phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, danh mục các chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách ASXH đối với hộ nghèo Chƣơng 2 : Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Tình hình thực hiện chính sách ASXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định Chƣơng 4: Một số giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn chính sách ASXH tại huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định trong thời gian tới 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong những năm gần đây, vấn đề an sinh xã hội nói chung và ASXH đối với hộ nghèo nói riêng đƣợc nhiều học giả quan tâm, nghiên cứu. Đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về ASXH đối với hộ nghèo và những vấn đề có liên quan đến chính sách ASXH. Có thể kể đến một số công trình, bài viết của các tác giả đã đƣợc công bố nhƣ; Tác giả Mai Ngọc Cƣờng trong cuốn “Chính sách xã hội đối với di dân nông thôn - thành thị ở Việt Nam hiện nay”, tác giả đã trình bày một số vấn đề chung về chính sách xã hội đối với di dân nông thôn - thành thị hiện nay, phân tích thực trạng chính sách xã hội với di dân nông thôn - thành thị, phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện chính sách di dân nông thôn - thành thị trong thời gian tới.
Tác giả Mai Ngọc Cƣờng trong cuốn “ Hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở nước ta giai đoạn 2006-2015” cũng đã đánh giá thực trạng của hệ thống ASXH và việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam trong thời gian qua, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, những mặt mạnh, mặt yếu, và nguyên nhân tồn tại của hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay; phân tích xu hƣớng đổi mới hệ thống ASXH và hệ thống chính sách ASXH của thế giới và những chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc ta về việc xây dựng hệ thống ASXH và chính sách ASXH trong những năm tới để làm rõ các yêu cầu đặt ra đối với các vấn đề ASXH ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp xây dựng hệ thống tổng thể Quốc gia về ASXH ở Việt Nam trong giai đoạn 2006- 2015; Đề xuất với các cơ quan quản lý Nhà nƣớc lựa chọn các mục tiêu ƣu 6 tiên về chƣơng trình ASXH ứng dụng vào trong công tác đổi mới hệ thống ASXH và hoạch định, thực thi hệ thống chính sách ASXH ở nƣớc ta. Tác giả Mai Ngọc Cƣờng trong đề tài “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam” cũng đã cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng hệ thống ASXH Việt Nam hiện nay trên khía cạnh các chính sách về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, ƣu đãi xã hội, trợ giúp xã hội. Tác giả đã đánh giá chính sách trợ giúp xã hội thƣờng xuyên hiện hành và đƣa ra một số phƣơng hƣớng giải pháp thực hiện chính sách trong tổng thể hệ thống ASXH trong thời gian tới. Tác giả Bùi Văn Hồng trong đề tài “Nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội đối với người lao động tự tạo việc làm và thu nhập” đã làm rõ khái niệm và đặc điểm chủ yếu của lao động tự tạo việc làm, thực trạng lao động tự tạo việc làm ở nƣớc ta trong thời gian qua và đề xuất loại bảo BHXH thích hợp, các chế độ trợ cấp BHXH, cơ chế đóng và hƣởng các loại BHXH đối với lao động tự tạo việc làm.
Trong cuốn “Thiết kế và triển khai các mạng lưới an sinh hiệu quả về bảo trợ xã hội và thúc đẩy xã hội” của Ngân hàng Thế giới, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin năm 2008; Có nhiều bài nghiên cứu về kinh nghiệm của các nƣớc trong việc xây dựng chính sách ASXH. Các tác giả đã cung cấp những cơ sở lý luận và nhiều bài học kinh nghiệm của các nƣớc trong việc xây dựng chính sách ASXH. Tiến sĩ Mạc Thế Anh trong đề tài “An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” đã nhìn nhận nhiều vấn đề về ASXH ở Việt Nam đƣợc thực hiện trong điều kiện nền kinh tế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, đồng thời nhấn mạnh vai trò của BHXH trong chính sách ASXH. 7 Luận văn thạc sĩ “Ảnh hưởng của hệ thống an sinh xã hội tới vấn đề nghèo đói của hộ nông dân huyện Văn Chấn - tỉnh Yên Bái” của Mai Ngọc Anh đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về hệ thống ASXH, chính sách ASXH tới vấn đề nghèo đói.
Tác giả đã đánh giá thực trạng thực hiện chính sách ASXH cũng nhƣ kiến nghị một số giải pháp nhằm thực hiện tốt chính sách ASXH để giải quyết vấn đề nghèo đói của hộ nông dân huyện Văn Chấn- tỉnh Yên Bái. Tác giả Bùi Đình Thanh trong công trình "Những quan điểm lý luận, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu chính sách xã hội" (Nxb Khoa học và xã hội, Hà Nội, 1993) đã phân tích một cách sâu sắc khái niệm "chính sách xã hội" và trình bày những vấn đề lý luận chung về chính sách xã hội nhƣ: Quan điểm, phƣơng pháp luận nghiên cứu chính sách xã hội; tính nhân văn và tính cách mạng trong hoạch định về chính sách xã hội và cơ chế quản lý xã hội; quan hệ giữa chính sách xã hội và dân số, kinh tế cùng các tầng lớp xã hội nhƣ phụ nữ, thanh niên. Trong công trình "Một số vấn đề về chính sách xã hội ở nước ta hiện nay" (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993), tác giả Hoàng Chi Bảo đã đề cập đến các vấn đề: Lý luận chung về chính sách xã hội; cấu trúc chính sách xã hội, quan hệ của chính sách xã hội với các chính sách khác, quan hệ của chính sách xã hội với các tầng lớp, giai cấp xã hội; đổi mới chính sách xã hội trong tình hình hiện nay,. Các báo cáo, công trình trên đều có những đề cập khác nhau về ASXH cũng nhƣ một số chính sách về ASXH đối với thế giới.
