Luận văn thạc sĩ quản lý nhà nước về đất nông nghiệp từ thực tiễn huyện phù mỹ tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ quản lý nhà nước về đất nông nghiệp từ thực tiễn huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định, phân tích hiệu quả quản lý và đề xuất giải pháp phù hợp.

• Tác giả: Đặng Đình Kha
• Người hướng dẫn: TS. Trương Thị Thu Trang
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Đất Nông Nghiệp Từ Thực Tiễn Huyện Phù Mỹ, Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Quản lý nhà nước về đất nông nghiệp

Quản lý nhà nước về đất nông nghiệp là một vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các địa phương có nền nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn như Huyện Phù Mỹ, Bình Định. Luận văn tập trung phân tích các khái niệm, đặc điểm, và vai trò của quản lý nhà nước về đất nông nghiệp, đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Đất nông nghiệp được xác định là tư liệu sản xuất đặc biệt, có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Luận văn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý hiệu quả đất nông nghiệp để đảm bảo phát triển bền vững.

1.1 Khái niệm và đặc điểm đất nông nghiệp

Đất nông nghiệp được định nghĩa là đất sử dụng chủ yếu cho sản xuất nông nghiệp, bao gồm trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, và nghiên cứu nông nghiệp. Đất nông nghiệp có đặc điểm riêng về thổ nhưỡng, địa hình, và hệ thống nước, đòi hỏi điều kiện cụ thể để đảm bảo hiệu quả sản xuất. Luận văn phân tích các đặc điểm này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ và sử dụng hợp lý đất nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và suy giảm diện tích đất nông nghiệp.

1.2 Vai trò của quản lý nhà nước về đất nông nghiệp

Quản lý nhà nước về đất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sử dụng hiệu quả và bền vững đất nông nghiệp. Luận văn chỉ ra rằng, thông qua các chính sách và quy định pháp luật, nhà nước có thể kiểm soát việc sử dụng đất, giải quyết tranh chấp, và thúc đẩy phát triển nông nghiệp. Đặc biệt, tại Huyện Phù Mỹ, Bình Định, quản lý nhà nước về đất nông nghiệp góp phần vào phát triển kinh tế địa phương và nâng cao đời sống người dân.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về đất nông nghiệp tại Huyện Phù Mỹ Bình Định

Luận văn đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về đất nông nghiệp tại Huyện Phù Mỹ, Bình Định trong giai đoạn 2014-2020. Kết quả cho thấy, mặc dù đã có những tiến bộ trong công tác quản lý, vẫn tồn tại nhiều khó khăn như tranh chấp đất đai, chậm trễ trong bồi thường giải phóng mặt bằng, và việc sử dụng đất chưa đúng quy hoạch. Luận văn cũng chỉ ra sự thiếu đồng bộ trong hệ thống thông tin đất đai và chất lượng quy hoạch sử dụng đất còn thấp.

2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Huyện Phù Mỹ, Bình Định có tổng diện tích tự nhiên 55.592,5 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 44.217,5 ha. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện tạo thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong quản lý đất đai. Luận văn phân tích các yếu tố này, nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý hiệu quả đất nông nghiệp để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

2.2 Thực tiễn quản lý nhà nước về đất nông nghiệp

Thực tiễn quản lý nhà nước về đất nông nghiệp tại Huyện Phù Mỹ, Bình Định cho thấy, mặc dù đã có những nỗ lực trong việc thực hiện các chính sách và quy định pháp luật, vẫn tồn tại nhiều bất cập. Các vấn đề như tranh chấp đất đai, chậm trễ trong bồi thường giải phóng mặt bằng, và việc sử dụng đất chưa đúng quy hoạch đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của chính quyền địa phương và sự đồng lòng của người dân.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về đất nông nghiệp

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về đất nông nghiệp tại Huyện Phù Mỹ, Bình Định. Các giải pháp bao gồm tăng cường công tác quy hoạch sử dụng đất, cải thiện hệ thống thông tin đất đai, và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp. Luận văn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý đất đai, đồng thời tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình quản lý và sử dụng đất nông nghiệp.

3.1 Quan điểm hoàn thiện quản lý nhà nước về đất nông nghiệp

Luận văn đề xuất các quan điểm cơ bản để hoàn thiện quản lý nhà nước về đất nông nghiệp, bao gồm việc đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong các chính sách và quy định pháp luật, tăng cường sự tham gia của người dân, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đất đai. Các quan điểm này nhằm đảm bảo hiệu quả và bền vững trong quản lý và sử dụng đất nông nghiệp.

3.2 Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể được đề xuất bao gồm: cải thiện chất lượng quy hoạch sử dụng đất, tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra việc sử dụng đất, và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đất đai. Luận văn cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ để hỗ trợ quản lý đất nông nghiệp, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người dân trong quá trình quản lý và sử dụng đất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẤT NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm quản lý nhà nước về đất nông nghiệp 1. Khái niệm đất nông nghiệp Luật đất đai năm 1993 ghi nhận: “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công tình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng” [41]. Theo Từ điển tiếng Việt (1988), nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, cung cấp sản phẩm trồng trọt và sản phẩm chăn nuôi [74, tr.

