Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức giám sát hoạt động giảng dạy theo tiếp cận phát triển nghề nghiệp giảng viên đại học Chương 2: Thực trạng tổ chức giám sáthoạt động giảng dạy tại trƣờng Đại học Tài nguyên và Môi trƣờng Hà Nội. Chương 3: Biện pháp tổ chức giám sáthoạt động giảng dạy tại trƣờng Đại học Tài nguyên và Môi trƣờng Hà Nội. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC GIÁM SÁT HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP CỦA GIẢNG VIÊN 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trƣờng học là một tổ chức giáo dục chính thức thực hiện các hoạt động dạy và học nhằm nỗ lực đạt đƣợc mục tiêu giáo dục. Mục tiêu cơ bản của trƣờng là cung cấp trải nghiệm học tập cho học sinh để đạt đƣợc tiến bộ và lĩnh hội kiến thức, hành vi và kỹ năng theo chuẩn mực xã hội.
Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc đạt đƣợc mục tiêu đó, bởi vì việc dạy học của giáo viên ảnh hƣởng đến sự tiến bộ và thành tích học tập của học sinh. Để phát huy vai trò của giáo viên cần có nhiều yếu tố, trong đó điều quan trọng là cung cấp một chƣơng trình phát triển nghề nghiệphợp lý. Mục tiêu của các hoạt động phát triển nghề nghiệp là cung cấp việc học tập và cải thiện năng lực giáo viên ở cả cấp độ cá nhân và cấp độ chuyên môn. Nhiều chƣơng trình tập huấn các cấp độ đã đƣợc triển khai nhằm thực hiện mục đích trên, tuy nhiên thời gian tập huấn của các chƣơng trình không lâu và nội dung đề cập không đƣợc chuyên sâu nên đây chƣa phải là biện pháp mang tính lâu dài, liên tục.
Một chƣơng trình khác trong chƣơng trình phát triển giáo viên là sự giám sát giáo viên. Sự giám sát giáo viên đã đƣợc tiến hành nhƣ một cách để duy trì và cải thiện chất lƣợng giáo dục ở trƣờng. Không giống nhƣ tập huấn nâng cao chuyên môn, giám sát có thể cung cấp trợ giúp trực tiếp và hƣớng dẫn liên tục cho giáo viên dựa trên sở thích và nhu cầu của họ. Những điều đó nên đƣợc coi là những lợi thế mà sự giám sát có đƣợc nhƣ sự hỗ trợ chuyên nghiệp cho sự phát triển nghề nghiệp của giáo viên.
Sự giám sát giáo viên có khả năng góp phần giải quyết vấn đề thiếu năng lực giáo viên và thành tích học sinh thấp. Do đó, những trở ngại của giám sát giáo viên hiện tại cần đƣợc 6 z loại bỏ, đồng thời phải cải thiện thực tiễn việc giám sát, bởi vì điều rất quan trọng là hỗ trợ giáo viên phát triển nghề nghiệp một cách tối ƣu. Giám sát hoạt động giảng dạy đóng vai trò quan trọng để hỗ trợ giáo viên trong việc duy trì và cải thiện việc giảng dạy của họ. Điều này sẽ góp phần cải thiện chất lƣợng giáo dục trong trƣờng học.
Hệ thống giám sát góp phần vào sự chuyển đổi và cải cách của tổ chức. Giám sát là một khía cạnh quan trọng của quản lý giáo dục vì nó có thể nâng cao chất lƣợng của tổ chức giáo dục. Một trong những chức năng của giám sát là cung cấp cơ hội cho giáo viên để cải thiện việc giảng dạy và phát triển năng lực của họ. Vì vậy, một loạt các cá nhân có liên quan đến giám sát nhƣ nhà quản lý giáo dục, giáo viên hay ngƣời đƣợc giao nhiệm vụ giám sát đang đòi hỏi chuyên nghiệp hóa công việc và chức năng nhiệm vụ của họ.
Ở một số nƣớc, giám sát không phải là khái niệm mới trong giáo dục và có rất nhiều nghiên cứu nói về vấn đề này. Trong đó có những đầu sách chuyên ngành về giám sát trong giáo dục của Mỹ nhƣ “Supervision and Instructional Leadership – a developmental approach” của các tác giả Carl D.Ross-Gordon, “Supervision for Today’s school” – George E. Đây đều là những cuốn sách viết rất sâu về giám sát, mà cụ thể là tất cả các hoạt động giám sát trong nhà trƣờng. Một số đề tài luận văn trên thế giới đã lấy giám sát hoạt động giảng dạy trong nhà trƣờng làm đối tƣợng nghiên cứu.
Đầu tiên, nghiên cứu đƣợc thực hiện bởi Mudawali và Mudzofir (2017), mang tên Mối quan hệ giữa Giám sát hoạt động giảng dạy và Phát triển nghề nghiệp: Nhận thức của giáo viên trung học và giáo viên trường trung học Hồi giáo Madrasah Tsanawiyah tại Lhokseumawe, Aceh, Indonesia. Trong luận văn, tác giả đã chỉ ra mối quan hệ giữa giám sát hoạt động giảng dạy với việc phát triển nghề nghiệp của giáo 7 z viên trung học. Hơn nữa, tác giả còn thực hiện khảo sát về mức độ nhận thức của giáo viên, về giám sát trong thực tiễn và giám sát họ kỳ vọng. Luận văn cũng nêu ra khoảng cách giữa giám sát trong thực tiễn và giám sát đƣợc kỳ vọng cùng những khuyến nghị đối với trƣờng học và các nhà quản lý giáo dục.
