Chương 1.Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về cơ chế bảo hiểm tiền gửi Chương 2. Phương pháp nghiên cứu Chương 3. Thực trạng cơ chế bảo hiểm tiền gửi tại BHTGVN Chương 4. Giải pháp hoàn thiện cơ chế bảo hiểm tiền gửi tại BHTGVN 4 CHƢƠNG 1.TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ CỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ BẢO HIỂM TIỀN GỬI 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu tại nước ngoài IADI (2009) core Principles for effective Deposit Insurance Systems Đây là Bộ nguyên tắc cơ bản để xây dựng hệ thống BHTG hiệu quả doỦy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) và Hiệp hội BHTG Quốc tế (IADI) ban hành ngày 18/6/2009 (gồm 18 nguyên tắc), Bộ nguyên tắc cơ bản này được sửa đổi năm 2014 và chỉ còn 16 nguyên tắc. Mục tiêu chủ yếu của bộ nguyên tắc nhằm đảm bảo các quốc gia xây dựng hệ thống BHTG hữu hiệu dựa trên cơ sở áp dụng các thông lệ tốt nhất của các tổ chức BHTG. Các nguyên tắc cơ bản được thiết kế không phải để đáp ứng tất cả các yêu cầu và điều kiện của mọi hệ thống tài chính.
Khi áp dụng những nguyên tắc này, cần xem xét kỹ điều kiện cụ thể của từng quốc gia với hệ thống pháp luật hiện hành và năng lực thực hiện các mục tiêu chính sách công, nhiệm vụ và quyền hạn của hệ thống BHTG nước đó. Việc tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sẽ góp phần xây dựng một tổ chức BHTG phát triển đồng bộ, phù hợp với tình hình Kinh tế - Xã hội của mỗi quốc gia, góp phần ổn định hệ thống tài chính và tăng cường bảo vệ người gửi tiền. Tình hình nghiên cứu trong nước Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, tác giả đã được tiếp xúc với các công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả đối với lĩnh vực BHTG, cụ thể: Tác giả Bùi Thị Kim Ngân (2010) với luận văn “Kinh nghiệm của tổ chức BHTG Hoa Kỳ trong việc xử lý các ngân hàng đổ vỡ và bài học cho Việt Nam”. Luận văn đã khái quát tổng quan về bảo hiểm tiền gửi và vấn đề ngân hàng bị đổ vỡ, kinh nghiệm của tổ chức BHTG Hoa Kỳ trong việc xử lý các ngân hàng bị đổ vỡ, bài học cho Việt Nam trong việc xử lý các ngân hàng bị đổ vỡ từ kinh nghiệm của tổ chức bảo hiểm Hoa Kỳ.
5 Tác giả Vũ Thị Mỹ Hương (2011) với luận văn “Thực trạng chính sách BHTG". Luận văn nghiên cứu các cơ chế chính sách nhằm tạo ra cơ chế pháp lý bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người gửi tiền và để BHTG trở thành công cụ tài chính hữu hiệu của Nhà nước góp phần bảo đảm an toàn nền tài chính - tiền tệ quốc gia trong bối cảnh hiện nay cần phải hoàn thiện chính sách bảo hiểm tiền gửi. Đặc biệt, khi khủng hoảng tài chính xảy ra. Tác giả Trần Thị Nguyệt (2014) với luận văn “Quyền và nghĩa vụ của cơ quan BHTG theo pháp luật Việt Nam”.
Luận văn đã nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của cơ quan BHTG theo quy định của pháp luật Việt Nam là cần thiết nhằm đánh giá được tính hiệu quả, độc lập và khả năng chủ động trong việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của tổ chức này. Bên cạnh đó, có thể kể tới một số công trình nghiên cứu của các tác giả khác về cơ chế BHTG, như: Nhóm nghiên cứu phòng Nghiên cứu tổng hợp và Hợp tác quốc tế, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (2010) với đề tài nghiên cứu ứng dụng “Tái cấu trúc Hệ thống tài chính và Bảo hiểm tiền gửi trong giai đoạn khủng hoảng và việc ứng dụng đối với Việt Nam”. Đề tài đã tổng hợp và phân tích toàn diện thực tiễn của hệ thống tài chính và vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong cuộc khủng hoảng tài chính, đặc biệt là hoạt động xử lý đổ vỡ của tổ chức BHTG. Đề tài đã tổng kết nhiều kinh nghiệm quốc tế đáng chú ý về chuẩn mực an toàn tài chính và cải cách hệ thống Bảo hiểm tiền gửi.
Trên cơ sở đó, Đề tài đã xây dựng các đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống tài chính và đề xuất nhằm hoàn thiện hoạt động Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu và kiến nghị của đề tài phục vụ tốt công tác hoạch định chính sách, chiến lược của BHTGVN và các cơ quan Nhà nước có liên quan. Trong trong quá trình xây dựng Luật BHTG, và các văn bản triển khai Luật, BHTGVN đã tiến hành thực hiện 02 đề tài nghiên cứu ứng dụng: “Đánh giá mức độ tuân thủ của hệ thống bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam so với Bộ nguyên tắc cơ bản phát triển hệ 6 thống BHTG hiệu quả” và “Cơ sở pháp lý, mô hình tổ chức và hoạt động của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi – Kinh nghiệm quốc tế và ứng dụng đối với Việt Nam”. Các kết quả nghiên cứu và đề xuất của 02 đề tài nói trên đã được đánh giá là phục vụ tích cực cho việc xây dựng và ban hành luật BHTG cũng như các văn bản hướng dẫn Luật.