Đất nông nghiệp đôi khi còn gọi là đất canh tác hay đất trồng trọt là những vùng đất, khu vực thích hợp cho sản xuất, canh tác nông nghiệp, bao gồm cả trồng trọt và chăn nuôi. Đây là một trong những nguồn lực chính trong nông nghiệp. Theo Luật Đất đai năm 1993, “Đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yếu để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản hoặc nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp” [41]. Cách hiểu về đất nông nghiệp như trên chỉ theo nghĩa hẹp.

Do đó, Luật Đất đai năm 2003, đã không sử dụng khái niệm đất nông nghiệp của Luật ĐĐ năm 1993 nữa mà thay bằng thuật ngữ “nhóm đất nông nghiệp”, theo đó đất đai được phân thành 3 nhóm là: nhóm đất nông nghiệp; nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất chưa sử dụng. Tiếp đó, Luật Đất đai năm 2013 ra đời đã kế thừa và tiếp nhận cách thức phân loại nhóm đất nông nghiệp theo Luật Đất đai năm 2003, đồng thời đã quy định cụ thể các loại “đất nông nghiệp khác”. Sự phân loại theo Luật Đất đai năm 2013 là phù hợp. Một mặt, đảm 8 bảo được thống nhất trong quản lý đất đai của Nhà nước ta, giúp cho các cơ quan quản lí đất đai ở địa phương thuận lợi hơn trong việc kiểm tra, theo dõi, giám sát quá trình khai thác, sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân.

Mặt khác qua quá trình từ thực tế sử dụng đất nông nghiệp của các hộ gia đình, cá nhân từ xưa đến nay thì họ thường không sử dụng thuần túy một loại đất riêng rẽ như: đất trồng lúa, trồng màu mà đó là sự đan xen của việc kết hợp khai thác và sử dụng của nhiều loại đất khác nhau như: đất trồng lúa, trồng màu, trồng cây ăn quả, đất nuôi trồng thủy sản hoặc kết hợp với trồng rừng sản xuất, đất làm muối… vấn đề tận dụng và kết hợp sử dụng nhiều loại đất như vậy là một nhu cầu tất yếu khách quan của mỗi hộ gia đình, cá nhân nhằm mục đích chính trong suy nghĩ của họ là muốn nâng cao năng lực sản xuất, tận dụng quỹ đất và thời gian để khai thác hiệu quả đất đai, có điều kiện để mở rộng sản xuất và nghiên cứu ứng dụng các biện pháp tiến bộ khoa học kỹ thuật, đầu tư vốn thuận lợi, dễ dàng trong sản xuất… phải nói rằng đây cũng là sự phù hợp với chủ trương mà Đảng và Nhà nước ta đang khuyến khích nông dân sản xuất nông nghiệp theo mô hình nông trang trại, kết hợp giữa nông, lâm, ngư, diêm nghiệp đối với hộ nông dân. Việc phân loại đất nông nghiệp theo quy định pháp luật đất đai hiện hành là một sự phân loại hợp lí, thuận lợi cho việc quản lí, phù hợp với thực tế sử dụng đất của các hộ nông dân và vừa khuyến khích được hộ gia đình, cá nhân để phát triển nông nghiệp theo xu hướng của nền sản xuất hiện nay. Qua nghiên cứu và từ các vấn đề phân tích trên, ta có thể đưa ra khái niệm về đất nông nghiệp như sau: Đất nông nghiệp là một phần trong tổng diện tích đất tự nhiên của mỗi địa phương, mỗi quốc gia, có đặc tính sử dụng giống nhau bao gồm tổng thể các loại đất, với tư cách là tư liệu sản xuất sử dụng cho mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, khoanh nuôi tái sinh, bảo vệ môi rường sinh thái; nghiên cứu, thực hành, thí nghiệm về nông, lâm,diêm nghiệp. Đặc điểm đất nông nghiệp Đất nông nghiệp có những đặc điểm chung của đất như: mỗi thửa đất ứng với vị trí duy nhất trên vỏ trái đất, gắn với địa hình, nền khí hậu,tài nguyên và các công trình nhân tạo chung cho cả vùng hoặc tiểu vùng nhất định; về dài hạn cung đất là cố định trong khi cầu về đất thì không ngừng tăng lên, đi đôi với sự hiện diện nhiều hơn các công trình trên đất làm tăng tính năng của nó nên giá đất có xu hướng tăng; chất đất, bề mặt đất có thể thay đổi dưới tác động của tự nhiên, nhân tạo… Ngoài ra, đất nông nghiệp còn có những đặc điểm riêng cơ bản sau đây: Thứ nhất, đất nông nghiệp phải đáp ứng một số điều kiện nhất định về thổ nhưỡng, địa hình, hệ thống nước.

