Luận văn: Quản lý nhà nước về kinh tế đối với tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Phú Thọ

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ về quản lý nhà nước kinh tế đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Phú Thọ. Phân tích vai trò và hiệu quả hoạt động.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Tố Quyên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý nhà nước về kinh tế đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước với tổ chức NGO nước ngoài tại Phú Thọ

Quản lý nhà nước về kinh tế đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (NGO) tại Phú Thọ là một phần của hệ thống quản lý nhà nước về đối ngoại nhân dân. Hoạt động này bao gồm việc xây dựng thể chế, chính sách, giám sát và hỗ trợ các dự án viện trợ phi dự án. Mục tiêu là thu hút nguồn lực hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và giảm nghèo bền vững. Việc quản lý đảm bảo các hoạt động của NGO phù hợp với đường lối, pháp luật của Đảng và Nhà nước. Các đặc điểm chính bao gồm tính lệ thuộc vào hệ thống chính trị, tính pháp quyền và tính thống nhất, linh hoạt trong triển khai. Tại Phú Thọ, công tác này đã đạt được một số kết quả tích cực, góp phần vào quá trình phát triển chung của tỉnh.

1.1. Khái niệm và bản chất của hoạt động quản lý nhà nước về kinh tế với NGO

Quản lý nhà nước về kinh tế đối với NGO nước ngoài là sự tác động có tổ chức, có định hướng của cơ quan nhà nước nhằm điều chỉnh hoạt động kinh tế của các tổ chức này. Bản chất là đảm bảo sự tuân thủ pháp luật, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho NGO đóng góp vào phát triển địa phương. Hoạt động này liên quan chặt chẽ đến quản lý viện trợ, dự án và các quyền lợi kinh tế phát sinh.

1.2. Đặc điểm và nội dung quản lý nhà nước về kinh tế với NGO tại Phú Thọ

Đặc điểm nổi bật là tính lệ thuộc vào đường lối đối ngoại của Đảng, tính pháp quyền và sự phối hợp giữa chính quyền, nhân dân và NGO. Nội dung quản lý bao gồm: cấp phép, hướng dẫn, thanh tra, giám sát sử dụng vốn viện trợ; đánh giá hiệu quả dự án; xây dựng cơ chế phối hợp. Tại Phú Thọ, nội dung này tập trung vào các lĩnh vực y tế, giáo dục, xóa đói giảm nghèo và bảo vệ môi trường.

II. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về kinh tế với NGO tại Phú Thọ

Thực trạng quản lý nhà nước về kinh tế đối với các tổ chức NGO tại Phú Thọ cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại những hạn chế. Số lượng và giá trị viện trợ từ NGO đã tăng trưởng qua các giai đoạn, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên. Tuy nhiên, công tác quản lý còn gặp một số thách thức. Hệ thống pháp luật và chính sách đôi khi chưa đồng bộ, chậm cập nhật. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý ở một số cơ quan còn hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu. Sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành đôi khi còn chồng chéo hoặc thiếu chặt chẽ. Việc theo dõi, giám sát và đánh giá hiệu quả một số dự án chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục. Những vấn đề này ảnh hưởng đến việc khai thác tối đa nguồn lực viện trợ và đảm bảo tính bền vững của các chương trình.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác quản lý và thu hút viện trợ NGO

Phú Thọ đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Nhiều tổ chức NGO quốc tế đã đăng ký và triển khai hoạt động. Giá trị viện trợ giải ngân tăng dần qua các năm, gấp đôi so với giai đoạn trước. Các dự án tập trung vào cải thiện điều kiện sống cho nhóm yếu thế, phát triển nông thôn bền vững. Cơ chế hợp tác ba bên (chính quyền - nhân dân - NGO) từng bước được củng cố.

2.2. Những tồn tại và thách thức trong quản lý nhà nước về kinh tế với NGO

Tồn tại chính là khung pháp lý chưa hoàn thiện, gây khó khăn trong xử lý tình huống. Năng lực cán bộ chưa đồng đều, thiếu chuyên gia trong lĩnh vực quản lý viện trợ. Sự phối hợp liên ngành đôi khi thiếu hiệu lực. Việc đánh giá tác động và tính bền vững của dự án còn hình thức. Thách thức lớn là làm sao hài hòa giữa lợi ích kinh tế, mục tiêu xã hội và chủ quyền quốc gia trong hợp tác với NGO.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế với NGO tại Phú Thọ

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế đối với các tổ chức NGO tại Phú Thọ, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước tiên, phải hoàn thiện khung pháp lý và chính sách địa phương, đảm bảo rõ ràng, minh bạch và thống nhất. Tiếp theo, đầu tư nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng đàm phán, giám sát. Tăng cường sự phối hợp liên ngành bằng việc xây dựng cơ chế thông tin, chia sẻ dữ liệu và quy trình làm việc chuẩn. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi tiến độ và giải ngân dự án. Cuối cùng, cần chủ động mở rộng quan hệ hợp tác với các tổ chức NGO uy tín, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.

