phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn chia thành 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức kế toán tại Trƣờng Đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, công chức lao động - xã hội Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán tại Trƣờng Đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, công chức lao động - xã hội 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập Theo giáo trình Tài chính hành chính sự nghiệp của Nhà xuất bản tài chính năm 2008 “Đơn vị sự nghiệp Nhà nƣớc là các đơn vị có hoạt động cung ứng các hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội và các hàng hóa, dịch vụ khác trong các lĩnh vực giáo dục, y tế văn hóa thông tin, thể dục thể thao, nông- lâm ngƣ nghiệp, kinh tế. nhằm duy trì hoạt động bình thƣờng của các ngành kinh tế quốc dân.
Đặc tính chủ yếu của các đơn vị sự nghiệp là hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, mang tính chất phục vụ cộng đồng là chính” [11,trang 13] Theo điều 2 Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 quy định: “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền Nhà nƣớc thành lập theo quy định của Pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc” [5, trang 1] Theo điều 9 của Luật viên chức số 58/2010/QH12 của Quốc hội ban hành ngày 15/11/2010 “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc”. Các khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc đƣa ra cơ bản đều có sự tƣơng đồng. Theo quan điểm của tác giả, khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc hiểu là đơn vị đƣợc Nhà nƣớc thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo an ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, các đơn vị này đƣợc Nhà nƣớc cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp. Phân loại về đơn vị sự nghiệp công lập Các đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc phân loại theo các tiêu chí sau: Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp.
Các đơn vị sự nghiệp chia thành: Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên bảo đảm đƣợc toàn bộ chi phí hoạt đồng thƣờng xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo một phần kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên: Là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN phải cấp một phần cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động: Là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. Căn cứ theo cấp quản lý ngân sách Đƣợc tổ chức theo hệ thống dọc tƣơng ứng với từng cấp ngân sách nhằm phù hợp với công tác chấp hành ngân sách cấp đó.
Theo giáo trình Kế toán đơn vị hành chính sự nghiệp của trƣờng Đại học Lao động Xã hội năm 2010 [8,trang 13-14], các đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc chia thành: Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhân và quyết toán kinh phí với cơ quan quan lý ngân sách trung ƣơng nhƣ các Bộ, Ủy bản nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng. Các đơn vị dự toán cấp I đƣợc giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý và cấp phát ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp II. Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị nhận và quyết toán kinh phí đƣợc ngân sách cấp với các đơn vị dự toán cấp I và trực tiếp quản lý ngân sách của các đơn vị dự toán cấp III. 10 Đơn vị dự toán cấp III: Là đơn vị trực tiếp chi tiêu kinh phí cho hoạt động của đơn vị và chịu trách nhiệm quyết toán kinh phí với đơn vị dự toán cấp trên theo quy định.
Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp công lập có thể phân loại thành. Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực giáo dục đào tạo Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực y tế Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực văn hóa thông tin Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực thể dục thể thao Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ, môi trƣờng Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực kinh tế Đơn vị sự nghiệp khác 1. Đặc điểm hoạt động và đặc điểm quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập 1. Đặc điểm hoạt động Các đơn vị sự nghiệp công lập gồm nhiều hoạt động trong nhiều lĩnh vực với các chức năng và nhiệm vụ khác nhau.
Tuy nhiên các đơn vị sự nghiệp công lập có đặc điểm hoạt động chung là: Thứ nhất: Mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là không vì lợi nhuận, phục vụ chủ yếu vì lợi ích cộng đồng. Thứ hai: Sản phẩm, dịch vụ hoạt động sự nghiệp công lập tạo ra chủ yếu là những sản phẩm, dịch vụ có giá trị về sức khỏe, tri thức, văn hóa, đạo đức, xã hội. Đây là các sản phẩm, dịch vụ mang lợi ích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội. Thứ ba: Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa của Nhà nƣớc, thực thi các chính sách xã hội của Nhà nƣớc.
