Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại viện sốt rét ký sinh trùng côn trùng trung ương

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu quản lý kinh tế hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại viện sốt rét ký sinh trùng côn trùng trung, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nghiêm Thị Linh Uyên
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Việt Nga
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP
• 1.1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.2. Cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.3. Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG
• 2.1. Khái quát về Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 2.2. Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 2.3. Đánh giá chung về tình hình thực hiện tự chủ tài chính tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG
• 3.1. Định hướng hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 3.3. Điều kiện để thực hiện giải pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế tự chủ tài chính

Cơ chế tự chủ tài chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp các đơn vị sự nghiệp công lập nâng cao hiệu quả hoạt động. Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương là một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Y tế, có nhiệm vụ khám chữa bệnh, nghiên cứu khoa học và đào tạo. Việc áp dụng cơ chế tự chủ tài chính giúp Viện chủ động hơn trong việc quản lý nguồn lực, nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Luận văn này tập trung phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của tự chủ tài chính

Tự chủ tài chính là quyền tự quyết của các đơn vị sự nghiệp công lập trong việc quản lý và sử dụng nguồn tài chính. Điều này bao gồm việc chủ động huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp. Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương đã áp dụng cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc huy động nguồn lực từ xã hội và quản lý chi phí hiệu quả.

1.2. Sự cần thiết của hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính

Việc hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay. Các giải pháp đề xuất nhằm tăng cường nguồn thu, nâng cao hiệu quả quản lý chi phí và cải thiện thu nhập cho người lao động. Đồng thời, việc hoàn thiện cơ chế này cũng giúp Viện giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, từ đó nâng cao tính tự chủ và hiệu quả hoạt động.

II. Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương

Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương đã thực hiện cơ chế tự chủ tài chính từ năm 2016 đến 2018. Kết quả cho thấy, Viện đã chủ động huy động các nguồn thu từ hoạt động khám chữa bệnh và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như giá dịch vụ y tế thấp, nguồn thu từ xã hội còn hạn chế và việc quản lý chi phí chưa thực sự hiệu quả. Luận văn đã phân tích chi tiết các nguồn thu và chi phí của Viện trong giai đoạn này, từ đó đưa ra đánh giá toàn diện về thực trạng tự chủ tài chính.

2.1. Nguồn thu và chi phí của Viện

Trong giai đoạn 2016-2018, Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương đã huy động được các nguồn thu từ hoạt động khám chữa bệnh, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, nguồn thu từ ngân sách nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Các chi phí chủ yếu bao gồm chi lương, chi hoạt động thường xuyên và đầu tư cơ sở vật chất. Việc quản lý chi phí chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến chênh lệch thu - chi không đáng kể.

2.2. Đánh giá hiệu quả tự chủ tài chính

Mặc dù Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương đã đạt được một số kết quả trong việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các chính sách y tế chưa đồng bộ, giá dịch vụ y tế thấp và việc huy động nguồn lực từ xã hội còn hạn chế. Những yếu tố này đã ảnh hưởng đến hiệu quả tự chủ tài chính của Viện, đòi hỏi cần có các giải pháp hoàn thiện trong thời gian tới.

III. Giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính

Để hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương, luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể. Trong đó, việc nâng cao nhận thức về tự chủ tài chính, đa dạng hóa nguồn thu và tăng cường quản lý chi phí là những giải pháp trọng tâm. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế trả lương và phân phối thu nhập, cũng như tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tài chính. Những giải pháp này không chỉ giúp Viện nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành y tế.

3.1. Định hướng hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính

Định hướng hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện Sốt Rét Ký Sinh Trùng Côn Trùng Trung Ương tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý tài chính, đa dạng hóa nguồn thu và tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực. Các giải pháp đề xuất nhằm giúp Viện chủ động hơn trong việc quản lý tài chính, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện thu nhập cho người lao động.

