CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY HỘ NÔNG DÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM HỘ NÔNG DÂN 1. Khái niệm hộ nông dân Trong bất kỳ giai đoạn nào, lực lượng nông dân luôn đóng một vai trò nhất định đối với sự phát triển kinh tế của quốc gia. Đặc biệt đối với các nước đang phát triển sản xuất nông nghiệp là chủ yếu thì kinh tế HND được xem là bộ phận cấu thành không thể thiếu được của nền sản xuất nông nghiệp.
Chính vì vậy, đã có nhiều nhà khoa học quan tâm và đưa ra khái niệm về HND Tác giả Frank Elis định nghĩa “HND là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm kế sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhứng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao”. 9 Luan van Trong khi đó, nhà khoa học Traianốp cho rằng “HND là đơn vị sản xuất rất ổn định” và “HND là đơn vị tuyệt vời để tăng trưởng và phát triển nông nghiệp” [1]. Luận điểm trên của ông đã được áp dụng rộng rãi trong chính sách nông nghiệp tại nhiều nước trên thế giới, kể cả các nước phát triển. Đồng tình với quan điểm trên của Traianốp, hai tác giả Mats Lundahl và Tommy Bengtsson bổ sung và nhấn mạnh thêm “HND là đơn vị sản xuất cơ bản” [1].
Chính vì vậy, cải cách kinh tế ở một số nước những thập kỷ gần đây đã thực sự coi HND là đơn vị sản xuất tự chủ và cơ bản, từ đó đã đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh trong sản xuất và phát triển nông thôn. Tại Việt Nam, cũng có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm HND. Lê Đình Thắng cho rằng: “Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn” [2]. Tác giả Đào Thế Tuấn định nghĩa: “HND là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn”[3].
Còn theo Nguyễn Sinh Cúc thì “Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thủy nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật,.) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp” [4]. Dựa trên những khái niệm trên đây về HND của các tác giả và theo nhận thức cá nhân, tôi cho rằng: HND là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính là nông nghiệp, nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông. Ngoài hoạt động nông nghiệp, HND tham gia các hoạt động phi nông nghiệp (như tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ.) ở các mức độ khác nhau. Đặc điểm hộ nông dân Hộ nông dân cũng là một chủ thể trong nền kinh tế, có đặc trưng riêng biệt, không giống như những đơn vị kinh tế khác.
Để phát triển kinh tế nông nghiệp- nông thôn, Đảng và Nhà nước đã ban hành các chính sách lớn nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn. Dưới đây là một số đặc trưng cơ bản của HND: 10 Luan van - Là hình thức kinh tế có quy mô gia đình, các thành viên có mối quan hệ gắn bó với nhau về kinh tế (sở hữu, quản lý, phân phối) cũng như huyết thống. - Nguồn tài chính của HND thường bị hạn chế hơn so với các tổ chức kinh tế khác (ví dụ: một số loại hình doanh nghiệp thì được phép phát hành cổ phiếu, trái phiếu, giấy tờ có giá để huy động vốn, giúp tăng nguồn tài chính nhưng ở kinh tế HND thì pháp luật không cho phép làm điều đó). - Kinh tế HND có khả năng tự điều chỉnh rất cao.
Trong cơ chế thị trường, khi gặp điều kiện thuận lợi HND có khả năng mở rộng sản xuất để có nhiều nông sản hàng hoá. Ngược lại, khi điều kiện không thuận lợi, sản xuất gặp khó khăn hộ có thể tự điều chỉnh cho phù hợp. Ngoài ra, kinh tế hộ có quy mô sản xuất tương đối nhỏ, phù hợp với khả năng lao động và sự quản lý của gia đình, vì vậy nó là một đơn vị sản xuất gọn nhẹ, linh hoạt thích ứng với sản xuất nông nghiệp trong cơ chế thị trường. Tuy nhiên trình độ sản xuất của HND còn ở mức thấp tương đối nhiều, chủ yếu là sản xuất thủ công hoặc với máy móc giản đơn.
- Là đơn vị kinh tế độc lập, tự chủ nhưng hộ không hoạt động một cách riêng biệt, không phải chỉ là kinh tế cá thể, mà hộ có khả năng tồn tại với nhiều hình thức sở hữu khác, có thể là thành viên của các tổ chức hợp tác hay liên kết với các tổ chức kinh tế Nhà nước để làm tăng năng lực của mình. - Sản xuất của HND luôn gắn liền với quy mô và đặc điểm môi trường sinh thái đặc biệt là khí hậu, thổ nhưỡng, địa hình, thuỷ văn. HND chưa thể khắc phục được những bất lợi của thiên nhiên. Do vậy, kết quả sản xuất của hộ thường hay gặp rủi ro cao.