Mỗi loại đất nông nghiệp đòi hỏi các điều kiện khác nhau về thổ nhưỡng, nền khí hậu, các công trình phụ trợ,… đất trồng trọt đòi hỏi các điều kiện về chất đất, nền khí hậu, hệ thống tưới tiêu phù hợp với từng loại cây trồng; đất chăn nuôi gia súc đòi hỏi điều kiện quy mô diện tích đồng cỏ, hồ chứa nước… Đất mặt nước để nuôi trồng thủy sản hay đất làm muối đòi hỏi điều kiện về diện tích, về chất nước…Đặc điểm này của đất nông nghiệp cho thấy, không phải diện tích đất nào cũng có thể cải tạo để trở thành đất sản xuất nông nghiệp. Chính vì thế, các quốc gia đều phải có chính sách bảo vệ diện tích đất nông nghiệp tối thiểu, nhất là diện tích đất sản xuất đảm bảo an ninh lương thực. Đất nông nghiệp thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích đất tự nhiên, xã hội càng phát triển số người làm nông nghiệp và đống góp của nông nghiệp vào GDP càng giảm. diện tích đất nông nghiệp có thể giảm nhưng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích tự nhiên.

Do đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích đất tự nhiên , trong khi đất là nguồn tài nguyên hữu hạn, nên việc sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp tạo điều kiện chuyển một phần đất nông nghiệp sang sử dụng vào mục đích khác. Một trong những 10 phương thức sử dụng tiết kiệm đất nông nghiệp là thâm canh, tăng vụ, áp dụng công nghệ sinh học sản xuất nông nghiệp có giá trị cao trên một diện tích đất xác định. Đối với đất nông nghiệp, do sử dụng làm tư liệu sản xuất nên giá trị của đất này phụ thuộc vào các yếu tố thổ nhưỡng độ phì nhiêu, tầng dày của đất mặt, độ dốc, độ PH (độ chua) v.v… Độ phì hay độ màu mỡ là một thuộc tính tự nhiên của đất nông nghiệp và là yếu tố quyết định chất lượng của đất, đó là đặc trưng của đất nông nghiệp, thể hiện khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng trong quá trình sinh trưởng và phát triển. Thứ hai, đất nông nghiệp là tư liệu sản xuất chủ yếu trong nông nghiệp.

Đất đai giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp bởi hiện nay loài người chưa có loại tư liệu sản xuất nào có thể thay thế ruộng đất trên quy mô rộng lớn đối với sinh vật, đất đai không chỉ là môi trường sống mà còn là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng. Tuy nhiên, trong thực tế sử dụng đất của các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình, có những loại đất mà khởi nguồn được sử dụng mục đích chính là sản xuất nông nghiệp như: trồng trọt, chăn nuôi gia súc gia cầm, nuôi trồng thủy sản, nhưng do nhu cầu riêng của mỗi cá nhân muốn thay đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp nhằm để nâng cao hiệu quả sử dụng đất hoặc vì mục đích lợi ích khác có giá trị cao hơn so với mục đích sử dụng đất nông nghiệp nên các chủ thể đã tự ý làm thay đổi mục đích sử dụng so với ban đầu và diện tích đất nông nghiệp đó đã trở thành đất phi nông nghiệp. Sự thay đổi mục đích sử dụng đó có thể Nhà nước kiểm soát được và cho phép nếu phù hợp với quy hoạch chung của địa phương, tuy nhiên cũng có trường hợp Nhà nước không kiểm soát được việc cá nhân tự ý chuyển mục đích sử dụng đó, từ đó dẫn đến tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích giữa thực tế và trên hồ sơ 1. Quản lý nhà nước về đất nông nghiệp Quản lý nhà nước là thuật ngữ chỉ “sự tác động của các chủ thể mang 11 tính quyền lực nhà nước, bằng nhiều biện pháp, tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện những chức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nước trên cơ sở các quy luật phát triển xã hội, nhằm mục đích ổn định và phát triển đất nước” [61].

Trong hoạt động quản lý nhà nước về đất đai, Nhà nước bằng quyền lực của bộ máy nhà nước duy trì tác động có mục đích và có định hướng lên đối tượng quản lý đất đai cả về mặt quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và cả việc sử dụng đất đai của các chủ thể sử dụng đất. Tại Điều 5 của Luật đất đai năm 2003 khẳng định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu” [41a]. Đến Luật đất đai năm 2013 thì lại khẳng định thêm một lần nữa: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai năm 2013 [41b].

Như vậy, quản lý nhà nước về đất đai ở Việt Nam có những nét khác biệt so với nhiều nước trên thế giới ở điểm: đất đai thuộc sở hữu toàn dân, có nghĩa là quản lý nhà nước về đất đai phải thể hiện được vai trò làm chủ của người dân thông qua các hoạt động mang tính đại diện của Nhà nước đối với các hoạt động như kiểm tra giám sát việc quản lý, sử dụng đất đai nhằm đem lại hiệu quả lớn nhất cho người dân, cho cộng đồng, cho xã hội. Nhà nước thông qua các cơ quan là chính quyền địa phương các cấp, các bộ ngành ở trung ương và ở địa phương thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai tại địa bàn theo quy định.