3.2. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính bao gồm: nâng cao nhận thức về tự chủ tài chính, đa dạng hóa nguồn thu từ các dịch vụ y tế, tăng cường quản lý chi phí và hoàn thiện cơ chế trả lương. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát tài chính để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực. Những giải pháp này không chỉ giúp Viện nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành y tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới quản lý tài chính công tại Việt Nam, việc hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập ngày càng trở nên cấp thiết. Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, với hơn 60 năm hoạt động trong lĩnh vực y tế chuyên khoa, đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng chống sốt rét và các bệnh ký sinh trùng. Giai đoạn 2016-2018, Viện đã thực hiện cơ chế tự chủ tài chính toàn bộ nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên, không còn nhận ngân sách nhà nước cấp cho hoạt động thường xuyên, thể hiện sự chuyển đổi mạnh mẽ trong quản lý tài chính. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về chính sách, cơ chế huy động nguồn lực và quản lý tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Viện trong giai đoạn 2016-2018, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, tăng cường nguồn thu sự nghiệp, đảm bảo cân đối thu chi và phát triển bền vững. Nghiên cứu tập trung phân tích các khía cạnh như cơ chế huy động nguồn lực tài chính, quản lý chi tiêu, phân phối thu nhập và kiểm soát tài chính tại Viện. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ Viện nâng cao năng lực tự chủ tài chính, đồng thời cung cấp cơ sở tham khảo cho các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực y tế và các ngành liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập, được quy định tại Nghị định số 43/2006/NĐ-CP và Nghị định số 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về tự chủ tài chính: Định nghĩa tự chủ tài chính là quyền tự quyết định và tự chịu trách nhiệm trong việc huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn tài chính nhằm duy trì và phát triển hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập. Lý thuyết này nhấn mạnh mối quan hệ giữa quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công.

2. Mô hình quản lý tài chính công theo cơ chế thị trường: Mô hình này đề cập đến việc áp dụng các nguyên tắc thị trường trong quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập, bao gồm việc xác định giá dịch vụ theo cơ chế thị trường, đa dạng hóa nguồn thu và tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: đơn vị sự nghiệp công lập, nguồn thu sự nghiệp, cơ chế tự chủ tài chính, phân phối thu nhập, kiểm soát tài chính và hiệu quả quản lý tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp và thống kê dựa trên số liệu thực tế của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương trong giai đoạn 2016-2018. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu tài chính, báo cáo thu chi, các văn bản quản lý và tổ chức của Viện.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp phi xác suất, tập trung vào dữ liệu thứ cấp do Viện cung cấp, đảm bảo tính đầy đủ và chính xác. Phân tích số liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu thu chi qua các năm để đánh giá xu hướng và hiệu quả thực hiện cơ chế tự chủ tài chính.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong 3 năm (2016-2018), tập trung vào phân tích các báo cáo tài chính, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp với bối cảnh thực tiễn của Viện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn thu sự nghiệp tăng trưởng ổn định: Tổng số thu sự nghiệp của Viện tăng bình quân từ 15% đến 30% mỗi năm trong giai đoạn 2016-2018, chủ yếu dựa vào hoạt động khám chữa bệnh. Năm 2016, tổng thu sự nghiệp đạt khoảng 54 tỷ đồng, vượt 158% so với chi hoạt động thường xuyên, cho thấy khả năng tự đảm bảo chi phí hoạt động cao.

2. Giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước: Nguồn ngân sách nhà nước cấp cho Viện giảm dần qua các năm, với kinh phí hoạt động thường xuyên không còn được cấp từ năm 2016. Viện đã tự chủ toàn bộ nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên, thể hiện qua việc cân đối thu chi hiệu quả.

3. Cơ cấu nguồn thu đa dạng: Nguồn thu của Viện bao gồm thu viện phí (chiếm khoảng 17,7%), thu học phí (11,4%), thu khám chữa bệnh theo yêu cầu (26,2%) và thu từ các hoạt động chuyên môn khác. Việc đa dạng hóa nguồn thu góp phần nâng cao tính bền vững tài chính.

