Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình của Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh. Chương 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình của Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Hải Dƣơng. Chương 4: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình của Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Hải Dƣơng.
4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ PHỤ NỮ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH CỦA HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ TỈNH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Trong những năm gần đây có khá nhiều công trình nghiên cứu khoa học nghiên cứu về những vấn đề có liên quan đến đề tài luận văn. Trong số đó, có thể kể ra một số công trình tiêu biểu sau: - Các tác phẩm: “Phụ nữ nông thôn với việc phát triển ngành nghề phi NN”, năm 1998; Việc làm - đời sống của phụ nữ trong chuyển đổi kinh tế ở Việt Nam, năm 1999 của tác giả Lê Thi. Các nghiên cứu này khẳng định vai trò của phụ nữ nông thôn đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, nghề nghiệp và phát triển ngành nghề phi nông nghiệp ở nông thôn.
- Tác phẩm: “Vai trò của ngƣời phụ nữ nông thôn trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Hoàng Bá Thịnh, đã phân tích vai trò ngƣời phụ nữ nông thôn trong Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của phụ nữ đối với chuyển dịch cơ cấu ngành nghề trong khu vực nông thôn, đào tạo nguồn nhân lực và đào tạo chuyên môn kỹ thuật. Bên canḥ đó, có nhiều luận án, luâṇ văn nghiên cƣ́u vềvai tròcủa phụ nữ: - Luận án tiến sĩ: “Vai tròcủa Phu ̣nƣ̃trong phát triển công̣ đồng trên điạ bàn tỉnh Hà Tây” , của tác giả Trần Thị Xuân Lan đã nghiên cứu thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển cộng đồng ở các lĩnh vực kinh tế , chính trị, văn hóa , chăm sóc sức khỏe; phân tich́ª các yếu tốảnh hƣởng vàxu hƣớng biến đổi vai tròcủa phu ̣ nƣ̃trong phát triển công̣ đồng. - Luâṇ văn thạc sĩ : “Vai tròcủa Phu ̣nƣ̃Êđê trong phát triển kinh tếhô ̣huyêṇ Krông Ana, Đăk Lăk”, của tác giả Bùi Thị Hiền đã nghiên cứu về thực trạng vai trò của phụ nữ Êđê trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn huyện Krông Ana , Đăk Lăk, phân tich cac yếu tốanh hƣơng đến vai tro cua phu ̣nƣ Êđê va đƣa ra môṭsốgiai ́ ́ ̉ ̉ ̀ ̉ ̃ ̀ ̉ 5 pháp chủ yếu để tạo điều kiện phụ nữ Êđê phát huy vai trò của họ trong phát triển kinh tếhô.̣ - Tình hình nghiên cứu kinh tế hộ nông dân ở Việt Nam: Từ khi có Chỉ thị 100/CT - TW (1981) của Ban Bí thƣ Trung ƣơng, đặc biệt là từ sau Nghị quyết số 10 - NQ/TW của Bộ Chính trị (1988), hộ nông dân đƣợc xác định là đơn vị kinh tế tự chủ, có đầy đủ tƣ cách pháp nhân và quyền bình đẳng nhƣ mọi chủ thể kinh tế khác thì mô hình kinh tế hộ mới đƣợc chú ý, từng bƣớc đƣợc khởi sắc và phát triển. Nghị quyết 10 đã nêu lên những chủ trƣơng, giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế hộ, đó là: Giao khoán ruộng đất đến hộ và nhóm hộ xã viên ổn định lâu dài, khuyến khích phát triển kinh tế gia đình, kinh tế cá thể và tƣ nhân trong nông nghiệp.
Thực hiện đƣờng lối đổi mới, Đảng ta đã đề ra một số chủ trƣơng, chính sách lớn nhằm khuyến khích phát triển kinh tế hộ nông dân sản xuất hàng hoá. Nghị quyết số 06/NQ/TW ngày 10 tháng 11 năm 1998 của Bộ Chính trị về một số vấn đề phát triển nông nghiệp và nông thôn đã chỉ rõ “…Tiếp tục khuyến khích kinh tế hộ phát triển mạnh mẽ để tạo ra lƣợng sản phẩm hàng hoá đa dạng có chất lƣợng, giá trị ngày càng cao, tăng thu nhập cho mỗi gia đình nông dân, cải thiện đời sống mọi mặt ở nông thôn, cung cấp sản phẩm cho đô thị, công nghiệp và xuất khẩu, đồng thời thực hiện việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngay từ kinh tế hộ” Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ về kinh tế trang trại đã khẳng định “…Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ sản”. Nghị quyết đã đề ra các biện pháp về kinh tế và tổ chức nhằm khuyến khích phát triển kinh tế hộ ở nƣớc ta trong những năm tới. Thành tựu nổi bật phát triển kinh tế hộ và kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam của những năm đổi mới vừa qua là đã giải quyết vững chắc vấn đề lƣơng thực, đảm bảo an ninh lƣơng thực quốc gia, đƣa Việt Nam từ nƣớc thiếu lƣơng thực triền miên 6 thành nƣớc xuất khẩu gạo lớn của thế giới kể từ năm 1988, theo hƣớng năm sau cao hơn năm trƣớc.
