Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về thị trường xi măng 1. Khái niệm về thị trường của doanh nghiệp Theo quan điểm của Mác: “Thị trường luôn gắn liền với nền sản xuất hàng hóa, vì trong nền sản xuất đó sản phẩm làm ra đề trao đổi chứ không phải để phục vụ cho nhu cầu cá nhân” [9]. Theo quan điểm của các nhà kinh tế học cổ điển thì: “Nguồn gốc của thị trường là do chuyên môn hóa sản xuất và phân công lao động xã hội.
Chuyên môn hóa sản xuất làm cho sản phẩm sản xuất ra ngày càng nhiều, khi sản phẩm sản xuất ra không tiêu dùng hết sẽ được đem ra trao đổi, mua bán để lấy sản phẩm, hàng hóa khác. Việc phân công lao động xã hội khiến cho một nhóm người chuyên sản xuất một sản phẩm trong khi nhu cầu của họ lại đa dạng do đó họ mong muốn trao đổi với nhau để lấy sản phẩm khác. Việc trao đổi ban đầu chỉ đơn thuần là trao đổi bằng hiện vật,…dần dần khi tiền tệ xuất hiện thì quá trình trao đổi đã trở nên dễ dàng hơn và hình thành nên thị trường” [7]. Theo từ điển tiếng Việt: “Thị trường là nơi người mua và người bán (hay người có nhu cầu và người cung cấp) tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nhau để trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ” [8].
Theo giáo trình quản trị doanh nghiệp thương mại của trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân, “thị trường được mô tả là một hay nhiều nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương tự nhau và những người bán cụ thể Luan van 11 nào đó mà doanh nghiệp với tiềm năng của mình có thể mua hàng hóa, dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu trên của khách hàng” [10] Đây là quan niệm tương đối đầy đủ, có nêu rõ chủ thể tham gia thị trường, mục đích, tham gia thị trường và các hoạt động diễn ra trên thị trường. Theo đó, thị trường của doanh nghiệp thương mại trước hết là những khách hàng tiềm năng tiêu thụ, họ có những nhu cầu cụ thể về hàng hoá và dịch vụ và mong muốn dược thoả mãn nhu cầu đó. Thứ hai, thị trường gồm cả cung do người bán tạo nên, là yếu tố đối trọng với cầu thị trường. Thứ ba, hàng hoá, sản phẩm cụ thể là yếu tố, không thể thiếu trên thị trường, và là đối tượng để mua bán trao đổi.
Như vậy tựu chung lại thì ta có thể hiểu: “Thị trường là nơi mà quá trình trao đổi, mua bán hàng hóa được diễn ra trong đó có người bán và người mua hay có cung và có cầu về hàng hóa đó”. Trên thị trường hiện đại thì cả người mua và người bán đều được bình đẳng và mọi sự trao đổi, mua bán đều được thực hiện thông qua giá cả của hàng hóa. Số lượng người mua nhiều hay ít phản ánh nên quy mô của thị trường là lớn hay nhỏ. Việc xác định mua hay bán hàng hóa với số lượng bao nhiêu và tại mức giá nào thì đều do cung và cầu quyết định do đó thị trường còn đóng vai trò là nơi thực hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa khâu sản xuất và khâu tiêu thụ hàng hóa.
Từ đó thị trường tiêu thụ của doanh nghiệp chính là nơi mà doanh nghiệp quyết định bán sản phẩm của mình sau khi đã nghiên cứu về đối tượng khách hàng, khả năng tiêu thụ, lựa chọn sản phẩm, xác lập kênh phân phối, chính sách và hình thức bán hàng, các hoạt động xúc tiến, quảng cáo và hỗ trợ sau bán cho đối tượng khách hàng trên thị trường đó. Theo đó, mức độ tiêu Luan van 12 thụ của sản phẩm trên thị trường phản ánh hiệu quả của các chính sách xúc tiến phát triển thị trường, mức độ phát triển thị trường của một doanh nghiệp lại phản ánh sự phát triển của doanh nghiệp về quy mô và vị thế của doanh nghiệp trên thị trường đó. Các yếu tố cấu thành thị trường của doanh nghiệp Cung hàng hoá Là toàn bộ khối lượng hàng hoá đang có hoặc sẽ được đưa ra bán trên thị thị trường trong một khoảng thời gian nhất định với mức giá giá đã biết .Các nhân tố ảnh hưởng đến cung: + Các yếu tố về giá cả hàng hoá + Các yếu tố về chi phí sản xuất. + Cầu hàng hoá.