4. Quản lý tài chính tập trung và chuyên nghiệp: Phòng Tài chính - Kế toán của Viện thực hiện quản lý tập trung các nguồn thu chi, đảm bảo minh bạch và hiệu quả. Cơ cấu tổ chức phòng gồm các tổ chuyên trách về ngân sách, viện trợ và viện phí, giúp kiểm soát chặt chẽ các khoản thu chi.

Thảo luận kết quả

Việc tăng trưởng nguồn thu sự nghiệp và giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước phản ánh hiệu quả bước đầu của cơ chế tự chủ tài chính tại Viện. Sự đa dạng hóa nguồn thu giúp Viện nâng cao khả năng tài chính, đồng thời tạo điều kiện cải thiện chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh và nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, việc tự chủ tài chính cũng đặt ra thách thức trong quản lý chi tiêu và phân phối thu nhập, đòi hỏi Viện phải xây dựng các quy chế chi tiêu nội bộ phù hợp để đảm bảo công bằng và hiệu quả. So với các nghiên cứu tại các bệnh viện công lập khác, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã có bước tiến vượt bậc trong tự chủ tài chính, nhưng vẫn cần hoàn thiện các chính sách về giá dịch vụ và huy động nguồn lực xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng tăng trưởng thu sự nghiệp và giảm ngân sách nhà nước cấp, cùng bảng tổng hợp chi tiết các nguồn thu và chi tiêu qua các năm để minh họa rõ nét hiệu quả quản lý tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đa dạng hóa nguồn thu sự nghiệp: Chủ động phát triển các dịch vụ y tế chuyên sâu, mở rộng hợp tác liên doanh, liên kết để tăng nguồn thu ngoài ngân sách. Mục tiêu tăng trưởng thu sự nghiệp ít nhất 20% mỗi năm trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo Viện phối hợp phòng Kế hoạch tổng hợp.

2. Hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ: Xây dựng và ban hành quy chế chi tiêu minh bạch, công bằng, đảm bảo phân phối thu nhập hợp lý, khuyến khích cán bộ viên chức nâng cao hiệu quả công việc. Thời gian thực hiện trong 6 tháng tới. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính kế toán và Ban lãnh đạo Viện.

3. Nâng cao năng lực quản lý tài chính: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về quản lý tài chính, kế toán cho cán bộ phòng Tài chính và các đơn vị liên quan nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính. Kế hoạch đào tạo hàng năm. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo Viện phối hợp với các đơn vị đào tạo chuyên ngành.

4. Tăng cường kiểm tra, giám sát tài chính: Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, phối hợp với các cơ quan kiểm toán, thanh tra để đảm bảo sử dụng nguồn tài chính đúng mục đích, hạn chế thất thoát. Thực hiện thường xuyên, báo cáo định kỳ hàng quý. Chủ thể thực hiện: Ban kiểm soát nội bộ và Phòng Tài chính kế toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực y tế: Giúp hiểu rõ cơ chế tự chủ tài chính, từ đó áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại đơn vị mình.

2. Cán bộ quản lý tài chính, kế toán tại các viện nghiên cứu và bệnh viện công lập: Cung cấp kiến thức thực tiễn về quản lý nguồn thu, chi tiêu và phân phối thu nhập trong cơ chế tự chủ tài chính.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo để xây dựng, điều chỉnh chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện tự chủ tài chính hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, quản lý y tế: Tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt trong lĩnh vực y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế tự chủ tài chính là gì và tại sao quan trọng với đơn vị sự nghiệp công lập?
   Cơ chế tự chủ tài chính là quyền tự quyết định và tự chịu trách nhiệm trong việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. Nó giúp tăng tính chủ động, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, từ đó thúc đẩy phát triển bền vững.

2. Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã thực hiện tự chủ tài chính như thế nào?
   Viện đã tự chủ toàn bộ nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên từ năm 2016, không còn nhận ngân sách nhà nước cấp cho hoạt động thường xuyên. Viện đa dạng hóa nguồn thu từ khám chữa bệnh, học phí, hoạt động chuyên môn và các dịch vụ khác, đảm bảo cân đối thu chi hiệu quả.

