Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC BIÊN TẬP VIÊN NHÀ XUẤT BẢN 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nhận thức được vai trò to lớn của hoạt động biên tập, xuất bản sách lý luận chính trị trong hoạt động xuất bản nói chung, đã có một số đề tài nghiên cứu về chất lượng nguồn nhân lực của đội ngũ nhân lực làm công tác biên tập xuất bản sách lý luận chính trị như: - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của TS. Trịnh Thúc Huỳnh, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật năm 2004 “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ biên tập sách lý luận, chính trị hiện nay”. - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của TS.
Nguyễn Đình Thực, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật năm 2010: “Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ biên tập - xuất bản sách lý luận, chính trị, pháp luật trong tình hình mới”. Một số bài báo đăng trên tạp chí liên quan đến đề tài. Cụ thể như bài: “Nâng cao chất lượng cán bộ, biên tập sách báo ở nước ta hiện nay” của tác giả Trần Hưng đăng trên tạp chí Sinh hoạt lý luận tháng 10 năm 2008, bài “Làm thế nào để phát huy năng lực, tư duy trong quá trình biên tập sách báo ở nước ta” của tác giả Như Thành đăng trên tạp chí Lý luận chính trị tháng 10 năm 2012. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của TS.
Lê Minh Nghĩa năm 2008, “Nâng cao chất lượng xuất bản sách lý luận chính trị dùng trong các Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện trong giai đoạn hiện nay”, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật làm chủ nhiệm, Hà Nội. Đề tài của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2005), "Xuất bản sách lý luận, chính trị với việc nâng cao chất lượng công tác tư tưởng - lý luận của Đảng trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Đề tài nghiên cứu của nhóm tác giả thuộc NXB Chính trị quốc gia - Sự thật (2009), “Vai trò của sách lý luận, chính trị với mục tiêu tư tưởng - văn hóa của 13 Đảng, tìm nguyên nhân và đề ra giải pháp tăng cường xuất bản sách lý luận, chính trị”. Nội dung của các sách và đề tài liên quan đến vấn đề trên đã được các tác giả phân tích trên các khía cạnh: - Nghiên cứu thực trạng chất lượng, công tác đào tạo, bồi dưỡng phát triển đội ngũ cán bộ biên tập sách lý luận chính trị trong giai đoạn trước đây trên quy mô toàn ngành xuất bản, chỉ rõ những tồn tại cần khắc phục và đề ra những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả cuả công tác đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ biên tập sách lý luận, chính trị giai đoạn 2004 trở về trước, chẳng hạn như trong đề tài“Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ biên tập sách lý luận, chính trị hiện nay” của TS.Trịnh Thúc Huỳnh.
Đề tài“Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ biên tập - xuất bản sách lý luận, chính trị, pháp luật trong tình hình mới” của TS. Nguyễn Đình Thực lại chú ý đến những điểm sau: - Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ của một số nhà xuất bản, xác định những vấn đề đặt ra đối với việc xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ biên tập, xuất bản sách lý luận chính trị, pháp luật. - Đưa ra bức tranh tổng quan về tình hình xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ biên tập xuất bản sách lý luận chính trị, pháp luật. Phân tích những kết quả đạt được và các hạn chế, yếu kém.
- Nêu lên những hạn chế, bất cập trong công tác xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ biên tập xuất bản nói chung, đội ngũ biên tập viên sách lý luận chính trị, pháp luật nói riêng; trên cơ sở đánh giá, phân tích thực trạng đội ngũ biên tập xuất bản và công tác xây dựng, phát triển đội ngũ biên tập viên sách lý luận chính trị, pháp luật, đề xuất phương hướng và hệ thống giải pháp, kiến nghị để không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, chất lượng biên tập xuất bản sách lý luận chính trị, pháp luật, phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước giao cho, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. 14 - Đề xuất phương hướng, hệ thống giải pháp cơ bản và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ biên tập xuất bản sách lý luận chính trị, pháp luật. - Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn để đưa ra các nội dung, giải pháp có tính khả thi nhằm đề xuất với cơ quan quản lý xuất bản các cấp về việc đổi mới, nâng cao chất lượng xây dựng, phát triển đội ngũ biên tập xuất bản sách lý luận chính trị, pháp luật đáp ứng yêu cầu của hoạt động xuất bản trong tình hình mới. - Kết quả nghiên cứu của đề tài đã phục vụ trực tiếp cho việc tổng kết, đánh giá tình hình xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ ngành xuất bản nói chung, đội ngũ biên tập xuất bản sách lý luận chính trị, pháp luật nói riêng.
