LỜI MỞ ĐẦU Ở bất kỳ quốc gia nào ngành xây dựng đều giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ các ngành khác phát triển, tạo công ăn việc làm cho người lao động và nộp thuế cho ngân sách nhà nước. Đặc biệt với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, tốc độ tăng trưởng kinh tế phụ thuộc rất lớn vào việc phát triển hạ tầng cơ sở nên những năm gần đây ngành xây dựng được tạo tiền đề để phát triển mạnh mẽ Ngành xây dựng là ngành có tính đặc thù cao, tính đặc thù xuất phát từ chính sản phẩm của ngành là các công trình xây dựng. Các doanh nghiệp trong ngành có nhiều khác biệt về hoạt động tài chính như nhu cầu vốn, cơ cấu nguồn vốn, tài sản, vòng quay vốn, khả năng thanh toán,. Hoạt động của doanh nghiệp chịu tác động lớn của các biến động trong nền kinh tế như chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ của nhà nước, lãi suất, tỷ giá, sự chuyển dịch của dòng tiền, … Kéo theo đó là sự phức tạp của công tác quản trị tài chính trong doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp trong ngành xây dựng nói chung, các doanh nghiệp trong ngành nói riêng có quy mô ngày càng lớn, cùng lúc triển khai thi công nhiều công trình xây dựng ở nhiều địa bàn, tình chất phức tạp ngày càng cao. Trong quá trình kinh doanh, dưới sự tác động của nhiều yếu tố cả khách quan và chủ quan, các doanh nghiệp gặp phải rủi ro là điều tất yếu khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu rủi ro lớn, có tác động tiêu cực, vượt giới hạn và tầm kiểm soát sẽ làm cho doanh nghiệp thua lỗ, thậm chí đẩy doanh nghiệp tới bờ vực phá sản. Do đó, việc nhận diện, đo lường, đánh giá và xử lý rủi ro là cần thiết đối với các doanh nghiệp để đảm bảo cho sự phát triển ổn định.
Trong thời gian qua các doanh nghiệp xây dựng nói chung hay một doanh nghiệp trong ngành như An Phú Linh nói riêng đã có nhiều thành công trong hoạt động kinh doanh tuy nhiên còn tiềm ấn nhiều nguy cơ rủi ro tài chính cao như cơ cấu nguồn vốn, sử dựng đòn bầy tài chính, khả năng cân đối dòng tiền đảm bảo khả năng thanh toán, tỷ lệ khó đòi cao, hoạt động đầu tư tài chính, … việc đưa ra những quyết định quản trị rủi ro tài chính để giảm thiểu những tổn thất tiềm ẩn là cần thiết, 1 có ý nghĩa thiết thực đối với các doanh nghiệp xây dựng đặc biệt trong điều kiện nền kinh tế đang đứng trước nguy cơ sinh ra nhiều bất ổn cho doanh nghiệp như hiện nay. Trong bối cảnh đó em đã chọn đề tài “Quản tri rủi ro tài chính trong doanh nghiệp thuộc ngành xây dựng tại Việt Nam - Ứng dụng vào doanh nghiệp tư nhân An Phú Linh” làm đề tài nghiên cứu để có cái nhìn tổng quan nhưng vẫn kỹ càng về vấn đề. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÀI CHÍNH VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về tài chính doanh nghiệp và rủi ro tài chính doanh nghiệp 1.
Khái niệm tài chính doanh nghiệp, rủi ro tài chính doanh nghiệp - Tài chính doanh nghiệp: “Tài chính doanh nghiệp là quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp nhằm góp phần đạt tới các mục tiêu của doanh nghiệp.” Các hoạt động có liên quan đến việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ thuộc các hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp là một trong công cụ quan trọng trong hệ thống tài chính của mỗi doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp sử dụng thông tin tài chính của công ty để giúp quản lý dòng tiền doanh nghiệp và phục vụ cho các hoạt động tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp bao gồm việc đọc báo cáo tài chính và kết nối các dấu chấm giữa báo cáo lợi nhuận và lỗ.
Từ đó tạo ra bảng cân đối kế toán và lưu chuyển tiền tệ. Nếu những báo cáo chỉ ra sự thiếu hụt nguồn vốn, tài chính doanh nghiệp sẽ cung cấp các công cụ để lập kế hoạch chiến lược nhằm thu hẹp khoảng cách này lại. - Rủi ro tài chính doanh nghiệp Rủi ro là sự không chắc chắn và là khả năng xảy ra kết quả không mong muốn. Rủi ro trong doanh nghiệp là sự bất trắc, không ổn định của kết quả kinh doanh có thể đo lường được, có thể đưa đến những tổn thất, mất mát, thiệt hại hoặc làm mất đi những cơ hội sinh lời, nhưng nó cũng có thể đưa đến những lợi ích, những cơ hội thuận lợi trong kinh doanh của doanh nghiệp.
Khác với một số rủi ro thông thường khác, rủi ro trong kinh doanh thường rất cụ thể và đo lường được. Do vậy rủi ro kinh doanh thường gắn với lợi nhuận và 3 nhiều khi doanh nghiệp chấp nhận sự mạo hiểm cùng với khả năng xảy ra rủi ro cao để có kỳ vọng lớn. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm nhiều loại khác nhau như: hoạt động đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động tài chính. Mỗi loại có những đặc điểm riêng kèm theo những rủi ro riêng.