3.1. Hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản lý nhà nước

Giải pháp trọng tâm là rà soát, sửa đổi các quy định cho phù hợp thực tiễn. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá NGO và dự án viện trợ rõ ràng. Đào tạo cán bộ chuyên trách về quản lý viện trợ nước ngoài, luật pháp quốc tế và kỹ năng quản lý dự án. Thiết lập đầu mối thống nhất để điều phối hoạt động NGO trên địa bàn.

3.2. Tăng cường hợp tác và giám sát đánh giá hiệu quả dự án

Cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Sở Ngoại vụ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, các huyện và đoàn thể. Tổ chức đối thoại định kỳ giữa chính quyền và NGO để tháo gỡ vướng mắc. Thiết lập hệ thống giám sát và đánh giá độc lập, tập trung vào kết quả đầu ra và tác động dài hạn. Công khai thông tin về các dự án để tăng cường minh bạch.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn quản lý nhà nước về kinh tế với NGO

Quản lý nhà nước về kinh tế đối với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài là công tác quan trọng, góp phần huy động nguồn lực bên ngoài cho phát triển. Tại Phú Thọ, công tác này đã mang lại những kết quả tích cực, song cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu mới. Các giải pháp đề ra tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực và tăng cường hợp tác. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các cấp chính quyền và sự tham gia chủ động của cộng đồng. Mục tiêu cuối cùng là biến viện trợ NGO thành đòn bẩy thực sự cho tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh. Bài học từ các địa phương khác cũng cho thấy tầm quan trọng của sự lãnh đạo tập trung và cơ chế phối hợp hiệu quả.

4.1. Kết luận về thực trạng và hướng đi cho Phú Thọ

Phú Thọ có nhiều cơ hội để thu hút thêm viện trợ NGO nếu cải thiện được môi trường quản lý. Hướng đi cần ưu tiên là chuyên nghiệp hóa công tác quản lý, gắn kết chương trình NGO với kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh. Cần nhìn nhận NGO không chỉ là nguồn tài trợ mà còn là đối tác phát triển, chia sẻ kinh nghiệm và tri thức.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn phát triển kinh tế xã hội tỉnh Phú Thọ

Ứng dụng các giải pháp đòi hỏi xây dựng lộ trình triển khai cụ thể. Trước mắt, thí điểm cơ chế một cửa trong tiếp nhận hồ sơ NGO. Xây dựng cơ sở dữ liệu chung về các dự án viện trợ. Tổ chức hội thảo chia sẻ kinh nghiệm giữa các huyện. Lồng ghép các hoạt động của NGO vào chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn để tối ưu hóa nguồn lực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ NƯỚC NGOÀI 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về kinh tế đối với các tổ chức PCPNN 1. Khái quát chung về các tổ chức phi chính phủ 1. Khái niệm về tổ chức phi chính phủ trên thế giới và tổ chức phi chính phủ nước ngoài ở Việt Nam a.

Khái niệm tổ chức phi chính phủ theo các nước trên thế giới Thuật ngữ “tổ chức phi chính phủ”, theo tiếng Anh thường gọi là Non Governmental Organization (viết tắt là NGO), theo tiếng Pháp là Organisation Non Gouvernementale (viết tắt là ONG) chính thức xuất hiện lần đầu tiên tại Châu Âu vào đầu thế kỷ XX. Cụm từ này sau đó đã được sử dụng phổ biến hơn từ khi tổ chức Liên hiệp quốc được thành lập vào năm 1945. Có khá nhiều khái niệm khác nhau về tổ chức phi chính phủ. Một số nước coi tất cả các tổ chức không thuộc về chính phủ là tổ chức PCP; trong khi đó ở một số nước khác các tổ chức PCP là những chủ thể có tư cách pháp nhân, các tổ chức không thuộc chính phủ như các viện, các tổ chức tư nhân, công cộng hoặc các quỹ.

