CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC 1. KHÁI QUÁT VỀ TUYỂN DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC 1. Nhân lực và nguồn nhân lực “Nhân lực là nguồn lực trong mỗi con người nó bao gồm cả thể lực và trí lực. Nó thể hiện ra bên ngoài bởi khả năng làm việc.
Nó bao gồm cả sức khỏe, trí lực, tâm lý, lòng đam mê.8] “Nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa bao gồm kinh nghiệm, kỹ năng, trình độ đào tạo và những sự tận tâm, nỗ lực hay bất cứ đặc điểm nào khác của người lao động.1] “Nguồn nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục tiêu nhất định. Tuyển dụng nhân lực “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn những ứng viên có đủ tiêu chuẩn thích hợp với các công việc và những chức danh cần người trong doanh nghiệp”.130] Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút, lựa chọn và đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để tìm được những người phù hợp bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm đáp ứng được yêu cầu sử dụng lao động của tổ chức. Quá trình tuyển dụng được coi là hoàn tất khi bao gồm cả hoạt động định hướng nhân viên, hướng dẫn nhân viên mới hòa nhập trong môi trường của tổ chức. Vai trò, ý nghĩa của tuyển dụng nhân lực Tuyển dụng nguồn nhân lực có ảnh hưởng trực tiếp đến mọi hoạt động của tổ chức, đồng thời còn ảnh hưởng đến người lao động và đến sự phát triển kinh tế xã hội.
Đối với tổ chức: - Tuyển dụng nhân viên là yếu tố chủ yếu của chính sách quản lý nguồn nhân lực, bởi vì nó quyết định đến tình trạng nhân lực của doanh nghiệp. - Giúp cho tổ chức thực hiện các mục tiêu kinh doanh hiệu quả nhất: nâng cao hiệu quả kinh doanh, phát triển đội ngũ đáp ứng yêu cầu hoạt động kinh doanh trong điều kiện hội nhập cạnh tranh. - Năng lực cạnh tranh của tổ chức phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng đội ngũ nhân lực, vì vậy hoạt động tuyển dụng nhân lực góp phần quan trọng vào việc tạo ra “đầu vào” chất lượng để đáp ứng yêu cầu của tổ chức. - Qua tuyển dụng nhân viên mới, một mặt lực lượng lao động của doanh nghiệp được trẻ hóa và mặt kia, trình độ trung bình của người lao động trong doanh nghiệp được nâng lên.
Đối với người lao động: - Làm cho người lao động trong tổ chức hiểu rõ thêm về triết lý, quan điểm, chính sách nhân sự của tổ chức. - Tạo ra không khí thi đua, hoạt động cạnh tranh lành mạnh trong đội ngũ lao động của tổ chức. Đối với xã hội: - Hoạt động tuyển dụng của tổ chức tạo điều kiện cho người lao động có việc làm, có thu nhập, giảm tỷ lệ thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác. Quy trình tuyển dụng nhân lực Hoạt động tuyển dụng nhân viên trong tổ chức bao gồm các hoạt động đảm bảo cho tổ chức có được đủ ứng viên đạt chất lượng, lựa chọn trong số Luan van 9 các ứng viên những người phù hợp nhất với tổ chức và hỗ trợ để họ có khả năng hoạt động trong công ty.
Có thể tóm tắt ba giai đoạn của tuyển dụng bằng sơ đồ: CHIÊU MỘ LỰA CHỌN ĐÀO TẠO HỘI NHẬP Hình 1. Các giai đoạn của tuyển dụng (Nguồn: Quản trị nguồn nhân lực – Chủ biên Nguyễn Quốc Tuấn) 1. CHIÊU MỘ NHÂN LỰC 1. Khái niệm “Tuyển mộ là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức.
Mọi tổ chức phải có đầy đủ khả năng để thu hút đủ số lượng và chất lượng lao động để nhằm đạt được các mục tiêu của mình” [3, tr.95] “Chiêu mộ là tiến trình định vị và thu hút các ứng viên để điền khuyết chức vụ trống cho tổ chức. Đây là bước triển khai cho hoạch định nguồn nhân lực và liên quan chặt chẽ với tiến trình lựa chọn, qua đó tổ chức đánh giá sự phù hợp của ứng viên cho các công việc khác nhau. Hoạch định không chính xác, các tổ chức có thể lựa chọn sai số lượng hoặc loại ứng viên. Ngược lại, không có chiêu mộ hữu hiệu để tạo ra đủ số lượng ứng viên thì ngay cả hệ thống lựa chọn tốt nhất cũng ít có giá trị”.109] Quá trình chiêu mộ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của quá trình lựa chọn.
Trong thực tế sẽ có người lao động có trình độ cao nhưng họ không được tuyển chọn vì họ không được biết các thông tin chiêu mộ hoặc không có cơ hội nộp đơn xin việc. Chất lượng của quá trình lựa chọn sẽ không đạt được những yêu cầu mong muốn hay hiệu quả thấp nếu số lượng nộp đơn xin việc bằng hoặc ít hơn nhu cầu cần tuyển chọn. Luan van 10 Công tác chiêu mộ có ảnh hưởng lớn đến chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức. Chiêu mộ không chỉ ảnh hưởng tới việc lựa chọn mà còn ảnh hưởng tới các chức năng khác của quản trị nguồn nhân lực như: đánh giá thực hiện công việc, thù lao lao động, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, các mối quan hệ lao động.