+ Các yếu tố về chính trị xã hội. + Trình độ công nghệ. + Tài nguyên thiên nhiên. Đồ thị biểu diễn đường cung có dạng : P(giá) S 0 Q(số lượng) Hình 1.1: Đồ thị thể hiện đường cung (Nguồn: Nguyễn Đại Thắng (2006), Giáo trình Kinh tế học vi mô, Nxb: Khoa học kỹ thuật) Cung hàng hoá vĩ mô - vi mô: Cung hàng hoá vĩ mô gồm sản xuất trong Luan van 13 nước, nguồn nhập khẩu, nguồn đại lý cho nước ngoài, tồn kho đầu kỳ trong lưu thông ở các doanh nghiệp (vi mô) nguồn hàng gồm: Tồn kho đầu kỳ, nguồn tự huy động, nguồn tiết kiệm và nguồn hàng từ ngoài.
Cầu hàng hoá Cấu hoàng hóa là lượng một mặt hàng mà người mua muốn mua ở một mức giá chấp nhận được. Đây là đại lượng có thể thay đổi phụ thuộc vào sự biến động của các yếu tố: giá cả, sở thích, thu nhập, phong tục, thói quen tiêu dùng. Đối với doanh nghiệp, khi muốn xác định cầu thì, phải xác định khối lượng cầu cụ thể về hàng hóa của doanh nghiệp ứng với mỗi mức giá nhất định. Giá là nhu cầu có khả năng thanh toán.
Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu: + Giá cả hàng hoá. + Cung hàng hoá. + giá cả của những mặt hàng khác có liên quan. + Các yếu tố tâm lí.
Đồ thị đường cầu có dạng: P(giá) D 0 Q(Lượng) Hình 1.2: Đồ thị thể hiện đường cầu Luan van 14 (Nguồn: Nguyễn Đại Thắng (2006), Giáo trình Kinh tế học vi mô, Nxb: Khoa học kỹ thuật) Tổng cầu hàng hoá vĩ mô bao gồm nhu cầu cho sản xuất trong nước, nhu cầu cho an ninh quốc phòng, nhu cầu cho xuất khẩu, nhu cầu cho bổ sung dự trữ. Tổng cầu hàng hoá vi mô là toàn bộ nhu cầu về các hàng hoá dịch vụ của doanh nghiệp trong kì có tính đền các lượng hàng tồn kho đầu kì, khả năng tự khai thác và nguồn tiết kiệm trong sản xuất kinh doanh. Giá cả thị trường Là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa. Giá cả thị trường là một đại lượng biến động do sự tương tác của cung và cầu trên thị trường của một loại hàng hóa, ở địa điểm và thời điểm cụ thể.
- Nhóm nhân tố tác động thông qua cung hàng hoá. - Nhóm nhân tố tác động qua cầu hàng hoá. - Nhóm nhân tố tác động qua sự ảnh hưởng một cách đồng thời tới cung, cầu hàng hoá. Sự cạnh tranh Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các cá nhân, doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh nhằm giành giật các nguồn lực hay thị trường tiêu thụ nhằm thu lợi nhuận.