Tác giả Nguyễn Thị Kim Oanh (2004 – Nhà xuất bản Lao động xã hội, Hà Nội) với cuốn "Bảo hiểm tiền gửi - Nguyên lý, thực tiễn và định hướng".Đây là công trình nghiên cứu có qui mô lớn, đã đề cập đến các vấn đề cơ bản của hoạt động bảo hiểm tiền gửi, vai trò của hoạt động bảo hiểm tiền gửi trong nền kinh tế, cung cấp thông tin về triển khai hoạt động này ở Việt Nam cũng như một số nước tiêu biểu và trình bày các định hướng phát triển trong tương lai. Chuyên khảo đã trở thành tiền đề để các nhà khoa học, nhà quản lý tiếp tục nghiên cứu về hoạt động BHTG - một loại hình hoạt động bảo hiểm đặc thù trong nền kinh tế. Nhóm nghiên cứu phòng Giám sát, BHTGVN (2013) với đề tài nghiên cứu ứng dụng “Nghiên cứu về hành vi người gửi tiền trong hệ thống ngân hàng Việt Nam”. Đề tài đã vận dụng các lý luận về hành vi người gửi tiền trên thế giới để nghiên cứu hành vi người gửi tiền ở Việt Nam và đưa ra các kiến nghị đề xuất.
Kết quả của đề tài là nguồn tham khảo tốt để NHNN xây dựng chính sách quản lý đảm bảo an toàn trong hoạt động ngân hàng, chính sách truyền thông, góp phần duy trì ổn định hệ thống, ngăn ngừa việc rút tiền hàng loạt; để BHTGVN tham mưu, đề xuất xây dựng chính sách BHTG (như hạn mức BHTG) và để các ngân hàng thương mại thiết kế chính sách tiền gửi, giúp ngân hàng điều chỉnh hoạt động của mình. Nhóm nghiên cứu phòng Giám sát, BHTGVN (2013) với đề tài nghiên cứu ứng dụng “Vai trò của hạn mức bảo hiểm tiền gửi đối với chính sách bảo hiểm tiền gửi và đề xuất điều chỉnh hạn mức phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam”. Đề tài đã đánh giá về hạn mức trả tiền bảo hiểm hiện tại của Việt Nam so với thông lệ quốc tế và hướng dẫn của IADI và đưa ra những đề xuất, kiến nghị điều chỉnh hạn mức trả tiền bảo hiểm. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để 7 BHTGVN lập đề án về hạn mức BHTG và kiến nghị NHNN xem xét, trình Chính phủ nâng hạn mức chi trả BHTG.
Trên cơ sở đề xuất của NHNN, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2017/QĐ-TTg nâng hạn mức trả tiền bảo hiểm tiền gửi từ mức 50 triệu đồng lên 75 triệu đồng từ ngày 15/6/2017. Như vậy, đã có nhiều đề tài nghiên cứu về lĩnh vực BHTG. Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về cơ chếBHTG tại Việt Nam trong thời gian gầnđây khi mà Quốc hội, Chính phủ và NHNN mong muốn BHTGVN tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng, góp phần đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng. Do vậy, đề tài “Hoàn thiện cơ chế bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam” là đề tài độc lập, nội dung nghiên cứu đồng bộ và toàn diện hơn so với các công trình khoa học đã công bố mà tác giả được biết.Lý luận chung về cơ chế bảo hiểm tiền gửi 1.Khái quát về tổ chức bảo hiểm tiền gửi 1.
Một số khái niệm cơ bản liên quan đến bảo hiểm tiền gửi Theo Điều 4 Luật BHTG: Bảo hiểm tiền gửi là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm tiền gửi trong hạn mức trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc phá sản. Người được bảo hiểm tiền gửi là cá nhân có tiền gửi được bảo hiểm tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thành lập và hoạt động theo Luật các tổ chức tín dụng được nhận tiền gửi của cá nhân. Tổ chức bảo hiểm tiền gửi là tổ chức tài chính nhà nước, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.
Phí bảo hiểm tiền gửi là khoản tiền mà tổ chức t ham gia bảo hiểm tiền gửi phải nộp cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi để bảo hiểm cho tiền gửi của người được 8 bảo hiểm tiền gửi tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi .Hoạt độngbảo hiểm tiền gửi Hoạt động BHTG là hoạt động cung cấp dịch vụ công, có nghĩa là BHTG là công cụ được sử dụng để thực hiện chính sách công của từng quốc gia. Hoạt động của tổ chức BHTG thông thường không vì mục tiêu lợi nhuận. Chính phủ các quốc gia thành lập tổ chức BHTG nhằm mục đích để thực hiện chính sách công. Bởi trong thực tế, hoạt động tài chính - ngân hàng là hoạt động nhạy cảm, gắn với tính lan truyền rất cao; đồng thời sựđổ vỡ của hệ thống tài chính - ngân hàng sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế và gây ra những bất ổn về mặt xã hội.
Do đó, Chính phủ các quốc gia đã sử dụng công cụ tài chính là BHTG nhằm góp phần đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính - ngân hàng và ổn định xã hội.