CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH CẤP TỈNH ĐỐI VỚI ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG TCMN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1. BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH CẤP TỈNH NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG TCMN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1. Bản chất của chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ a) Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, hoạt động ngoại thương nói chung và hoạt động xuất khẩu nói riêng đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi nước, đặc biệt là đối với nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Hoạt động xuất khẩu góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế, giải quyết công ăn việc làm và tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nước.
- Khái niệm xuất khẩu: Xuất khẩu là việc một nước mang hàng hóa hoặc dịch vụ của mình bán ra thị trường ngoài nước trên cơ sở dùng ngoại tệ làm phương tiện thanh toán. Trong quan hệ ngoại thương của các nước, xuất khẩu được chia làm hai loại: + Xuất khẩu hàng hóa hữu hình: là xuất khẩu những hàng hóa có hình thái vật chất, ví dụ: quần áo, giày dép, hàng TCMN. + Xuất khẩu hàng hóa vô hình: (xuất khẩu dịch vụ) là xuất khẩu những hàng hóa không có hình thái vật chất, ví dụ: đào tạo sinh viên nước ngoài tại Việt Nam, dịch vụ du lịch, dịch vụ viễn thông. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực từ hàng tiêu dùng cho đến hàng sản xuất công nghiệp, từ máy móc thiết bị cho tới các công nghệ kỹ thuật cao.
Xuất khẩu không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp liên quan mà còn mang lại nhiều lợi ích cho cả quốc gia.Tuy nhiên khác với hoạt động thương mại trong nước, xuất khẩu thuộc phạm vi của thương mại quốc tế, do Luan van 9 vậy nó chịu sự chi phối và điều khiển của các quy luật vượt ra khỏi phạm vi biên giới của một quốc gia. Do đó hoạt động xuất khẩu thường phức tạp hơn nhiều so với các hoạt động thương mại trong nước. Vì vậy, Nhà nước cần có những chính sách kinh tế phù hợp nhằm định hướng và hỗ trợ cho hoạt động xuất nhập khẩu. - Khái niệm chính sách: Có nhiều quan niệm về phạm trù “chính sách’’ .Theo từ điển giải thích thuật ngữ hành chính: “ chính sách là sách lược và kế hoạch cụ thể để đạt được mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế”.
Kinh tế gia Richard C. Remy lại cho rằng “ chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại”. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng chính sách có thể bao gồm chính sách của Nhà nước – chính sách công và chính sách của doanh nghiệp, cá nhân. Theo giáo trình Chính sách kinh tế của PGS.TS Đoàn Thị Thu Hà và PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Huyền đồng chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật thì chính sách công được định nghĩa như sau: “Chính sách là hệ thống các quan điểm, chủ trương, biện pháp và quản lý được thể chế hóa bằng pháp luật của Nhà nước để giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội của đất nước”.
Từ các khái niệm ở trên, chúng ta có thể hiểu rằng, chính sách là tổng thể các quan điểm, giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để can thiệp vào một ngành, một lĩnh vực cụ thể hay toàn bộ nền kinh tế theo những mục tiêu nhất định, trong những điều kiện thực hiện nhất định và trong một thời gian xác định. Như vậy, theo khái niệm chính sách ở trên thì chính sách thương mại là tổng thể các quan điểm, nguyên tắc, công cụ và biện pháp thích hợp mà Nhà nước áp dụng để điều chỉnh hoạt động thương mại trong và ngoài nước ở những thời kỳ nhất định nhằm đạt được các mục tiêu đã định trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Luan van 10 Chính sách thương mại là một bộ phận của chính sách kinh tế. Vì vậy, chính sách thương mại phải đảm bảo tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế mở rộng phát triển kinh doanh, khai thác triệt để lợi thế so sánh của nền kinh tế trong nước phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Đồng thời bảo vệ thị trường nội địa, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có khả năng đứng vững và vươn lên trong hoạt động kinh doanh thương mại, đáp ứng tốt mọi nhu cầu của đời sống xã hội. Trong hoạt động ngoại thương, xuất khẩu rất cần có một chính sách giúp định hướng và hỗ trợ vì nếu để hoạt động xuất khẩu tự do không có các biện pháp thúc đẩy thì hiệu quả sẽ không cao, các doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn. Bởi vậy việc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu là rất cần thiết, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu sẽ có vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu giúp gia tăng lượng hàng xuất khẩu và mang lại các lợi ích thiết thực cho các thành viên trong nền kinh tế và cho đất nước. - Khái niệm chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa: Từ khái niệm về chính sách ở trên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm về chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa như sau: Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa là tổng thể các quan điểm, các chuẩn mực, các giải pháp và các công cụ mà Nhà Nước sử dụng để tác động lên hoạt động xuất khẩu nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu theo hướng gia tăng cả số lượng và chất lượng hàng xuất khẩu, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu cùng một số mục tiêu nhất định theo hướng mục tiêu tổng thể của Nhà Nước trong một thời gian nhất định.
Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa bao gồm những can thiệp của Nhà nước vào hoạt động xuất khẩu với mục tiêu đem lại các kết quả có lợi cho hoạt động xuất khẩu của một đất nước như tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng thị phần, đa dạng hóa chủng loại hàng hóa xuất khẩu và mở rộng thị Luan van 11 trường xuất khẩu, từ đó gióp phần cải thiện cán cân thương mại của đất nước, nâng cao thu nhập quốc dân, tăng nguồn thu cho ngân sách, tạo công ăn việc làm và tăng cường phúc lợi xã hội cho người dân. Đây là chính sách có vai trò rất quan trọng cho sự phát triển của ngoại thương nói riêng và của đất nước nói chung. b) Phân loại chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa * Theo phạm vi, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa gồm: - Chính sách của nhà nước Trung ương: là chính sách do các cơ quan nhà nước ở cấp trung ương ban hành như Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ban, ngành; bao gồm hệ thống các văn bản như luật, nghị định, thông tư, quyết định, chỉ thị. Chính sách này có phạm vi bao trùm toàn bộ nền kinh tế, được thống nhất trong toàn quốc để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa nói chung.
- Chính sách của nhà nước địa phương: là chính sách do các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương ( UBND cấp tỉnh, huyện nơi diễn ra hoạt động sản xuất hàng xuất khẩu) ban hành như các quyết định, kế hoạch. được đưa ra nhằm đẩy mạnh hoạt động sản xuất và xuất khẩu hàng hóa ở địa phương Do mỗi địa phương có những đặc thù riêng về kinh tế - xã hội, có lợi thế so sánh khác nhau về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động, vì vậy mỗi địa phương cần có chính sách riêng để khai thác hiệu quả nhất những lợi thế so sánh đó. Theo cách phân loại này, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của các cơ quan Nhà nước cấp cao có hiệu lực cao nhất, các cơ quan hành chính cấp thấp hơn theo thứ bậc của mình ban hành các chính sách cụ thể cho phù hợp với điều kiện của ngành, địa phương nhưng phải trên cơ sở và để thực hiện các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên. * Theo hướng tác động, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa gồm: - Chính sách mặt hàng: là các chính sách liên quan đến việc xây dựng và phát triển mặt hàng phục vụ xuất khẩu, bao gồm các hoạt động như khuyến Luan van 12 khích đầu tư sản xuất hàng xuất khẩu, nâng cao chất lượng hàng, lựa chọn ngành nhóm hàng hóa chủ đạo để phục vụ xuất khẩu.
- Chính sách đối với thương nhân: là các chính sách có mục đích hỗ trợ và tạo động lực cho các thương nhân tham gia hoạt động sản xuất và xuất khẩu, chính sách này bao gồm các nội dung như hỗ trợ về tài chính, tín dụng, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, thưởng xuất khẩu. - Chính sách thị trường: là các chính sách nhằm mục đích tìm kiếm mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, bao gồm các hoạt động lựa chọn thị trường, xúc tiến thương mại. * Theo nhóm hàng, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa bao gồm: - Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông - lâm - thủy sản: là chính sách do cơ quan Nhà nước ban hành nhằm hỗ trợ hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nông - lâm - thủy sản thông qua hỗ trợ tín dụng, trợ giá nguyên liệu đầu vào, hỗ trợ tìm kiếm thị trường. - Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng công nghiệp: là tổng thể các mục tiêu, giải pháp, công cụ mà Nhà nước sử dụng nhằm tác động hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu của nhóm hàng là sản phẩm công nghiệp như quần áo, giày dép, vật liệu xây dựng.
- Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ: là chính sách do cơ quan Nhà nước ban hành nhằm hỗ trợ xuất khẩu dịch vụ, bao gồm cả hoạt động xuất khẩu tại chỗ như du lịch, đào tạo. Như vậy, theo các cách phân loại khác nhau sẽ có những chính sách đẩy mạnh xuất khẩu khác nhau, tuy nhiên ở đây luận văn chỉ tập trung nghiên cứu vào 3 chính sách chủ yếu theo hướng tác động là chính sách mặt hàng, chính sách đối với thương nhân và chính sách thị trường. c) Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng TCMN Hàng TCMN Sản xuất hàng TCMN của Việt Nam đã có từ rất lâu, tuy nhiên, ngành này chỉ thực sự tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây, chủ yếu là nhờ Luan van 13 tăng xuất khẩu ra thị trường thế giới.