Trong những năm đổi mới vừa qua đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về kinh tế hộ nông dân. Nhìn chung, các công trình đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế hộ nông dân nhƣ: - Tác phẩm: “Kinh tế hộ trong nông thôn Việt Nam” của tác giả Chu Văn Vũ và tập thể tác giả Viện Kinh tế học đã đánh giá thực trạng kinh tế hộ trên các vùng sinh thái, xu hƣớng phát triển và những giải pháp để đẩy mạnh kinh tế nông hộ. - Nghiên cứu về “Trang trại gia đình ở Việt Nam và trên thế giới” và “Kinh tế trang trại vùng đồi núi của tác giả Trần Đức đã hệ thống hoá lý luận về phát triển kinh tế trang trại gia đình và vận dụng vào vùng đồi núi nƣớc ta. - Cuốn sách “Kinh tế hộ nông dân” của tác giả Đào Thế Tuấn làm rõ lý luận và thực tiễn kinh tế hộ nông dân và dự báo mô hình phát triển kinh tế hộ nông dân.
- Cuốn sách “Phát triển kinh tế nông hộ sản xuất hàng hoá ở vùng Đồng bằng sông Hồng” của tác giả Vũ Thị Ngọc Trân đã phân tích thực trạng về phát triển kinh tế hộ nông dân sản xuất hàng hoá ở vùng Đồng bằng sông Hồng. - Cuốn sách “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Đình Hƣơng (chủ biên) đã hệ thống hóa và làm rõ đƣợc những vấn đề lý luận về kinh tế trang trại, phân tích khái quát quá trình lịch sử phát triển của kinh tế trang trại ở nƣớc ta hiện nay, xác định khả năng và các điều kiện phát triển các loại hình kinh tế trang trại, trên cơ sở đó đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nƣớc ta. Trong những năm gần đây, một số luận án tiến sĩ kinh tế đã đi sâu nghiên cứu làm rõ từng khía cạnh của kinh tế hộ nông dân. Các kết quả nghiên cứu trên đã góp phần bổ sung và từng bƣớc hoàn thiện kiến thức nghiên cứu mới cả lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế hộ ở nƣớc ta và vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ.
Tuy nhiên, các nghiên cứu trên cho thấy: Các công trình nghiên cứu chủ yếu về kinh tế nông hộ, vai trò của phụ nữ nông thôn 7 trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, vai trò của phụ nữ trong phát triển cộng đồng, vai trò của phụ nữ E đê trong phát triển kinh tế hộ. Đến nay, ở tỉnh Hải Dƣơng chƣa có một đề tài nào nghiên cứu cụ thể về Hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình của Hội liên hiệp phụ nữ tỉnh. Do vậy, luận văn tập trung những vấn đề lý luận cơ bản và có tính đặc thù về: Hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình của Hội liên hiệp phụ nữ tỉnh trong là rất cần thiết. * Những bài học rút ra từ lý luận và thực tiễn Kinh tế hộ ở Việt Nam trong những năm qua đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể.
Nhƣng trong quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế đang diễn ra sâu rộng nhƣ hiện nay, bên cạnh những cơ hội, phát triển kinh tế hộ phải đối mặt với không ít những thách thức nhƣ: lao động thiếu việc làm, đất đai manh mún, năng suất cây trồng, vật nuôi thấp, sản xuất hàng hoá chƣa phát triển, thiếu vốn, thiếu kỹ thuật… Từ thực tiễn và xu hƣớng phát triển kinh tế hộ một số nƣớc cho thấy, bộ phận kinh tế hộ chuyển sang trang trại sản xuất hàng hóa ngày một tăng, số trang trại có thu nhập từ thuần nông giảm và số trang trại có thu nhập từ phi nông nghiệp tăng (ở Đài Loan có 90% trang trại kiêm ngành nghề, ở Pháp 42% thu nhập của trang trại là từ ngoài nông nghiệp. Từ lý luận và thực tiễn cho thấy, để kinh tế hộ phát triển, bên cạnh những chính sách của Đảng và Nhà nƣớc trong đó có chính sách vốn, thì việc khai thác và sử dụng các nguồn lực sản xuất một cách có hiệu quả, một cách tối ƣu nhƣ chuyển đổi cơ cấu, nâng cao năng suất và hiệu quả của cây trồng, vật nuôi, tạo việc làm cho lao động nữ có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Cơ sở lý luận về hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình của Hội liên hiệp phụ nữ tỉnh 1. Kinh tế hộ gia đình 1.
Khái niệm kinh tế hộ gia đình Kinh tế hộ gia đình là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Kể từ khi đƣợc thừa nhận là đơn vị kinh tế tự chủ (năm 1988), sự phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn đã có sự chuyển biến tích cực cả về quy mô, tốc độ và cơ cấu.