Vậy rủi ro tài chính là gì? Trước hết nó cũng là sự bất trắc, sự không ổn định có thể đo lường được, có thể đưa đến những tổn thất, mất mát, thiệt hại hoặc làm mất đi những cơ hội sinh lời, nhưng cũng có thể đưa đến những lợi ích, những cơ hội thuận lợi trong hoạt động kinh doanh của doanh của doanh nghiệp. Rủi ro này gắn liền với hoạt động tài chính và mức độ sử dụng nợ của doanh nghiệp, nghĩa là gắn liền với cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp. Rủi ro tài chính là xác suất chấp nhận sự thiệt hại có thể đo lường được trong hoạt động tài chính dẫn đến những tổn thất kinh tế ảnh hưởng đến lợi nhuận và uy tín của doanh nghiệp. “Rủi ro tài chính là bất kỳ dạng rủi ro nào liên quan đến tài chính, bao gồm cả các giao dịch tài chính bao gồm cả khoản vay công ty của người khác mà có nguy cơ vỡ nợ.” Thứ nhất, rủi ro tài chính gắn với hoạt động tài chính và mức độ sử dụng nợ của doanh nghiệp.
Van Horne đã nhấn mạnh: “Quyết định đầu tư xác định những rủi ro về hoạt động kinh tế của doanh nghiệp, trong khi đó thì quyết định tài trợ xác định rủi ro về tài chính của nó”. Thứ hai, rủi ro tài chính là phần rủi ro mà các chủ sở hữu phải gánh chịu do doanh nghiệp sử dụng các khoản nợ. Rủi ro tài chính là các biến động của tỷ suất sinh lời của vốn chủ sở hữu và tỷ suất sinh lời của vốn do doanh nghiệp sử dụng các khoản nợ vay nhiều trong môi trường kinh doanh không thuận tiện. Do vậy các nhà quản trị thường xuyên phải phân tích rủi ro tài chính.
Thứ ba, rủi ro tài chính là một phạm trù kinh tế tồn tại một cách khách quan của bất kỳ những quyết định kinh doanh nào trong cơ chế thị trường. Rủi ro tài chính cũng như rủi ro nói chung, cũng chịu ảnh hưởng từ môi trường kinh doanh 4 đến nhận thức chủ quan của các nhà quản trị trong các doanh nghiệp. Các nhân tố đó có thể là từ bên ngoài doanh nghiệp như môi trường chính trị, sự biến động của giá cả, lạm phát, thị trường tiêu thụ… hay trong chính bản thân doanh nghiệp đó là do trình độ quản lý của các cấp lãnh đạo. Nhà quản trị kinh doanh kém hiểu biết có thể gặp những rủi ro thường xuyên, liên tiếp xảy ra: tưởng làm như vậy là kịp thời nhưng thực ra đã quá muộn, tưởng tính toán như vậy là lãi nhưng thực ra là lỗ to, quan hệ với các khách hàng tưởng thế là tốt nhưng khách hàng đang không hài lòng… Thứ tư, mức độ rủi ro phụ thuộc vào trình độ phán đoán, dự báo của các nhà quản trị các cấp.
Do vậy nhà quản trị cần phải linh hoạt, nhạy bén để dự báo các rủi ro có thể xảy ra, từ đó đưa ra các chiến lược, kế hoạch hoạt động để phòng ngừa rủi ro, hạn chế tổn thất, thiệt hại xuống mức thấp nhất có thể. Thứ năm, rủi ro chính là mức tổn thất về tiền, tài sản của doanh nghiệp trong hiện tại và tương lai. Phân loại rủi ro - Rủi ro hệ thống Rủi ro không thể nào tránh được cho dù có đa dạng hóa như thế nào đi nữa. Là một dạng rủi ro thuộc về bản chất gắn liền với mỗi ngành nghề kinh doanh nhất định, ngành nghề nào cũng có rủi ro kinh doanh thuộc về bản chất, hầu hết rủi ro kinh doanh là không thể phòng ngừa do “ không thể mua đi bán lại được” Rủi ro như thế gọi là rủi ro thị trường hay rủi ro hệ thống.
Những rủi ro thuộc về bản chất kinh doanh như trên là do có những yếu tố sau: Bản chất của doanh số bất ổn theo chu kỳ kinh doanh: Các doanh nghiệp với doanh số có khuynh hướng dao động lớn theo chu kỳ kinh doanh thường có nhiều rủi ro kinh doanh hơn các doanh nghiệp ít bị ảnh hưởng bởi chu kỳ kinh doanh. Tính bất ổn cao độ trong ngành hàng không là một minh họa rõ nhất về trường hợp rủi ro kinh doanh có thể phát sinh như thế nào. Bản chất của bất ổn trong giá bán: Trong vài ngành công nghiệp, giá cả có thể ổn định từ năm này sang năm khác, hoặc doanh nghiệp có thể có khả năng tăng giá thường xuyên theo thời gian. Điều này đúng cho nhiều sản phẩm tiêu dùng, như thuốc lá và nhiều lọai thực phẩm 5 chế biến sẵn.
Ngược lại, ở các ngành công nghiệp khác, ổn định giá cả là điều ít chắc chắn hơn nhiều. Ví dụ trong thập niên vừa qua, các công ty dầu như Exxon, Shell Oil và Mobil chẳng hạn, đã học được nhiều bài học quan trọng về tính bất ổn định của giá cả khi giá dầu thô đã sụt từ trên 30 đô la một thùng xuống dưới 10 đô la một thùng hoặc như vào những năm 2005 giá dầu thô đã tăng cao gần 70 đô la một thùng. Thông thường, giá cả trong một ngành công nghiệp càng cạnh tranh nhiều, rủi ro kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành đó càng lớn. Bản chất của bất ổn trong chi phí: Tính bất ổn trong chi phí các nhập lượng dùng để sản xuất của một doanh nghiệp càng cao, rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp đó càng lớn.