Đặc điểm quản lý Quản lý là quá trình mà chủ thể quản lý sử dụng các công cụ quản lý và phƣơng pháp quản lý thích hợp nhằm điều khiển đối tƣợng quản lý hoạt động và phát triển nhằm đạt đến những mục tiêu đã định. Tổ chức bộ máy quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị, xã hội theo trình tự, thủ tục Pháp luật quy định, sao cho phù hợp với loại hình, chức năng nhiệm vụ đƣợc giao của từng đơn vị sự nghiệp công lập. Các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động theo cơ chế thủ trƣởng, nghĩa là luôn có một ngƣời đứng đầu mỗi đơn vị. Ngƣời đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc Nhà nƣớc trao rất nhiều nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng quyết định về tài chính, nhân sự, điều hành hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị.
Tùy thuộc vào loại hình phân cấp và chức năng nhiệm vụ đƣợc giao mà các đơn vị sự nghiệp công lập có cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý khác nhau. Một số kiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập nhƣ sau: Cơ cấu trực tuyến: Cơ cấu trực tuyến là một mô hình tổ chức, quản lý trong đó nhà quản trị ra quyết định và giám sát trực tiếp đối với cấp dƣới và ngƣợc lại mỗi ngƣời cấp dƣới chỉ nhận đƣợc sự điều hành và chịu trách nhiệm trƣớc mỗi ngƣời lãnh đạo trực tiếp cấp trên. Cơ cấu theo chức năng: Là loại hình cơ cấu tổ chức trong đó từng chức năng quản lý đƣợc tách riêng do một bộ phận, một cơ quan đảm nhiệm. Cơ cấu này có đặc điểm là những nhân viên chức năng phải am hiểu chuyên môn và thành thạo nghiệp vụ trong phạm vi quản lý của mình.
Cơ cấu trực tuyến - chức năng: Cơ cấu này là sự kết hợp của cơ cấu trực tuyến và theo cơ cấu chức năng. Theo đó, mối quan hệ giữa cấp dƣới và cấp trên là một đƣờng thẳng, còn các bộ phận chức năng chỉ làm nhiệm vụ chuẩn bị những lời chỉ dẫn, những lời khuyên và kiểm tra sự hoạt động của các bộ phận trực tuyến. 12 Cơ cấu trực tuyến - tham mưu: Cơ cấu này có đặc điểm là ngƣời lãnh đạo ra mệnh lệnh và chịu hoàn toàn trách nhiệm về quyết định của mình, khi gặp các vấn đề phức tạp, ngƣời lãnh đạo phải tham khảo ý kiến của các chuyên gia ở bộ phận tham mƣu giúp việc. Đặc điểm quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập Nhà nƣớc ban hành cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị SNCL nhằm mục đích sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả kinh phí của Nhà nƣớc.
Tùy thuộc quy mô, lĩnh vực hoạt động, chức năng nhiệm vụ mà các đơn vị sự nghiệp công lập có các nội dung thu và nhiệm vụ chi tƣơng ứng. Nội dung thu, nhiệm vụ chi của đơn vị sự nghiệp công lập Nội dung thu: Nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp gồm các nguồn sau đây: Các khoản kinh phí nằm trong dự toán đã đƣợc duyệt của năm ngân sách trƣớc nhƣng chƣa sử dụng đƣợc phép chuyển sang năm nay sử dụng tiếp. Nguồn kinh phí cấp phát từ NSNN để thực hiện nhiệm vụ của đơn vị bao gồm nhiệm vụ thƣờng xuyên và nhiệm vụ đột xuất, kể cả nguồn viện trợ của nƣớc ngoài. Nguồn kinh phí NSNN cấp bao gồm: kinh phí đảm bảo hoạt động thƣờng xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ đối với đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động; kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ ….
Phần để lại từ số thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của Nhà nƣớc. Các khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Các khoản thu từ viện trợ, biếu tặng, các khoản thu khác không phải nộp ngân sách theo chế độ. Lãi đƣợc chia từ các hoạt động liên doanh liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng.
Các khoản huy động vốn từ các tổ chức tín dụng, vốn huy động từ các cá nhân…phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh mà đơn vị đƣợc phép thực hiện. Nguồn vốn liên doanh liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nƣớc theo quy định.
