho nhà đầu tƣ, mà còn mang lại lợi ích hơn cho các thành viên khác trong công ty. Quản trị doanh nghiệp đƣợc đặt trên cơ cở của sự tách biệt giữa quyền quản lý và quyền sở hữu doanh nghiệp. Vì vậy, cần phải có một cơ chế để điều hành và kiểm soát để giúp cho nhà đầu tƣ và cổ đông có thể kiểm soát việc điều hành công ty nhằm đem lại hiệu quả cao nhất. Theo Jensen và Meckling (1976) thì quản trị doanh nghiệp bao gồm nhiều cơ chế cả về nội bộ lẫn bên ngoài để giúp làm giảm bớt các vấn đề có thể phát sinh giữa các cổ đông và các nhà quản lý do sự tách biệt giữa quyền sở hữu và kiểm soát.

Quản trị doanh nghiệp tập trung xử lý các vấn đề thƣờng phát sinh trong mối quan hệ ủy quyền trong công ty, ngăn ngừa, hạn chế những ngƣời quản lý lạm dụng quyền và nhiệm vụ đƣợc giao sử dụng tài sản, cơ hội kinh doanh của công ty phục vụ cho lợi ích riêng của bản thân hoặc làm thất thoát nguồn lực, tài sản của công ty. Do sự tách biệt giữa các cổ đông và quản lý, hoặc sự tồn tại của các cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số, thông tin không đối xứng tồn tại trên thị trƣờng vốn. Tình trạng này dẫn đến nhu cầu về kiểm toán độc lập báo cáo tài chính của công ty để phục vụ nhƣ một cơ chế giám sát. Theo đề nghị của Jensen và Meckling (1976), một kiểm toán bên ngoài cung cấp việc kiểm tra độc lập về thông tin tài chính, giúp củng cố niềm tin vào thông tin tài chính đƣợc cung cấp bởi ban quản lý.

Do đó, kiểm toán độc lập đƣợc coi là một trong những cơ chế quản trị công ty bên ngoài để LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 giảm thiểu các vấn đề về đại diện và giảm bớt sự bất đối xứng thông tin. Đối với kiểm toán báo cáo tài chính đƣợc tiến hành bởi kiểm toán viên độc lập, chất lƣợng kiểm toán dƣờng nhƣ là một yếu tố quan trọng để đảm bảo độ tin cậy của thông tin trên báo cáo tài chính, từ đó đánh giá đƣợc hệ thống quản trị doanh nghiệp. Nhƣ lập luận của DeAngelo (1981), chất lƣợng kiểm toán ảnh hƣởng đến khả năng của kiểm toán để phát hiện các sai sót trọng yếu trong báo cáo tài chính của công ty, bởi vì chất lƣợng kiểm toán là tƣơng đối khó quan sát, có một số chỉ số đƣợc sử dụng để đo lƣờng chất lƣợng kiểm toán bởi các nhà nghiên cứu, một trong số đó là kích thƣớc hoặc danh tiếng của công ty kiểm toán, tƣơng tự nhƣ Palmrose (1986); Beasley và Petroni (2001), nơi các công ty kiểm toán lớn hơn đƣợc cho là cung cấp chất lƣợng dịch vụ kiểm toán tốt hơn. Với những vai trò quan trọng của kiểm toán độc lập trong việc kiểm toán báo cáo tài chính, nên việc lựa chọn công ty kiểm toán cũng bị ảnh hƣởng của nhiều yếu tố tác động.

Các yếu tố quyết định sự lựa chọn công ty kiểm toán đã đƣợc giải quyết trong nhiều nghiên cứu, chủ yếu là ở các thị trƣờng phát triển nhƣ Mỹ (Beasley và Petroni (2001); Copley và Douthett (2002) ở Anh, nghiên cứu Chaney et al (2004), Phần Lan (Knechel et al (2008); Niskanen et al (2010, 2011b) và New Zealand (Firth (1999)). Nhƣng những nghiên cứu về vấn đề này trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển là tƣơng đối hiếm; một số nghiên cứu nhƣ của Darmadi (2016), và Lin và Liu (2009), trong đó sử dụng các dữ liệu của Indonesia, Trung Quốc. Các nghiên cứu trƣớc đây đã xem xét các khía cạnh nhƣ môi trƣờng thể chế, cơ cấu quản trị doanh nghiệp, sở hữu cổ phần và đặc điểm công ty cụ thể là các yếu ảnh hƣởng đến lựa chọn công ty kiểm toán. Tuy nhiên, vẫn còn rất hạn chế các nghiên cứu kiểm tra về vấn đề tập trung quyền sở hữu và kiểm soát gia đình ảnh hƣởng đến quyết định của công ty trong việc lựa chọn công ty kiểm toán.

Xuất phát từ những lý do đó, luận văn này lựa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 chọn đề tài “Ảnh hƣởng của sự tập trung sở hữu và sự kiểm soát gia đình đến lựa chọn công ty kiểm: Bằng Chứng Thực Nghiệm Tại Việt Nam” , bài nghiên cứu tập trung vào vấn đề tập trung quyền sở hữu, kiểm soát của gia đình và sự lựa chọn công ty kiểm toán nhằm lấp đầy khoảng trống tài liệu nghiên cứu, và đóng góp thêm một số bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam về vấn đề này. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu. Bài nghiên cứu đặt ra mục tiêu tổng quát chung là xem xét mối quan hệ giữa vấn đề tập trung quyền sở hữu và sự kiểm soát của gia đình với việc lựa chọn công ty kiểm toán tại các công ty ở Việt Nam, từ đó đóng góp thêm vào nguồn tài liệu nghiên cứu về vấn đề này, đặc biệt là tại thị trƣờng đang phát triển nhƣ Việt Nam. Mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, tập trung quyền sở hữu và kiểm soát của gia đình là hai tính năng phổ biến liên quan đến quyền sở hữu của công ty trong thị trƣờng vốn trên toàn thế giới, ngay cả ở Việt Nam, vì vậy luận văn tiến hành xem xét vấn đề tập trung quyền sở hữu và kiểm soát của gia đình ảnh hƣởng đến sự lựa chọn công ty kiểm toán nhƣ thế nào.

Thứ hai, chỉ có một số lƣợng hạn chế các nghiên cứu đi giải quyết vấn đề tập trung quyền sở hữu và kiểm soát gia đình ở thị trƣờng mới nổi ảnh hƣởng tới lựa chọn công ty kiểm toán, các nghiên cứu thƣờng đƣợc tiến hành trong bối cảnh nền kinh tế phát triển, thƣờng có môi trƣờng pháp lý mạnh hơn và bảo vệ nhà đầu tƣ hơn so với các nền kinh tế mới nổi.