Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Chương 2: Thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La Chương 3: Giải pháp tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. 10 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. Những vấn đề chung về ngân sách và quản lý thu ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 1. Ngân sách nhà nước cấp huyện 1.Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện Ngân sách cấp huyện là một bộ phận cấu thành của ngân sách tỉnh được hình thành trên cơ sở các nguồn thu đã được phân cấp cho huyện quản lý và được sử dụng để đảm bảo nhu cầu chi thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện.
Ngân sách huyện là phản ánh các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và nhân dân trong quá trình hai thác huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính, nhằ đảm bảo duy trì, thực hiện các chức năng của Nhà nước ở chính quyền cơ sở (huyện, thành phố thuộc tỉnh). Ở nước ta, ngân sách huyện là một cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước. Căn cứ vào Luật ngân sách Nhà nước nă 2002 Luật ngân sách sửa đổi nă 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành luật; hệ thống ngân sách của Việt Nam bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương; trong đó ngân sách địa phương gồm: (i) Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách tỉnh); (ii) Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện, thành phố); (iii) Ngân sách các xã phường, thị trấn trực thuộc tỉnh thành phố (gọi chung là ngân sách xã). Là một bộ phận của NSNN ngân sách nhà nước cấp huyện là ngân sách của chính quyền cơ sở do Uỷ ban nhân dân Huyện xây dựng, quản lý và sử dụng; do Hội đồng nhân dân huyện quyết định và giám sát quá trình tổ chức thực hiện.
Ngân sách huyện được xây dựng trên cơ sở các nguồn thu của huyện được phân cấp (kể cả nguồn trợ cấp của ngân sách cấp trên) và chỉ thực hiện các công việc thuộc chức năng nhiệm vụ của chính quyền theo quy định. Như vậy, bản chất của ngân sách huyện là phạm trù lịch sử phản ánh hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và nhân dân trong quá trình Nhà nước hai thác huy động và sử dụng các nguồn lực 11 nhằ đảm bảo sự duy trì và thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước ở cấp chính quyền cơ sở. Đặc điểm ngân sách nhà nước cấp huyện Thứ nhất ngân sách nhà nước cấp huyện gắn liền với quá trình tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước ở cấp cơ sở nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở theo luật định. Cơ sở hoạt động của quỹ tiền tệ tập trung này được thể hiện trên hai phương diện: (1) Huy động nguồn thu vào quỹ hay còn gọi là nguồn thu ngân sách huyện.
(2) Phân phối sử dụng quỹ tiền tệ hay còn gọi là các nhiệm vụ thu ngân sách huyện. Thứ hai, các hoạt động thu chi ngân sách nhà nước cấp huyện luôn gắn với chức năng nhiệm vụ của chính quyền, luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước cấp huyện. Thứ ba, hoạt động thu chi ngân sách nhà nước cấp huyện phản ánh các mối quan hệ lợi ích giữa một bên là lợi ích cộng đồng do Chính quyền cấp huyện đại diện một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác. Hình thức biểu các mối quan hệ này rất đa dạng; đó có thể là quan hệ kinh tế giữa ngân sách cấp huyện với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh dịch vụ hoặc với các cấp ngân sách trung gian, tổ chức xã hội, cá nhân và các hộ gia đình…v.
Vai trò của ngân sách nhà nước cấp huyện - Về kinh tế: NSNN cấp huyện là công cụ quan trọng của chính quyền cấp huyện trong ổn định KT – XH trên địa bàn. Nhà nước tạo các ôi trường và điều kiện để xây dựng và nâng cấp cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp. Nhà nước thuộc các ngành kinh tế các lĩnh vực kinh tế then chốt. Trên cơ sở đó từng bước làm cho kinh tế Nhà nước đả đương được vai trò chủ đạo nền kinh tế nhiều thành phần.
NSNN cấp huyện có vai trò định hướng phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và phát triển bền vững. Mặt khác, trong những điều kiện cho phép thì nguồn kinh phí từ NSNN cấp huyện cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp 12 thuộc các thành phần kinh tế hác để các doanh nghiệp đó có cơ sở về tài chính tốt hơn và do đó có được phương hướng kinh doanh có hiệu quả hơn. - Về xã hội: Thông qua hoạt động thu, chi NSNN cấp huyện cấp phát kinh phí cho tất cả các lĩnh vực hoạt động vì mục đích phúc lợi xã hội. Thông qua công cụ ngân sách Nhà nước có thể điều chỉnh các mặt hoạt động trong đời sống xã hội như: Thông qua chính sách thuế để kích thích sản xuất đối với những sản phẩm cần thiết cấp bách, đồng thời có thể hạn chế sản xuất những sản phẩm không cần khuyến khích sản xuất.
