Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Trên Địa Bàn Huyện Lục Ngạn, Tỉnh Bắc Giang

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Lục Ngạn, Bắc Giang, phân tích thực trạng và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Chu Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bích Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, đặc biệt là tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Ngân sách nhà nước (NSNN) là một phạm trù kinh tế-lịch sử, gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ. NSNN được xem là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, được sử dụng để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước. Quản lý ngân sách cấp xã đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định tài chính địa phương, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn cũng nhấn mạnh các yếu tố ảnh hưởng đến ngân sách địa phương, bao gồm cả yếu tố khách quan và chủ quan.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước được định nghĩa là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. NSNN có ba đặc tính cơ bản: tính pháp lý, tính kinh tế và tính niên độ. Tính pháp lý thể hiện qua việc NSNN được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Tính kinh tế phản ánh các khoản thu và chi, trong khi tính niên độ chỉ ra thời gian thực hiện NSNN. Quản lý ngân sách cấp xã đòi hỏi sự chặt chẽ trong việc lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách, đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính.

1.2. Vai trò của quản lý ngân sách cấp xã

Quản lý ngân sách cấp xã có vai trò quan trọng trong việc ổn định tài chính địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Việc quản lý hiệu quả NSNN cấp xã giúp hạn chế lãng phí, tăng cường minh bạch và công khai trong sử dụng ngân sách. Đặc biệt, tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang, quản lý ngân sách cấp xã góp phần vào việc xây dựng nông thôn mới, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao đời sống người dân. Luận văn cũng chỉ ra các thách thức trong quản lý ngân sách cấp xã, bao gồm việc lập dự toán chưa chính xác và công tác thanh tra, kiểm tra còn hạn chế.

II. Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Lục Ngạn

Luận văn thạc sĩ này phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2017-2019. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù có những tiến bộ đáng kể trong công tác quản lý ngân sách, vẫn còn nhiều hạn chế như việc lập dự toán chưa chính xác, công tác thanh tra, kiểm tra còn mang tính hình thức. Ngân sách địa phương tại huyện Lục Ngạn chủ yếu dựa vào nguồn thu từ thuế và các khoản đóng góp của người dân. Tuy nhiên, việc quản lý thu chi ngân sách còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng lãng phí và thiếu hiệu quả.

2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện Lục Ngạn

Huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang là một địa phương có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong GDP địa phương. Trong giai đoạn 2017-2019, huyện đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế - xã hội, với tốc độ tăng trưởng GDP đạt 15,95%. Tuy nhiên, việc quản lý ngân sách địa phương vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn thu từ thuế và các khoản đóng góp của người dân.

2.2. Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã

Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã tại huyện Lục Ngạn cho thấy, mặc dù đã có những cải thiện đáng kể, vẫn còn nhiều hạn chế. Công tác lập dự toán ngân sách còn yếu kém, dẫn đến việc phải điều chỉnh nhiều lần trong quá trình thực hiện. Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách còn mang tính hình thức, chưa đảm bảo tính minh bạch và công khai. Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã cần được tăng cường để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

III. Giải pháp tăng cường quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Luận văn thạc sĩ đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Các giải pháp bao gồm tăng cường chất lượng công tác lập dự toán ngân sách, đổi mới công tác quản lý thu chi, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, và nâng cao tính minh bạch trong quản lý ngân sách. Quản lý tài chính công cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

3.1. Đổi mới công tác lập dự toán ngân sách

Một trong những giải pháp quan trọng là đổi mới công tác lập dự toán ngân sách. Quản lý ngân sách cấp xã cần được thực hiện một cách chính xác và khoa học, đảm bảo tính khả thi trong quá trình thực hiện. Việc lập dự toán cần dựa trên cơ sở dữ liệu chính xác và được cập nhật thường xuyên, tránh tình trạng phải điều chỉnh nhiều lần. Ngân sách địa phương cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Công tác thanh tra, kiểm tra cần được tăng cường để đảm bảo tính minh bạch và công khai trong quản lý ngân sách nhà nước. Việc kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên và có hệ thống, đảm bảo phát hiện kịp thời các sai phạm trong quản lý ngân sách. Quản lý tài chính công cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ 1. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 1. Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế- lịch sử, là một thành phần trong hệ thống tài chính.

Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ. Nhà nước sử dụng quyền lực của mình tham gia vào quá trinh phân phối sản phẩm xã hội dưới hình thức tiền tệ như thuế, lệ phí, vay nợ…. để phục vụ cho hoạt động của mình hình thành nên ngân sách nhà nước (NSNN). Tuy nhiên thuật ngữ “ngân sách nhà nước” chỉ thực sự hình thành khi nền sản xuất xã hội phát triển đến một giai đoạn nhất định.

Lúc này các khoản thu, chi của nhà nước được thể chế hóa bằng luật pháp, tách việc thực hiện quyền lập pháp về NSNN thuộc về Quốc hội và quyền hành pháp về NSNN giao cho chính phủ điều hành. Khi nghiên cứu về NSNN cần được xem xét cả biểu hiện bên ngoài và thực chất bên trong của nó: Căn cứ vào biểu hiện bên ngoài thì NSNN là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm hoặc một số năm. Hàng năm Chính Phủ dự toán các khoản thu vào quỹ NSNN, đồng thời dự toán các khoản chi cho sự nghiệp kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng, quản lý hành chính…. Từ quỹ NSNN và bảng dự toán này phải được Quốc Hội phê chuẩn.

Trong thực tiễn, hoạt động NSNN là hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà Nước. Trong quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội, nguồn tài chính luôn vận động giữa một bên là Nhà Nước, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội. 7 NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước. Quỹ này thể hiện lượng tiền huy động từ thu nhập quốc dân để đáp ứng cho các khoản chi tiêu của Nhà nước, có hai mặt là: mặt tĩnh và mặt động.

Mặt tĩnh là hình thức biểu hiện bên ngoài là toàn bộ các khoản thu, chi bằng tiền mặt của Nhà Nước đã được các cơ quan Nhà Nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (một năm hay một số năm) để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà Nước; Xét ở thể động, trong suốt một quá trình NSNN là khâu cơ bản, chủ đạo của tài chính nhà nước, được nhà nước sử dụng để động viên phân phối một bộ phận nguồn lực xã hội dưới dạng tiền tệ về cho Nhà Nước để đảm bảo điều kiện vật chất nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước và đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ của mình. Khái niệm cơ bản của ngân sách nhà nước được định nghĩa tại Khoản 14 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 được Quốc hội khóa XIII nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳ họp thứ 9, năm 2015 như sau” Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. (Quyết định số 1670/QĐ-UNND ngày 16/9/2019 về việc công khai số liệu quyết toán ngân sách huyện Lục Ngạn năm 2018) Với khái niệm trên, khi nói đến ngân sách nhà nước, người ta thường đề cập tới 3 đặc tính cơ bản: + Tính pháp lý: Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thực hiện. + Tính kinh tế: Phản ánh các khoản thu và các khoản chi.

+ Tính niên độ: Thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Đặc điểm của NSNN Để tìm hiểu rõ hơn về NSNN chúng ta làm rõ đặc điểm của NSNN. - Thứ nhất, việc tạo lập và sử dụng quỹ NSNN luôn gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà Nước, được Nhà nước tiến hành trên những 8 luật lệ nhất định. NSNN là một bộ luật tài chính đặc biệt, bởi lẽ trong NSNN, các chủ thể của nó được thiết lập dựa vào hệ thống pháp luật có liên quan như hiến pháp, các luật thuế… nhưng mặt khác, bản thân NSNN cũng là một bộ luật do Quốc hội quyết định và thông qua hàng năm, mang tính chất áp đặt và bắt buộc các chủ thể kinh tế -xã hội có liên quan phải tuân thủ.

- Thứ hai, NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước và luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng. Nhà nước là chủ thể duy nhất có quyền quyết định đến các khoản thu-chi của NSNN và hoạt động thu, chi này nhằm mục tiêu giúp Nhà nước giải quyết các quan hệ lợi ích trong xã hội khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nước với các tổ chức kinh tế-xã hội, các tầng lớp dân cư…. - Thứ ba, NSNN là một bản dự toán thu chi. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập NSNN và đề ra các thông số quan trọng có liên quan đến chính sách mà chính phủ phải thực hiện trong năm tài khóa tiếp theo.

Thu, chi NSNN là cơ sở để thực hiện các chính sách của chính phủ. Chính sách nào không được dự kiến trong NSNN thì sẽ không được thực hiện. Chính vì vậy việc thông qua NSNN là một sự kiện chính trị quan trọng, nó biểu hiện sự nhất trí trong Quốc hội về chính sách của Nhà nước, Quốc hội mà không thông qua NSNN thì điều đó thể hiện sự thất bại của Chính phủ trong việc đề xuất chính sách đó, và có thể gây ra mâu thuẫn về chính trị. - Thứ tư, NSNN là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia.