Hầu hết các công trình nghiên cứu đã đề cập và phân tích rõ cơ sở lý luận về khái niệm, vai trò của ASXH. Mặc dù có những cách tiếp cận khác nhau, song tựu chung lại, ASXH đƣợc hiểu theo cả hai nghĩa: Nghĩa rộng , ASXH là toàn bộ các biện pháp của Nhà nƣớc, cộng đồng, cá nhận nhằm đảm 8 bảo cuộc sống cho ngƣời dân trong toàn xã hội; theo nghĩa hẹp, ASXH hƣớng tới sự đảm bảo tối thiểu cho mục tiêu mƣu sinh của một bộ phận dân cƣ thuộc nhóm yếu thế, rủi ro hay chịu thiệt thòi trong xã hội. Về vai trò của ASXH, đa số các tác giả đều thống nhấy ở điểm chung ASXH đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã hội; ổn định chính trị- xã hội; góp phần vào xây dựng nguồn nhân lực con ngƣời; thể hiện tính nhân văn cao cả,… Các công trình đã cho tác giả có cái nhìn toàn diện về cấu trúc, mô hình của ASXH, hƣớng nghiên cứu ASXH dƣới nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau, là một bộ phận quan trọng của chính sách xã hội tạo nên sự ổn định, công bằng của đất nƣớc. Mỗi tác giả đều có cách lý giải, lập luận khác nhau, phù hợp với đối tƣợng, nhiệm vụ nghiên cứu tạo nên bức tranh hoàn chỉnh về ASXH và chính sách ASXH đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội trong thời kỳ đổi mới, toàn cầu hóa và chủ động hội nhập quốc tế.
Các công trình nghiên cứu góp phần đƣa ra những luận cứ, luận chứng thuyết phục về thực trạng ASXH đối với ngƣời dân ( nhất là những đối tƣợng yếu thế trong xã hội) hiện nay. Các công trình nghiên cứu từng trụ cột của chính sách ASXH, giải quyết việc làm, y tế, giáo dục… là tài liệu quý giá để luận văn có thể tiếp thu, kế thừa và phát triển trong quá trình nghiên cứu của tác giả. Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, các công trình khoa học đã phân tích các nguyên nhân ( khách quan, chủ quan, chủ yếu, thứ yếu) tác động đến quá trình thực hiện, triển khai ASXH trong thời gian qua. Các nhà khoa học đều thống nhất ở một số nguyên nhân ảnh hƣởng ddeend việc thực hiện ASXH đối với ngƣời dân đó là: Một mặt, chƣa đủ mạnh.
Mặt khác, trong nghiên cứu về ASXH, chính sách đảm bảo ASXH còn chƣa kịp thời tổng kết, rút kinh nghiệm và nhân rộng mô hình tiên tiến trong đảm bảo ASXH trên địa bàn huyện, thị xã. 9 Dƣới nhiều góc độ, lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, các nhà khoa học đã có những kiến giải, dự đoán, định hƣớng khác nhau về ASXH và đảm bảo ASXH. Đồng thời, trong các công trình nghiên cứu đề xuất những phƣơng hƣớng và giải pháp; khuyến nghị cho Nhà nƣớc và chính quyền địa phƣơng, các cấp, các ngành nhằm thúc đẩy, nâng cao hiệu quả thực hiện, đảm bảo ASXH trong thời gian tới. Mặc dù đạt đƣợc những kết quả đáng thuyết phục nhƣng trên thực tế, vẫn còn những vấn đề đặt ra cần phải tiếp tục nghiên cứu và cho đến nay cũng chƣa có đề tài nào nghiên cứu về ảnh hƣởng của chính sách ASXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hƣng, tỉnh Nam Định.
Việc tiến hành nghiên cứu đề tài “Chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định” tạo điều kiện cho chúng ta có thể nhận diện bức tranh toàn cảnh về ảnh hƣởng của chính sách ASXH đối với hộ nghèo trên địa bàn huyện Nghĩa Hƣng, từ đó, giúp cho nhà nƣớc, cho các cấp chính quyền có căn cứ xây dựng, thực hiện các chế độ, chính sách phù hợp hơn nhằm đem lại hiệu quả thiết thực nhất cho hộ nghèo” góp phần cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo, đƣa đất nƣớc phát triển nhanh và bền vững. Chính sách an sinh xã hội đối với hộ nghèo 1. Khái niệm về an sinh xã hội An sinh xã hội là một thuật ngữ đƣợc sử dụng khá phổ biến trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam trong những năm gần đây. Tuy nhiên, khái niệm, bản chất và nội dung của nó vẫn còn nhiều quan điểm nhận thức khác nhau.