Cạnh tranh là động lực để thúc đẩy các doanh nghiệp cải tiến hoạt động kinh doanh để tồn tại và phát triển. Cạnh tranh được xem xét dưới nhiều khía cạnh: cạnh tranh tự do, cạnh tranh thuần túy, cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh độc quyền, cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh 1. Phân đoạn thị trường và lựa chọn thị trường mục tiêu của doanh nghiệp Phân đoạn thị trường là quá trình phân chia thị trường tổng thể thành các nhóm nhỏ hơn trên cơ sở khác biệt nhau về nhu cầu, ước muốn và các đặc điểm trong hành vi. Các bước tiến hành phân đoạn thị trường được thể hiện Luan van 15 qua hình 1.3 Xác định tiêu thức phân đoạn Phân đoạn thị trường Những yêu cầu phân đoạn Phân tích các phân đoạn Lựa chọn thị trường mục tiêu Tuyển chọn thị trường Xây dựng kế hoạch định vị Định vị trong thị trường mục tiêu Dự kiến chiến lược và C.3: Sơ đồ tiến hành các bước tiến hành phân đoạn thị trường (Nguồn: Phan Thăng, Vũ Thị Vượng (2013), Marketing căn bản của Philip Kotler, NXB Thống kê Hà Nội) Thị trường mục tiêu là thị trường bao gồm các khách hàng có cùng nhu Luan van 16 cầu, mong muốn mà công ty có thể đáp ứng và có lợi thế hơn so với các đối thủ cạnh tranh.
Như chúng ta đã biết, trước đây các cơ sở sản xuất kinh doanh chỉ biết sản xuất cho toàn bộ thị trường một loại sản phẩm. Sau dần dần, họ biết tạo ra các sản phẩm khác nhau với hy vọng khách hàng có nhu cầu khác nhau sẽ có cơ hội lựa chọn được những sản phẩm khác nhau nên các công ty chủ động tạo ra các sản phẩm với mẫu mã rất là đa dạng chứ họ không biết thế nào là phân đoạn thị trường để tạo ra nhiều loại sản phẩm khác nhau như vậy. Sau này, họ thấy rằng cần phải chủ động phân chia khách hàng theo những dấu hiệu nhất định, cần nhận biết rõ những nhu cầu của họ để doanh nghiệp có thể sẽ chỉ tập trung vào phục vụ một bộ phận khách hàng cụ thể. Nếu thực hiện theo chiến lược này thì chắc chắn công việc kinh doanh của các doanh nghiệp đó sẽ làm ăn hết sức thuận lợi và đạt hiệu quả cao.
Vậy thì, các doanh nghiệp đó phải biết được thế nào là phân đoạn thị trường? phân đoạn thị trường như thế nào để sao cho bộ phận khách hàng của mình được phục với một sự thoải mái nhất. Để trả lời cho câu hỏi này, các nhà sản xuất phải hiểu được rằng, về thực chất phân đoạn thị trường là việc phân chia thị trường theo những nhóm người tiêu dùng khác nhau sẽ cho phép doanh nghiệp tập trung giải quyết thoả mãn một số nhu cầu nhất định. Nó là cơ sở để xác định thị trường mục tiêu, xác định rõ giá cả, kênh phân phối và hỗ trợ cho quá trình tiêu thụ sản phẩm. Phân đoạn thị trường hay còn gọi là phân khúc, cắt lát thị trường: là tiến hành phân chia thị trường thành bộ phận người tiêu dùng theo một số tiêu chuẩn nào đó trên cơ sở khác biệt về nhu cầu.
Để chọn được khúc thị trường tốt nhất doanh nghiệp phải tiến hành 3 bước như sau: - Cần tìm hiểu nhu cầu của thị trường để từ đó tìm ra tiêu chí phân đoạn thị trường. Luan van 17 - Xác định tiềm lực của mình kể cả tiềm lực liên doanh, liên kết nhằm chớp thời cơ để đáp ứng kịp thời 3 nhu cầu của người tiêu dùng: Kịp thời, hợp sở thích của người tiêu dùng ( chất lượng, mẫu mã, kiểu dáng ), hợp túi tiền.