Hệ thống tài chính quốc gia bao gồm: tài chính Nhà nước, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính và tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình. Trong đó tài chính Nhà nước là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. Tài chính nhà nước tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền kinh tế -xã hội. Tài chính nhà nước thực hiện huy động và tập trung một bộ phận nguồn lực tài chính từ các định chế tài chính khác chủ yếu qua thuế và các khoản thu mang tính chất thuế.

Trên cơ sở nguồn lực huy động được, Chính 9 phủ sử dụng quỹ ngân sách để tiến hành cấp phát kinh phí, tài trợ vốn cho các tổ chức kinh tế, các đơn vị thuộc khu vực công nhằm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội. - Thứ năm, đặc điểm của NSNN luôn gắn liền với tính giai cấp. Trong thời kỳ phong kiến, mô hình ngân sách sơ khai, lẫn lộn giữa ngân khố của Nhà Vua với ngân sách của Nhà nước Phong Kiến, hoạt động thu-chi mang tính cống nạp-ban phát giữa Nhà Vua và các tầng lớp dân cư, quan lại, thương nhân, thợ thuyền. Quyền quyết định các khoản thu-chi của ngân sách chủ yếu do người đứng đầu một nước (Nhà Vua) quyết định.

Trong thời kỳ hiện nay, ngân sách được dự toán, được thảo luận và phê chuẩn bởi cơ quan pháp quyền, quyền quyết định của toàn dân được thực hiện thông qua Quốc hội, NSNN được giới hạn thời gian sử dụng, được quy định nội dung thu - chi, được kiểm soát bởi hệ thống thể chế, báo chí và nhân dân. Xuất phát từ các đặc điểm trên, NSNN nổi lên 2 đặc trưng cơ bản đó là: + Tính cưỡng chế, tức các khoản thu có tính chất bắt buộc được quy định bởi pháp luật (trừ các khoản thu ngoai thuế và phí), các khoản chi chịu sự giám sát của pháp luật. + Tính không hoàn lại, tức là Nhà nước không mắc nợ khi thu và không được hoàn trả khi chi (trừ các khoản ngân sách cho vay). Hệ thống NSNN Việt Nam theo Luật Ngân sách 2015 bao gồm Ngân sách trung ương (NSTW) và Ngân sách địa phương (NSĐP).

NSĐP bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND, gắn liền với mô hình tổ chức chính quyền Nhà nước hiện nay. NSĐP bao gồm: ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện); và ngân sách xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã hoặc ngân sách xã). 10 Mục tiêu cốt lõi của phân cấp quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) là nhằm đảm bảo các nguồn lực tài chính quốc gia được huy động và phân phối sử dụng một cách hiệu quả nhất, đồng thời, đảm bảo tính chủ động, sáng tạo trong hoạt động khai thác, sử dụng vốn NSNN, sự hài hòa về quyền lực trong quản lý kinh tế - xã hội và quản lý ngân sách của các cấp chính quyền. Nội dung của phân cấp quản lý NSNN gồm 5 vấn đề chính: Phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách; Giao nhiệm vụ chi cho các cấp; Các khoản bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới; Vay nợ của chính quyền địa phương; Vấn đề trao quyền tự chủ cho các đơn vị sử dụng vốn NSNN.

Ngân sách xã là cấp cuối cùng trong phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước. NSX bao gồm toàn bộ các khoản thu, nhiệm vụ chi được quy định trong dự toán một năm do Hội đồng nhân dân (HĐND) xã quyết định và giao cho Ủy ban nhân dân (UBND) xã thực hiện nhằm đảm bảo các chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã. NSX có vai trò rất quan trọng trong đời sống của người dân, đặc biệt đối với người dân nông thôn. Là một đơn vị hành chính Nhà nước cấp cơ sở, chính quyền cấp xã trực tiếp giải quyết các mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân dựa trên các quy định của pháp luật.

Do vậy, NSX là công cụ tiên quyết cho chính quyền xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Chức năng và vai trò của NSNN - Chức năng của NSNN Trong sự vận động và phát triển của đời sống kinh tế- xã hội, với những diễn biến kinh tế, vai trò của Nhà nước được thay đổi thì chức năng của ngân sách nhà nước cũng được nhìn nhận lại cho phù hợp với tình hình mới. Một là, cùng với các công cụ khác của Nhà nước, ngân sách nhà nước là một công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy kinh tế, chống lạm phát và giảm thất nghiệp.