- Kết quả nghiên cứu của đề tài đã trở thành tài liệu để các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các nhà xuất bản thảm khảo, vận dụng vào thực tiễn hoạt động, góp phần đổi mới nội dung, chương trình, phương thức đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác biên tập, xuất bản. Các bài báo của các tác giả Trần Hưng và Như Thành lại tập trung vào việc: - Phân tích vai trò của đội ngũ cán bộ biên tập sách và báo ở nước ta một cách khá cụ thể. - Phân tích thực trạng về đội ngũ cán bộ biên tập sách, báo ở nước ta trên các mặt về trình độ, nhân cách, ý thức và tác phong. - Đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực trình độ biên tập sách và tạp chí.
Đề tài của TS. Lê Minh Nghĩa năm về “Nâng cao chất lượng xuất bản sách lý luận chính trị dùng trong các Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện trong giai đoạn hiện nay” lại chủ yếu tập trung vào việc phản ánh chất lượng của các xuất bản phẩm phục vụ một nhóm bạn đọc cụ thể đó là các sách lý luận chính trị dùng trong các Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện tại các tỉnh, thành trong cả nước. Đề tài cũng đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng công tác biên tập, in, phát hành các sách lý luận chính trị nhằm phục vụ tốt hơn nữa yêu cầu vể tài liệu dùng trong các trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện. 15 Tuy nhiên, do các đề tài trên chưa đề cập trực tiếp tới những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ những người làm công tác biên tập, xuất bản sách lý luận, chính trị, pháp luật tại NXB Chính trị quốc gia.
Mặt khác, trong giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội gần đây đã có nhiều thay đổi, điều đó đòi hỏi phải có những nghiên cứu mới, những giải pháp mới nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng nhân lực trong hoạt động xuất bản của NXB. Cơ sở lý luận về năng lực biên tập viên nhà xuất bản 1. Biên tập viên nhà xuất bản 1. Khái niệm và đặc điểm a.
Khái niệm - Khái niệm biên tập Biên tập theo lý luận xuất bản làm một khâu, một công đoạn trong dây chuyền sản xuất, phân phối và tiêu dung xuất bản phẩm. Biên tập là một quá trình sản xuất tinh thần nhằm tổ chức sản xuất, khai thác lựa chọn những tác phẩm, tài liệu phục vụ cho nhu cầu truyền thông, là đánh giá, tu chỉnh, nâng cao chất lượng những sản phẩm ấy để cung cấp cho đông đảo quần chúng những sản phẩm có giá trị văn hóa – xã hội cao, phù hợp với nhu cầu, thị hiếu của họ và yêu cầu phát triển lành mạnh của xã hội. Biên tập chỉ là một khâu trong quy trình xuất bản một tác phẩm, bản thân hoạt động biên tập không phải là hoạt động sáng tác. Biên tập viên là người sử dụng những thành quả của hoạt động sáng tác, từ đó gia công, tu chỉnh, sửa chữa và hoàn thiện tác phẩm, biến nó trở thành tác phẩm hoàn chỉnh phục vụ cho nhu cầu truyền thông xã hội.
- Khái niệm biên tập viên sách Biên tập viên là những người làm công tác sửa chữa, tu chỉnh, nâng cao chất lượng, đảm bảo tính tư tưởng, nghệ thuật, khoa học của các bản thảo trước khi chúng được in ấn, trở thành những xuất bản phẩm được phát hành rộng rãi trên thị trường 16 Từ khi mới xuất hiện cho đến trước khi công nghệ in của Gutenberg ra đời (thế kỷ XV), việc biên tập đã rất cần cho hoạt động xuất bản nhưng lúc đó nó chưa phải là một hoạt động độc lập mà chỉ là một phần, một khâu của việc nhân bản. Người ta chép văn bản gốc thành nhiều bản, hoặc làm bản khắc gỗ để in, người chép lại bản gốc làm luôn việc sửa chữa bản sao, bản in cho đúng với bản gốc, hoặc sửa những lỗi bản thảo gốc mà tác giả còn để sót. Lúc này, người nhân bản kiêm luôn công việc biên tập. Khi công nghệ in của Gutenberg ra đời (thế kỷ XV), người ta mới nhận thấy việc biên tập thật sự trở thành một khâu quan trọng, không thể thiếu của hoạt động xuất bản sách.
Cùng với sự phỏt triển của kinh tế xã hội, nhu cầu về số lượng bản thảo cần xuất bản tăng vọt, yêu cầu về bảo đảm tinh chính xác của các văn bản, tác phẩm khi nhân bản đã hình thành một khâu hoạt động tinh thần độc lập trong hoạt động xuất bản, đó là công tác biên tập mà nếu thiếu nó, hoạt động xuất bản hiện đại không thể thực hiện có chất lượng và hiệu quả. Do vậy, những người làm công tác biên tập là lực lượng lao động chủ yếu, nòng cốt trong các NXB. Họ là những người sản xuất từ khâu đầu đến khâu cuối của quá trình sản xuất, tức là từ thiết kế xây dựng đề tài đến việc biên tập, chỉnh sửa để có sản phẩm.