Sản phẩm tạo ra có thời hạn sử dụng ngắn, chủ yếu mang tính chất tươi sống, cho nên trong sản xuất nông nghiệp phải gắn liền với chế độ bảo quản, vận chuyển, chế biến thích hợp và phải có thị trường tiêu thụ. Ngoài ra, còn có một số đặc trưng khác như kinh tế hộ vừa là đơn vị sản xuất, vừa là một đơn vị tiêu dùng, kinh tế hộ là đơn vị tự nhiên tự tạo nguồn lao động. HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NÔNG DÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động cho vay của NHTM 11 Luan van 1. Khái niệm hoạt động cho vay trong ngân hàng thương mại Tín dụng xuất phát từ chữ Latinh Creditium có nghĩa là tin tưởng, tín nhiệm.
Tiếng Anh gọi là Credit. Theo ngôn ngữ dân gian Việt Nam thì tín dụng là sự vay mượn. Khái niệm tín dụng có thể được xem xét trên 2 góc độ: Theo nghĩa hẹp, tín dụng là quan hệ vay mượn giữa người đi vay và người cho vay về một lượng giá trị nhất định dưới hình thái tiền tệ hay hiện vật. Theo nghĩa rộng, tín dụng là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình chuyển quyền sử dụng một lượng giá trị nhất định từ chủ thể khác dựa trên nguyên tắc hoàn trả.
Như vậy, tín dụng thể hiện ở ba nội dung cơ bản: - Có sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị từ người này sang người khác. - Sự chuyển giao này mang tính chất tạm thời. Đó là thời gian sử dụng vốn. Nó là kết quả của sự thỏa thuận giữa các đối tác tham gia quá trình chuyển nhượng để đảm bảo sự phù hợp giữa thời gian nhàn rỗi và thời gian cần sử dụng lượng vốn đó.
- Người đi vay phải hoàn trả đúng hạn cho người vay cả vốn, gốc và lãi Trong khi đó, theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 thì “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng. Theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” Như vậy, dựa trên những khái niệm trên thì có thể hiểu: Cho vay của NHTM là một hình thức cấp tín dụng của NHTM, là quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình NHTM giao kết hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục địch xác định trong mọt thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Phân loại hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Có nhiều cách phân loại tín dụng ngân hàng dựa vào các căn cứ khác nhau tùy 12 Luan van theo mục đích nghiên cứu. Tuy nhiên một số tiêu thức được sử dụng chủ yếu là: a.
Phân loại theo đối tượng khách hàng: Thông qua cách phân loại này các NHTM phân chia khách hàng của mình thành các đối tượng khác nhau, từ đó lập ra các kế hoạch cũng như các chiến lược khác nhau phù hợp với đặc điểm riêng của từng loại khách hàng. Theo cách phân loại này thì hoạt động cho vay của NHTM chủ yếu được chia thành 2 loại: - Cho vay khách hàng là các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế: Đây là loại hình cho vay của các NHTM mà các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế là đối tượng được phục vụ. Nhóm khách hàng này thường có nhu cầu vốn với số lượng lớn, và có thể là rất lớn, các khoản vay chủ yếu là dài hạn. Do đặc thù riêng đó của đối tượng này mà các NHTM phải tổ chức các phòng tín dụng chuyên trách phục vụ.
Tuy nhiên số lượng khách hàng loại này của mỗi NHTM thường không lớn, vì vậy các NHTM cần đặc biệt chú ý quan tâm đến từng khách hàng cụ thể, từ đó xây dựng mối quan hệ tín dụng lâu dài, đồng thời mở rộng mối quan hệ với các khách hàng mới. - Cho vay khách hàng cá nhân: Nhóm đối tượng còn lại ngoài các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế được các ngân hàng cho vào nhóm khách hàng cá nhân (bao gồm cá nhân, hộ gia đình, hộ nông dân, chủ trang trại, tổ hợp tác…). Các khoản vay trong nhóm đối tượng này nhằm phục vụ chi nhu cầu chi tiêu cá nhân như mua sắm các vật dụng cần thiết trong sinh hoạt, sử dụng cho các mục đích cá nhân hoặc phục vụ cho việc kinh doanh nhỏ lẻ của các hộ, các tổ hợp tác. Nhóm đối tượng này có số lượng rất lớn và có nhu cầu vay các khoản nhỏ lẻ, các khoản vay chủ yếu là ngắn và trung hạn.
Tuy nhiên đây là nhóm khách hàng nhạy cảm nên các NHTM cần có phương thức tiếp cận cũng như quản lý hợp lý mới có thể khai thác tốt mảng khách hàng này. Phân loại theo thời gian: Phân loại theo thời gian thì hoạt động cho vay của NHTM được chia thành 3 loại. Tùy thuộc vào nhu cầu và khả năng thu hồi vốn của từng dự án mà có thể xác định cho vay ngắn hạn, trung hạn hay dài hạn. - Cho vay ngắn hạn: Là các khoản cho vay có thời hạn từ 1 năm trở xuống.
13 Luan van - Cho vay trung hạn: Là các khoản cho vay từ 1 năm đến 5 năm. - Cho vay dài hạn : Là các khoản cho vay trên 5 năm.