MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển nông nghiệp chiếm vị trí quan trọng hàng đầu ở nhiều quốc gia không những ở các nƣớc kém phát triển, mà ngay cả các nƣớc có nền kinh tế phát triển cao. Ở nƣớc ta, nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, đa phần dân số sống ở nông thôn, lao động nông nghiệp chiếm hơn 60% lực lƣợng lao động xã hội và sản xuất nông nghiệp hiện nay vẫn chủ yếu là độc canh cây lúa, thuần nông, năng suất lao động thấp. vì vậy đời sống nông dân nói chung còn thấp.
Do đó, chỉ có phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao có hiệu quả, đạt năng suất cao, chất lƣợng tốt, chủng loại hàng hóa nông sản phong phú thì mới cải thiện đƣợc đời sống dân cƣ ở nông thôn. Trong nhiều năm qua, chủ trƣơng kêu gọi phát triển nông nghiệp công nghệ cao đƣợc Chính phủ cùng các bộ, ngành và địa phƣơng rất chú trọng và tạo nhiều điều kiện thuận lợi. Là huyện thuần nông của Thủ Đô, huyện Sóc Sơn ngoài quan tâm, hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng đã chú trọng đƣa ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất để nâng cao phát triển nông nghiệp công nghệ cao, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn mới đƣợc triển khai bƣớc đầu, mức độ triển khai của các mô hình còn ít, chất lƣợng giống cây trồng vật nuôi chƣa cao, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu sản xuất trên diện rộng; hoạt động sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chƣa phát triển tƣơng xứng với tiềm năng lợi thế và chƣa có sự kết hợp hài hòa giữa phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với phát triển du lịch, công nghiệp chế biến và bảo vệ tài nguyên môi trƣờng, chƣa đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững.
Mặt khác, việc đánh giá tiềm năng, lợi thế và đề xuất phƣơng hƣớng, giải pháp đồng bộ để phát triển vùng nông nghiệp ứng dụng 1 công nghệ cao tại huyện Sóc Sơn chƣa đƣợc nghiên cứu và đề cập nhằm giúp cấp ủy, chính quyền huyện có giải pháp phát triển vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại huyện Sóc Sơn theo hƣớng bền vững. Xuất phát từ thực tiễn đó, học viên lựa chọn đề tài “Phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành kinh tế chính trị. Câu hỏi nghiên cứu: Cần làm gì và làm nhƣ thế nào để phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội trong thời gian tới? 2. Mục đích nghiên cứu và xây dựng khung phân tích 2.
Mục đích nghiên cứu Luận văn đề xuất giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội. Xây dựng khung phân tích - Xây dựng khung lý thuyết về phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn cấp huyện; - Phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội; Trên cơ sở đó, đánh giá những kết quả đạt đƣợc, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế. - Đề xuất đƣợc một số giải pháp phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu: Phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội 3. Phạm vi nghiên cứu: - Về nội dung: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội 2 - Về không gian: huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội - Về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2016-2018; Giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2019-2025. Kết cấu của luận văn Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu; cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp công nghệ cao Chƣơng 2.
Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội Chƣơng 4. Định hƣớng và một số giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội 3 CHƢƠNG I TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU; CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Nông nghiệp công nghệ cao vẫn đang phát triển nhƣ vũ bão bởi những ứng dụng tuyệt vời không thể phủ nhận của nó. Vì vậy hiện nay, nghiên cứu về nông nghiệp công nghệ cao vẫn luôn là vấn đề đƣợc quan tâm. Xung quanh vấn đề phát triển nông nghiệp công nghệ cao là một đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, các nhà lãnh đạo, quản lý và đã có một số tác giả nghiên cứu dƣới nhiều khía cạnh khác nhau. Có thể nêu một số công trình khoa học tiêu biểu sau đây : Phạm Đức Nghiệm (2011), “Ứng dụng, chuyển giao thành tựu khoa học - công nghệ trong nông, lâm nghiệp trên địa bàn Tây Nguyên”, Tạp chí Cộng sản.
Tác giả đã khái quát một số thành tựu trong ứng dụng chuyển giao khoa học – công nghệ trong nông, lâmnghiệp trên địa bàn Tây Nguyên ở một số các lĩnh vực: Trồng trọt, chăn nuôi; kỹ thuật canh tác; cơ cấu mùa vụ; lâm nghiệp; chế biến nông lâm sản. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra một số khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện việc ứng dụng, chuyển gia khoa học công nghệ trong nông, lâm nghiệp ở các tỉnh khu vực Tây Nguyên. Từ đó, tác giả đề xuất một số khuyến nghị và giải pháp quyết những khó khăn nêu trên. Nguyễn Văn Lân (2013), “Tập trung ưu tiên phát triển nông nghiệp công nghệ cao”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo.
Trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng giảm, chi phí nhân lực, lao động ngày càng cao, không còn con đƣờng nào khác là phát triển sản xuất nông nghiệp phải hƣớng tới ứng 4 dụng công nghệ cao nhằm tạo ra năng suất cao, năng lực cạnh tranh mạnh, khai thác đƣợc tiềm năng, lợi thế của đất nƣớc. Công trình đề cập tới thực trạng ứng dụng các nghiên cứu trong ngành nông nghiệp, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tạo đột phá trong sản xuất nông nghiệp. Ủy ban nhân dân huyện Hòa Vang, Thành phố Đà Nẵng (2014), Đề án Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nhằm tăng năng suất , chất lượng sản phẩm phục vụ đô thị. Ở đề án này, công trình nghiên cứu đã tập trung đề cập toàn diện đến vấn đề phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn liền với các vùng, khu vực và doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp công nghệ cao dựa trên các khía cạnh: kĩ thuật sản xuất, quản lý dịch bệnh, quản lý sử dụng các đầu vào, và quản lý chất lƣợng sản phẩm đầu ra, tổ chức sản xuất, hệ thống pháp lý, tổ chức quản lý kiểm soát chất lƣợng sản phẩm; trình diễn; đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ.
Nguyễn Thái Bình Minh (2015), “Phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam”, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Kinh tế. Đây là công trình tiếp cận trên lĩnh vực quản lý kinh tế, chỉ ra thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Nam Lý Nhân, Hà Nam”. Nguyễn Văn Hiệp (2016), “Phát triển nông nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững”, Luận văn Thạc sỹ Kinh tế Chính trị.Công trình nghiên cứu tiếp cận theo hƣớng phát triển bền vững, phân tích thực trạng tăng trƣởng kinh tế trong nông nghiệp, giải quyết các vấn đề xã hôi và đảm bảo bền vững về môi trƣờng ở tỉnh Hà Nam giai đoạn 2010 – 2015. Trên cơ sở, tác giả đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp ở tỉnh Hà Nam theo hƣớng bền vững.
Trần Đức Viên (2017), “Nông nghiệp công nghệ cao là con đường tất yếu để tăng khả năng cạnh tranh?”, Tạp chí Tia Sáng. Ở công trình nghiên cứu này, tác giả đã đƣa ra quan niệm về nông nghiệp công nghệ cao, phân tích 5 một số mô hình nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam hiện nay; và đề xuất một số giải pháp để sử dụng khoa học công nghệ phù hợp với từng mô hình, với các điều kiện kinh tế xã hội ở từng vùng trên cả nƣớc. Ngoài ra, tác giả cũng có sự so sánh nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam với nông nghiệp thông minh của các quốc gia trên thế giới. Đinh Anh Tuấn (2017), “Xây dựng các tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp sáng tạo ứng dụng công nghệ cao – nhìn từ góc độ cơ sở lý thuyết mô hình”, Kỷ yếu hội thảo Quốc gia: Đầu tƣ phát triển nông nghiệp công nghệ cao hiệu quả theo hƣớng công nghiệp hóa.
Dƣới góc độ tiếp cận cơ sở lý thuyết mô hình, tác giả chỉ ra những tiêu chí đánh giá sự sáng tạo trong nông nghiệp qua hai mô hình NARS (nền nông nghiệp dựa trên nghiên cứu) và AKIS (nền nông nghiệp dựa trên tri thức và thông tin). Qua đó, tác giả đề xuất các nhóm tiêu chí đánh giá sự sáng tạo trong nông nghiệp gắn với bốn thành phần sau: thành phần tri thức và giáo dục, thành phần hoạt động kinh doanh và doanh nghiệp, các cơ quan tổ chức trung gian kết nối hai thành phần này, có chính sách, tổ chức và điều kiện nền tảng. Trần Thị Minh Trang (2017), “Đầu tư phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Hà Nam”, Kỷ yếu hội thảo quốc gia: Đầu tƣ phát triển nông nghiệp công nghệ cao theo hƣớng công nghiệp hóa, Nxb. Đại học Kinh tế Quốc dân.
Nguyễn Thị Miền (2018), “Phát triển nông nghiệp công nghệ cao: Những rào càn và giải pháp khắc phục”, Tạp chí Lý luận Chính trị. Công trình nghiên cứu đã khái quát tình hình phát triển NNCNC; phân tích những rào cản trong phát triển NNCNC ở Việt Nam, đó là những rào cản về vốn, nhân lực, đất đai, thị trƣờng tiêu thụ, chuyển giao công nghệ. Từ việc phân tích này, tác giá đề xuất một số giải pháp để phát triển NNCNC trong thời gian tới. 6 Từ mục đích và mức độ tiếp cận khác nhau các công trình khoa học nêu trên đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
Đây là những tƣ liệu bổ ích để tác giả luận văn tham khảo và kế thừa trong quá trình triển khai thực hiện đề tài.