Dưới đây là một số định nghĩa về tổ chức PCP được quan tâm và sử dụng trong thực tiễn nhiều nhất: - Theo tổ chức Ngân hàng thế giới (World Bank) các tổ chức PCP được xác định là những nhóm tổ chức tư nhân theo đuổi các hoạt động để giảm bớt đau khổ, thúc đẩy các lợi ích của người nghèo, bảo vệ môi trường, cung cấp các dịch vụ xã hội cơ bản hay đảm nhiệm việc phát triển cộng đồng. Với cách sử dụng rộng rãi hơn thì thuật ngữ “tổ chức phi chính phủ” có thể áp dụng cho các tổ chức phi lợi nhuận mà hoạt động của chúng hoàn toàn hoặc phần lớn độc lập với chính phủ. Giá trị của các tổ chức PCP chủ yếu thể hiện qua hoạt động viện trợ từ thiện và các dịch vụ tình nguyện. Cho dù trong hai thập kỷ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 6 trở lại đây hoạt động PCP ngày càng trở nên chuyên nghiệp hơn nhưng các nguyên tắc lòng vị tha và tự nguyện vẫn là đặc điểm chủ yếu của tổ chức phi chính phủ [4].

- Còn theo định nghĩa đưa ra trong Hiến chương của Liên hiệp quốc, là cách định nghĩa được nhiều quốc gia áp dụng hơn cả, thì “tổ chức phi chính phủ là thuật ngữ dùng để chỉ một tổ chức, hiệp hội, quỹ VHXH, quỹ hội từ thiện, tập đoàn phi lợi nhuận hoặc các pháp nhân khác mà theo pháp luật không thuộc khu vực Nhà nước và không hoạt động vì lợi nhuận. Nghĩa là khoản lợi nhuận nếu có, không thể phân chia theo kiểu chia lợi nhuận. Tổ chức này không bao gồm các nghiệp đoàn, đảng phái chính trị, hợp tác xã phân chia lợi nhuận, hay nhà thờ hoặc chùa” [3]. Tóm lại, có thể thấy tổ chức phi chính phủ theo cách hiểu một cách phổ quát chung nhất là các tổ chức hội, quỹ VHXH, hội từ thiện, các tổ chức phi vụ lợi, phi lợi nhuận hoặc các pháp nhân khác theo luật pháp không thuộc khu vực nhà nước tham gia vào các hoạt động hỗ trợ phát triển và hoạt động không vì lợi nhuận.

Nghĩa là, mọi khoản lợi nhuận nếu có thì không được và không thể phân phối theo kiểu chia lợi nhuận. Tuy nhiên, không phải tất cả các nước trên thế giới đều hoàn toàn thống nhất với nhau về mặt định nghĩa pháp lý cũng như trong cách gọi về tổ chức phi chính phủ. Tùy theo đặc thù và tính chất cần nhấn mạnh mà ở các nước khác nhau lại sử dụng những thuật ngữ khác nhau để chỉ các tổ chức phi chính phủ. Chẳng hạn ở Pháp, đó là tổ chức kinh tế - xã hội (Économie Sociale); ở Mỹ thì gọi là tổ chức phi lợi nhuận hay tổ chức tự nguyện cá thể (Private Voluntary Organizations); Đối với Anh, đó là hội từ thiện công (Public Charities); Đối với Đức, chỉ đơn giản gọi là hiệp hội (Verbände); trong khi đó Trung tâm nghiên cứu toàn cầu thúc đẩy sự tham gia của công dân (The Center for Study of Global Governance) lại thường sử dụng thuật Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 7 ngữ tổ chức xã hội dân sự (Civil Society Organization).

Khái niệm tổ chức phi chính phủ ở Việt Nam Việt Nam là một quốc gia đang trên con đường đổi mới, việc phát huy, tận dụng các nguồn lực để phát triển là trách nhiệm của Đảng và Nhà nước. Trong đó nguồn lực phát huy sức mạnh toàn dân, thực hiện xã hội hóa, và tận dụng sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè, các tổ chức trên thế giới là vô cùng quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nhằm xây dựng một nước Việt Nam độc lập, thống nhất, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh. Trong công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện các chủ trương và chính sách đối ngoại rộng mở, Nhà nước đã thu hút ngày càng nhiều tổ chức phi chính phủ nước ngoài đến Việt Nam. Hầu hết các tỉnh, thành phố, đặc biệt là các tỉnh trung du, miền núi, các vùng dân tộc ít người đều có các dự án của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài như: Chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, chương trình nước sạch nông thôn, vốn tín dụng quay vòng cho phụ nữ nghèo, xây dựng trường tiểu học, trường mẫu giáo, hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng năng lực, cảnh báo và ứng phó thiên tai… Mặc dù kết quả của những trợ giúp này còn khiêm tốn, nhưng nó đã góp một phần với chính phủ và nhân dân ta trong cuộc đấu tranh với nghèo đói, bệnh tật và cũng giúp chúng ta có nhận thức đúng hơn về các tổ chức phi chính phủ.

