CHƯƠNG 1 CO SO LY LUAN VE KIEM SOAT CHI THUONG XUYEN NSNN QUA KBNN VIET NAM 1. CHI THUONG XUYEN NSNN 1. Tổng quan về chỉ NSNN a. Khái niệm NSNN NSNN là một phạm trù lịch sử, phản ánh các quan hệ kinh tế trong điều kiện kinh tế hàng hoá - tiền tệ và được sử dụng như một công cụ đề thực hiện chức năng của Nhà nước.
Sự ra đời và tồn tại của NSNN gắn liền với sự tồn tại và phát triển của Nhà nước. Trong thực tiễn, hoạt động NSNN là hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước. Trong quá trình phân phi tông sản phẩm xã hội, nguồn tài chính luôn vận động giữa một bên là Nhà nước một bên là các chủ thê kinh tế xã hội. Đằng sau các hoạt động đó chứa đựng các mối quan hệ giữa Nhà nước với các chủ thể khác, thông qua việc tạo lập sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể đó thành thu nhập của Nhà nước và Nhà nước chuyển dịch thu nhập đó đến các chủ thể được thụ hưởng đẻ thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước.
Hoạt động NSNN là sự thể hiện các mặt hoạt động kinh tế xã hội của Nhà nước ở tầm vĩ mô. Vai trò của NSNN trong hệ thống tài chính nói chung, cũng như trong khu vực tài chính Nhà nước nói riêng, luôn giữ vị trí trọng yếu trong việc đảm bảo cho sự tồn tại cũng như đối với các hoạt động của Nhà nước. Thể hiện ở chỗ: Thứ nhất, NSNN là kế hoạch tài chính vĩ mô trong các kế hoạch tài chính của Nhà nước đề quản lý các hoạt động kinh tế xã hội, nó có vị trí quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề tài chính vĩ mô và các cân đối vĩ mô của nền kinh tế. Thứ hai, xét về mặt thực thể NSNN là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nha nước.
Nguồn hình thành của quỹ ngân sách là từ tông sản phâm quốc nội và từ các nguồn tài chính khác. Mục đích sử dụng của quỹ ngân sách là duy trì sự tồn tại, đâm bảo hoạt động, thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước. Thứ ba, NSNN là khâu chủ đạo trong hệ thống các khâu tải chính, vì NSNN do Nhà nước nắm giữ, chỉ phối và là công cụ để Nhà nước kiểm soát vĩ mô và cân vĩ mô. Việc SDNS có ý nghĩa quốc gia, với phạm vi tác động rộng lớn và được sử dụng chủ yếu cho các nhu cầu có tính chất toàn xã hội.
Chính vì vậy thông qua sự vận động của vốn NSNN, Nhà nước thực hiện hướng dẫn, chỉ pI m soát các nguồn lực tài chính khác của quốc gia. Tom lai, c6 thé 'u một cách khái quát, NSNN xét ở thể tĩnh và hình thức biểu hiện bên ngoài là bảng dự toán thu chỉ bằng tiền của Nhà nước cho một khoảng thời gian nhất định nào đó, phổ biến cho một năm hoặc một số năm; xét ở thể động và trong suốt một quá trình, NSNN là khâu cơ bản, chủ đạo của tài chính Nhà nước, được Nhà nước sử dụng để động viên phân phối một bộ phận nguồn lực của xã hội dưới dạng tiền tệ về cho Nhà nước để đảm bảo u kiện vật chất nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của bộ máy. Nhà nước và phục vụ thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về kinh tế - xã hội mà Nhà nước phải gánh vác. Theo Luật NSNN được Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ hai thông qua ngày 16/12/2002: “A'SAN là toàn bộ các khoản thu, chỉ của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyển quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” NSNN có tính niên hạn với niên độ hay năm tài khoá thường là một năm.
Ở nước ta hiện nay, năm ngân sách bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dương lịch. NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Trong đó, Quốc hội là cơ quan cao. nhất có quyền quyết định dự toán và phê chuẩn quyết toán NSNN.
Khái niệm chỉ NSINN. Chi NSNN là việc Nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm. đảm bảo điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện chức năng của Nhà nước và đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế xã hội theo các nguyên tắc nhất định. Như vậy, phạm vi chi NSNN rat rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi đối tượng.