Mục tiêu của chiêu mộ là đảm bảo đủ và đúng số ứng viên cần cho tuyển chọn. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chiêu mộ Hoạt động chiêu mộ nhân lực chịu tác động của nhiều yếu tố. Các yếu tố thuộc về tổ chức - Uy tín của tổ chức: doanh nghiệp càng có danh tiếng, càng dễ thu hút nhân viên có trình độ cao vào làm việc. - Quảng cáo và các mối quan hệ xã hội: trong nhiều trường hợp, việc quảng cáo và tạo được các mối quan hệ xã hội tốt sẽ làm tăng sự nhận biết của công chúng và qua đó có ảnh hưởng tốt đến quá trình thu hút nhân viên của tổ chức.
- Quan hệ với công đoàn, các chính sách nhân sự, bầu không khí tâm lý trong tập thể lao động: các mối quan hệ với công đoàn, các chính sách nhân sự rất quan trọng để tạo nên sự nhận biết rộng rãi của công chúng vì chúng liên quan đến tiền lương và phúc lợi nhân viên. Nhiều người biết đến tổ chức thông qua bạn bè, người thân đã từng làm việc cho tổ chức. Do vậy cách tổ chức đối xử với nhân viên sẽ ảnh hưởng lớn đến quyết định của những người đó đến việc có tham gia xin việc ở tổ chức hay không. - Chi phí: các tổ chức phải phân tích góc độ chi phí để quyết định các phương án chiêu mộ nhân viên khác nhau.
Một công ty có tiềm lực tài chính mạnh có thể sử dụng nhiều hình thức chiêu mộ để thu hút ứng viên hơn cũng như đầu tư cho thực hiện quá trình tuyển dụng một cách thích hợp. Các yếu tố thuộc về môi trường - Thị trường lao động (cung, cầu lao động): thị trường lao động tác động đến việc cung cấp các ứng viên có trình độ phù hợp với yêu cầu tuyển dụng của tổ chức. - Mức độ cạnh tranh: mức độ cạnh tranh về khả năng trả lương giữa các tổ chức sẽ có tác động mạnh tới khả năng thu hút người xin việc. - Xu hướng phát triển kinh tế - xã hội: xu hướng phát triển và sự biến đổi cơ cấu kinh tế ảnh hưởng đến số người theo đuổi các nghề nghiệp khác nhau và nhu cầu về các dịch vụ của họ.
- Thái độ của xã hội đối với một số nghề nhất định: tâm lý đám đông, quan niệm của xã hội về một ngành nghề nào đó có ảnh hưởng lớn tới sự lựa chọn công việc của ứng viên. Tiến trình chiêu mộ Để đạt hiệu quả, quá trình chiêu mộ cần phải được tiến hành có kế hoạch và mang tính chiến lược rõ ràng. Quá trình chiêu mộ được khái quát ở hình sau: Luan van 12 CHIẾN LƯỢC TỔ CHỨC Các kế hoạch nguồn nhân lực Mục tiêu chiêu mộ và thứ tự ưu Triết lý chiêu mộ tiên Nguồn bên trong hoặc bên Thu hút số lượng lớn ứng viên ngoài? Thu hút các ứng viên có khả Điền khuyết các vị trí trống năng Cam kết sự đa dạng? Thu hút các ứng viên sẵn sàng Định hướng marketing cho các chấp nhận ứng viên? Điền khuyết vị trí nhanh chóng Đạo đức trong chiêu mộ? Điền khuyết các vị trí ở chi phí tối thiểu Thuê những nhân viên giỏi Thuê những nhân viên sẽ ở lại tổ chức Quan hệ cộng đồng tích cực Lựa chọn chiêu mộ Các kế hoạch Thời gian Phương pháp Nguồn Hình 1. Tiến trình chiêu mộ (Nguồn: Quản trị nguồn nhân lực – Chủ biên Nguyễn Quốc Tuấn) Luan van 13 a.
Xây dựng chiến lược chiêu mộ - Lập kế hoạch chiêu mộ: Đầu tiên, tổ chức cần xây dựng Bản mô tả công việc của tất cả các vị trí cần làm trong quá trình hoạt động kinh doanh. Đây là cơ sở để xác định các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết mà người xin việc cần có, là cơ sở để xây dựng thông báo tuyển mộ. Bước tiếp theo là quyết định xem tổ chức sẽ cần hoàn thành bao nhiêu nhiệm vụ, từ đó giúp tổ chức lập kế hoạch cho nhân viên của mình. Tổ chức cần xác định xem cần chiêu mộ bao nhiêu người cho từng vị trí cần tuyển; từ đó xác định tỷ lệ sàng lọc chính xác và hợp lý.
Tỷ lệ sàng lọc là tỷ lệ thể hiện mối quan hệ về số lượng các ứng viên còn lại ở từng bước trong quá trình tuyển chọn và số người sẽ được chấp nhận vào bước tiếp theo. - Mục tiêu chiêu mộ: một chương trình chiêu mộ tốt cần phục vụ cho nhiều mục tiêu và đôi khi các mục tiêu này lại mâu thuẫn nhau. Các mục tiêu thường được đề cập như đã nêu trong tiến trình chiêu mộ, tuy nhiên việc cân đối các mục tiêu khác nhau nên được thực hiện cùng với việc tham khảo chiến luợc và giá trị của tổ chức. - Triết lý chiêu mộ: cần quan tâm đến 5 khía cạnh: Khía cạnh chính đầu tiên của triết lý chiêu mộ đó là thăng tiến chủ yếu từ bên trong hay là thuê từ bên ngoài cho tất cả các cấp bậc.
Khía cạnh thứ hai của triết lý chiêu mộ liên quan đến việc nhấn mạnh vào đâu: đơn thuần là điền khuyết các chức vụ trống hay thuê những người có nghề nghiệp dài hạn.