Thứ hai là nghiên cứu đƣợc thực hiện bởi Tadele Akalu Tesfaw và Roelande H. Hofman (2012), mang tên Giám sát hoạt động giảng dạy và mối quan hệ của nó với sự phát triển nghề nghiệp: Nhận thức của giáo viên trường cấp 2 công lập và ngoài công lập ở Addis Ababa. Nghiên cứu này đã kiểm tra nhận thức về sự giám sát của các giáo viên trong các trƣờng trung học ở Addis Ababa, Ethiopia. Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu muốn tìm hiểu xem có sự khác biệt đáng kể giữa giáo viên mới ra trƣờng và giáo viên lâu năm trong nhận thức về việc thực hiện giám sát trong nỗ lực cải thiện chuyên môn của giáo viên hay không.
Các nhà nghiên cứu đã lấy mẫu của 200 giáo viên, bao gồm các giáo viên mới ra trƣờng và giáo viên lâu năm. Kết quả cho thấy tại các trƣờng trung học ở Addis Ababa, Ethiopia, loại giám sát thƣờng đƣợc sử dụng là phƣơng pháp huấn luyện ngang hàng (huấn luyện đồng cấp) và đánh giá theo tiêu chí thƣờng đƣợc sử dụng làm công cụ giám sát. Không có sự khác biệt đáng kể giữa giáo viên mới ra trƣờng và giáo viên lâu năm trong nhận thức của họ về giám sát ở trƣờng.Nghiên cứu đã chỉ ra rằng thái độ của giáo viên trong trƣờng và sự hài lòng với sự giám sát là những yếu tố quan trọng nhất trong phát triển nghề nghiệp của họ. Thứ tƣ, nghiên cứu đƣợc thực hiện bởi Benjamin Kutsyuruba (2003), mang tên Giám sát hoạt động giảng dạy: Nhận thức về giáo viên bắt đầu từ trường trung học Canada và Ucraina.
Mục đích của nghiên cứu này là kiểm tra nhận thức của những giáo viên mới đi dạy ở các trƣờng tiểu học hoặc trung học về việc thực hiện giám sát tại thành phố Chernivtsi Ukraine trong 8 z giai đoạn 1991-2005. Trong các kỹ thuật thu thập dữ liệu, các nhà nghiên cứu đã sử dụng một bảng câu hỏi và kỹ thuật phỏng vấn riêng lẻ. Tổng số ngƣời đƣợc hỏi là 55 giáo viên từ tám trƣờng. Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu thấy rằng không có mối quan hệ đáng kể nào giữa về chất lƣợng của phƣơng pháp giám sát đƣợc đƣa ra.
Dựa trên phân tích thực hành giám sát lý tƣởng, một số giáo viên cảm thấy rằng giám sát có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực chuyên môn của giáo viên. Tại Việt Nam, giám sát trong giáo dục vẫn là đề tài chƣa đƣợc khai thác cụ thể, chƣa có nhiều công trình tập trungnghiên cứu về vấn đề này. Giám sát vẫn đƣợc hiểu theo nghĩa thuần túy là kiểm tra cơ học và dùng kết quả để đánh giá dựa trên các tiêu chí có sẵn. Một trong những đề tài đã có đề cập đến giám sát là cuốn Giám sát, đánh giá trong trường học – một trong những cuốn sách thuộc dự án SREM (Support to the Renovation of Education Management – Dự án hỗ trợ đổi mới quản lý giáo dục).
Tuy nhiên, vấn đề giám sát đƣợc nghiên cứu chƣa sâu và vẫn nặng về phần đánh giá trong giáo dục nhiều hơn.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.1 Quản lý Nói vềQL, theo C.Mác thì bất cứ lao động xã hội nào hay lao động chung trực tiếp nào cũng đều ít nhiều cần đến sự quản lý. Về bản chất theo Marx, đó là quá trình điều chỉnh mọi quá trình xã hội khác.Và “Một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều chỉnh mình còn dàn nhạc thì cần nhạc trƣởng” [2,tr.23] để nêu lên sựquan trọng và tất yếu của hoạt động quản lý trong quá trình phát triển của xã hội loài ngƣời; Theo lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về quản lý: “Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và 9 z vận dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó, nhằm đảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ƣu theo mục đích đặt ra” [6,tr.283]; Theo Đặng Quốc Bảo: Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động. Chính sự phân công hợp tác lao động nhằm đạt đến hiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn. Trong công việc đòi hỏi phải có sự chỉ huy, phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý [8,tr17]; Theo Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí thì quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, lãnh đạo và kiểm tra [12,Tr.
Nhƣ vậy có thể nói rằng bấtcứ một tổ chức nào với mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần phải có sự quản lý và ngƣời quản lý để tổ chức hoạt động đạt đƣợc mục đích của mình.Ngƣời quản lý phải là ngƣời có trách nhiệm tổ chức phân công lao động và các nguồn lực khác, đồng thời vận hành một bộ phận hay toàn bộ tổ chức để hoạt động có hiệu quả và đạt đƣợc mục đích đề ra; “Quản lý là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những ngƣời lao động nói chung và khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến”. Nói cách khác “Quản lý là sự tác động liên tục, có định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý (ngƣời quản lý hay tổ chức quản lý) đến khách thể quản lý (ngƣời bị quản lý) về mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế…bằng một hệ thống các luật lệ, chính sách, nguyên tắc, phƣơng pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trƣờng và điều kiện cho sự phát triển của đối tƣợng” [13,tr.