Phân loại chỉ NSNN. Căn cứ theo nội dung kinh tế, chỉ NSNN được phân thành: - Chỉ đầu tư phát triển là khoản chi làm tăng cơ sở vật chất của đất nước và góp phần làm tăng trưởng kinh tế như: Đầu tư xây dựng các công trình kết cầu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn; Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước; góp vốn cô phần, liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước theo quy định của pháp luật; Chỉ bổ sung dự trữ nhà nước; Chi đầu tư phát triển thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án nhà nước; Các khoản chỉ đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật - Chỉ thường xuyên là các khoản chỉ nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của Nhà nước như: Các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hoá thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công 10 nghệ, các sự nghiệp xã hội khác; các hoạt động sự nghiệp kinh tế; quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội; hoạt động của các cơ quan nhà nước; hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam; hoạt động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, lên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu Chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam; trợ giá theo chính sách của Nhà nước; phần chi thường xuyên thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án nhà nước; hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội; trợ cấp cho các đối tượng chính sách xã h: hỗ trợ cho các tô chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp; các khoản chỉ thường xuyên khác theo quy định của pháp luật. - Chỉ trả nợ gốc và lãi các khoản tiền do Chính phủ vay. - Chi viện trợ của ngân sách trung ương cho các chính phủ và tổ chức.
ngoài nước ~ Chi cho vay của ngân sách trung ương. - Chỉ trả gốc và lãi các khoản huy động đầu tư xây dựng kết - Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính. - Chi bỗ sung ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới - Chi chuyển nguồn ngân sách từ ngân sách năm trước sang ngân sách nam sau. Căn cứ theo hình thức chỉ, chỉ NSNN được phân thành: ~ Chỉ theo hình thức rút dự toán từ KBNN: là hình thức chỉ mà các đơn vị SDNS căn cứ vào dự toán ngân sách được cơ quan có thẳm quyền giao cho đơn vị, căn cứ theo nhu cầu chỉ và theo yêu cầu nhiệm vụ chỉ, lập và gửi hồ sơ.
thanh toán theo quy định đến KBNN nơi giao dịch để KBNN kiểm tra, kiểm soát và thực hiện chỉ trả trực tiếp cho người cung cấp hàng hoá, dịch vụ hoặc chỉ trả qua đơn vị SDNS ll ~ Chi bằng hình thức lệnh chi tiền của cơ quan Tài chính: Là hình thức chỉ mà căn cứ vào dự toán NSNN được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, co quan Tai chính kiểm tra, kiểm soát nội dung, tính chất và kiểm soát hồ sơ chứng từ của từng khoản c| , bảo đảm các điều kiện thanh toán chỉ trả ngân sách theo quy định; ra lệnh chỉ lên gửi KBNN để chỉ trả cho chỉ trả cho. tổ chức, cá nhân được hưởng ngân sách. Hình thức này được áp dụng khi cấp NSNN cho các tổ chức, doanh nghiệp, các tô chức kinh tế - xã hội có ít quan hệ với ngân sách và một số khoản chỉ đặc biệt khác. Căn cứ theo phương thức chỉ trả NSNN: - Chỉ tạm ứng: Là việc chỉ trả các khoản chỉ NSNN cho đơn vị SDNS trong trường hợp đơn vị đã có dự toán nhưng phải ứng trước kinh phí để thực hiện các khoản chỉ do chưa đủ điều kiện thanh toán theo chế độ quy định.
- Tạm cấp kinh phí: Là phương thức chỉ trả NSNN được áp dụng khi đầu năm ngân sách, các đơn vị SDNS chưa có dự toán được cấp có thâm quyền phê duyệt. Để không ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan, đơn vị, theo quy định và hướng dẫn hằng năm của Bộ Tài chính, KBNN được tạm cấp kinh phí từ ngân sách cho các đơn vị SDNS đề chỉ các khoản cần thiết để đảm bảo hoạt động của Nhà nước. - Chi thanh toán: Là phương thức chỉ trả cho các khoản chỉ đã có đủ điều kiện thanh toán theo quy định. Khi có nhu cầu thanh toán, các đơn vị SDNS gửi KBNN các hồ sơ, tài liệu, chứng từ thanh toán có liên quan theo chế độ quy định.
Chu trinh chi NSNN Quá trình này được tiến hành từ khi lập dự toán, chấp hành chỉ cho đến khi quyết toán chỉ NSNN. 12 ~ Lập dự toán chỉ NSNN:_ Là quá trình bao gồm các công việc: Lập dự toán chỉ, phân bổ dự toán chỉ và giao dự toán chỉ NSNN. Trong đó, lập dự toán chỉ NSNN là công việc kh , có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả của toàn bộ các khâu của quá trình quản lý chỉ NSNN. Một dự toán chỉ NSNN đúng đắn, có cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn sẽ có tác dụng quan trọng đối với việc phát triển kinh tế - xã hội nói chung cũng như tạo tiền đề cho việc quản lý chặt chẽ, có hiệu quả các khoản chỉ NSNN sau này nói riêng - Chấp hành dự toán: Sau khi dự toán chỉ NSNN được phê chuẩn (Quốc.
hội và Hội đồng Nhân dân các cấp) và năm ngân sách bắt đầu, thì việc thực hiện chỉ NSNN được triển khai. Nội dung của quá trình này là bố trí cấp kinh phí của NSNN cho các nhu cầu đã được phê chuẩn.