Thuật ngữ “tổ chức phi chính phủ” mới du nhập vào Việt Nam, lần đầu tiên được dùng trong Luật tổ chức Chính phủ năm 1992, song cho đến nay chưa có khái niệm chính thống về “tổ chức phi chính phủ”. Tuy nhiên, trong các cuộc hội thảo khoa học, nhiều nhà khoa học, nhà quản lý đưa ra khái niệm theo những góc độ tiếp cận khác nhau, nhưng có nhiều ý kiến tập trung vào nội dung sau: Tổ chức phi chính phủ là một tổ chức được hình thành mang tính độc lập tương đối với chính phủ, hoạt động phi lợi nhuận trong khuôn khổ pháp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 8 luật dưới sự quản lý của nhà nước [7]. Đặc điểm của các tổ chức phi chính phủ Tổ chức phi chính phủ đã tồn tại hàng trăm năm trên thế giới dưới nhiều dạng khác nhau. Nguồn gốc xa xưa của các tổ chức PCP vốn là những nhóm nhỏ làm từ thiện.

Tiêu chí hoạt động của các tổ chức này là cứu trợ nhân đạo đối với nạn nhân chiến tranh, thiên tai và nghèo đói, không phân biệt chính kiến và địa dư. Có thể nói rằng loại hình tổ chức này là được thành lập một cách tự nguyện và hợp pháp, không thuộc bộ máy hành chính nhà nước và không nhằm mục đích lợi nhuận. Tùy theo tên gọi khác nhau các tổ chức phi chính phủ cũng có những đặc trưng và tính chất riêng của mình. Tuy nhiên, chúng ta có thể thấy hầu hết các tổ chức PCP đều có một số đặc điểm chính như sau: Thứ nhất là một tổ chức mang tính xã hội, tổ chức phi chính phủ chỉ xuất hiện từ khi con người có ý thức được về sức mạnh tập thể, sức mạnh của sự hợp tác với nhau giữa các nhóm người, giữa các cộng đồng người.

Khi xã hội càng phát triển, dân chủ trong xã hội càng được nâng cao thì tính năng động, tích cực của con người càng được nâng cao, thúc đẩy nhu cầu gắn bó với nhau trong một tổ chức hòa hợp tâm lý, hòa hợp lợi ích. Những tác động đó khiến tính xã hội của các tổ chức phi chính phủ càng đậm nét hơn. Thứ hai là hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, hầu hết các tổ chức phi chính phủ được lập ra từ sự tự nguyện của các thành viên và hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện. Tính tự nguyện được thể hiện qua việc các thành viên tự giác thực hiện các nhiệm vụ của tổ chức mà thường không đòi hỏi bất kỳ điều kiện nào.

Sự tự nguyện có thể là hình thức đóng góp về thời gian, công sức hay về của cải vật chất. Tính tự nguyện của các tổ chức phi chính phủ bền vững tới mức nó trở thành một trong những nguyên tắc hoạt động nội bộ và quan hệ đối ngoại của các tổ chức PCP. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 9 Thứ ba là một tổ chức độc lập, các tổ chức PCP thường được hình thành và hoạt động mang tính độc lập tương đối với chính phủ. Chúng tuy được cơ quan có thẩm quyền cho phép thành lập hoặc công nhận, nhưng lại không lệ thuộc vào các cơ quan đó và hoạt động theo sự quản lý điều hành của những người sáng lập; tự trang trải về kinh phí trên nguyên tắc độc lập với chính phủ và nằm trong trong khuôn khổ chung của xã hội.

Thứ tư là hoạt động phi lợi nhuận, mục đích của hoạt động của các tổ chức PCP thường không phải vì mục đích tìm kiếm lợi nhuận và đây cũng là một đặc điểm nổi bật của các tổ chức PCP so với các tổ chức khác. Mặc dù để tồn tại có một số tổ chức PCP thực hiện các hoạt động kinh doanh có thu lợi nhuận, nhưng cần hiểu đó là khoản lợi nhuận để duy trì và phát triển tổ chức theo mục đích tôn chỉ khi thành lập và khoản lợi nhuận đó được dùng để thực hiện các mục tiêu tổ chức đã đề ra chứ không phải để chia cho các thành viên hay để phục vụ cho tổ chức. Vai trò của các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam Tại Việt Nam, các tổ chức PCP nước ngoài cũng ngày càng nhận được sự quan tâm của chính phủ và nhân dân Việt Nam. Vai trò đóng góp của các tổ chức PCPNN trong quá trình phát triển KTXH của Việt Nam ngày càng được khẳng định.

Cụ thể như sau: Một là, tạo ra nguồn lực góp phần ổn định và phát triển xã hội. Muốn phát triển xã hội cần phải tìm mọi cách thức để huy động được mọi nguồn lực trong xã hội.