Hoặc để hướng dẫn sản xuất và tiêu dùng hợp lý. Thông qua nguồn vốn ngân sách để thực hiện hình thức trợ cấp giá đối với các hoạt động thuộc chính sách dân số, chính sách việc làm, chính sách thu nhập, chính sách bảo trợ xã hội…v. - Về thị trường: Thông qua các khoản thu, chi NSNN cấp huyện sẽ góp phần bình ổn giá cá thị trường. Ta biết răng trong điều kiện kinh tế thị trường, sự biến động giá cả đến mức gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển nền kinh tế có nguyên nhân từ sự mất cân đối cung – cầu.
Bằng công cụ thuế và dự trữ Nhà nước can thiệp đến quan hệ cung – cầu và bình ổn giá cả thị trường. Hoạt động thu, chi NSNN cấp huyện có mối quan hệ chặt chẽ với vấn đề lạm phát. Lạ phát là căn bệnh nguy hiể đối với nền kinh tế, lạm phát xảy ra khi mức chung của giá cả và chi phí tăng. Để kiềm chế được lạm phát tất yếu phải dùng các biện pháp để hạ thấp giá, hạ thấp chi phí.
Bằng biện pháp giải quyết tốt thu chi NSNN có thể kiềm chế đẩy lùi được lạm phát, góp phần thúc đẩy KH – XH phát triển. Quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Theo Tô Thiện Hiền (2012) Nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước nói chung được quan niệ như ột quy trình công nghệ mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằ tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật hách quan và đạt tới các mục tiêu đã định. Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâ đòi hỏi phải xác định đúng đắn.
13 Quản lý thu NSNN được hiểu là sự tác động của các cơ quan là nhiệm vụ thu NSNN lên các khoản thu NSNN bằng cách hoạch định kế hoạch, tổ chức triển khai kế hoạch thu và phối hợp, kiể tra đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch thu NSNN. Quản lý thu NSNN là hoạt động của chính quyền địa phương sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để xây dựng dự toán và chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm soát quá trình thu NSNN sao cho phù hợp với khả năng thu và đảm bảo nguồn lực tài chính để nhà nước thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ của mình. Như vây quản lý thu NSNN là sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong việc hoạch định kế hoạch thu, tổ chức thực hiện kế hoạch chi, kiể tra giá sát đánh giá quá trình và kết quả thực hiện kế hoạch thu. Để thực hiện có kết quả hoạt động quản lý thu NSNN điều quan trọng là phải biết bố trí nguồn lực như nhân lực, vật lực, tài lực sao cho hợp lý.
Quản lý thu NSNN bao gồm quản lý thu NSNN Trung ương và quản lý thu NSNN địa phương. Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách thuộc tỉnh được phân cấp trong hệ thống ngân sách Nhà nước. Vì vậy, việc quản lý thu NSNN cấp huyện phải tuân theo các nguyên tắc quản lý chung trong quản lý ngân sách của Nhà nước và do các cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện, trong đó các cơ quan quản lý Nhà nước cấp huyện đóng vai trò chủ đạo. Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, có thể hiểu quản lý thu NSNN cấp huyện được hiểu như sau: Quản lý thu NSNN cấp huyện là hoạt động của chính quyền cấp huyện sử dụng các phương pháp và công cụ chuyên ngành để xây dựng dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm soát quá trình chi NSNN sao cho phù hợp với khả năng thu và đảm bảo nguồn lực tài chính để nhà nước thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình.
Đặc điểm của quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Quản lý thu NSNN là một bộ phận của quản lý tài chính công nó mang những đặc trưng vốn có của quản lý tài chính công. Thứ nhất, quản lý thu NSNN được xác lập trên cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành, phải được thể hiện rõ từ khâu lập kế hoạch thu đến khâu tổ chức thực hiện kế hoạch thu và quá trình kiể tra giá sát đánh giá quá trình thực hiện và 14 kết quả thực hiện kế hoạch thu. Thoát ly cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành công tác quản lý thu NSNN sẽ mất phương hướng thậm chí có thể dẫn đến hậu quả tiêu cực. Thứ hai, quản lý thu NSNN là sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các khâu công việc, giữa các cơ quan, bộ phận liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ đối với NSNN.
Đây là ột trong những đặc điểm quan trọng của quản lý thu NSNN.