3. Những khó khăn chính khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện là gì?
   Khó khăn gồm có chính sách giá dịch vụ y tế chưa phù hợp, hạn chế trong huy động nguồn lực xã hội, quản lý chi tiêu và phân phối thu nhập còn chưa đồng bộ, cũng như các ràng buộc về nhân sự và pháp lý ảnh hưởng đến tính linh hoạt trong quản lý tài chính.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Viện?
   Các giải pháp gồm đa dạng hóa nguồn thu sự nghiệp, hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ, nâng cao năng lực quản lý tài chính, tăng cường kiểm tra giám sát tài chính nhằm đảm bảo sử dụng nguồn lực hiệu quả và minh bạch.

5. Cơ chế tự chủ tài chính ảnh hưởng thế nào đến chất lượng dịch vụ y tế tại Viện?
   Cơ chế này tạo điều kiện cho Viện chủ động đầu tư trang thiết bị, nâng cao trình độ nhân lực và mở rộng dịch vụ y tế, từ đó cải thiện chất lượng khám chữa bệnh, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người bệnh và nâng cao sự hài lòng của cộng đồng.

Kết luận

• Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã thực hiện cơ chế tự chủ tài chính toàn bộ nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên từ năm 2016, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.
• Nguồn thu sự nghiệp của Viện tăng trưởng ổn định, đa dạng hóa các hoạt động dịch vụ y tế và đào tạo, góp phần nâng cao hiệu quả tài chính.
• Quản lý tài chính tập trung, minh bạch và chuyên nghiệp là nền tảng quan trọng giúp Viện duy trì cân đối thu chi và phát triển bền vững.
• Các hạn chế về chính sách giá dịch vụ, huy động nguồn lực xã hội và quản lý chi tiêu cần được khắc phục thông qua các giải pháp đồng bộ.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính, góp phần nâng cao năng lực quản lý tài chính và chất lượng dịch vụ y tế tại Viện trong giai đoạn tiếp theo.

Tiếp theo, Viện cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả thực hiện cơ chế tự chủ tài chính để điều chỉnh phù hợp. Các đơn vị sự nghiệp công lập khác có thể tham khảo kết quả nghiên cứu này để áp dụng và phát triển cơ chế tự chủ tài chính hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Theo Luật viên chức 2010, Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội thành lập để thực hiện việc cung cấp dịch vụ công, phục vụ cho việc quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động - thương binh và xã hội, thông tin truyền thông và các lĩnh vực sự nghiệp khác được pháp luật quy định.

Hoạt động cung cấp dịch vụ công hay hoạt động sự nghiệp không trực tiếp tạo ra của cải vật chất mà mang tính chất phục vụ là chủ yếu và không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Đơn vị sự nghiệp công lập có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng mở tại Kho bạc Nhà nước để ký gửi các khoản thu - chi tài chính có tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật kế toán. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Có rất nhiều tiêu thức để phân loại đơn vị sự nghiệp công lập: * Phân loại đơn vị SNCL theo nguồn thu Theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/04/2006 của Chính phủ, đơn vị sự nghiệp thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp được phân loại như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động) [3]. - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được NSNN cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động) [3].

- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí 8 hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động) [3]. Việc xác định khả năng tự trang trải chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị sự nghiệp có thu dựa trên các chỉ tiêu sau: Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp hoạt động thường xuyên = x 100 % của đơn vị (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên - Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên bằng hoặc lớn hơn 100%, nhà nước không phải dùng ngân sách để cấp kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên từ trên 10% đến dưới 100%. Một phần kinh phí hoạt động thường xuyên của đơn vị vẫn được Nhà nước cấp.

- Đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động là đơn vị sự nghiệp có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên từ 10% trở xuống. Áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp có nguồn thu thấp hoặc không có nguồn thu, nhà nước phải cấp toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị [3]. Theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ, đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành 4 loại: - Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư - Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi thường xuyên - Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi thường xuyên - Đơn vị được Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên [5]. Theo Luật viên chức năm 2010, đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành 2 loại [13]: - Đơn vị được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự 9 - Đơn vị chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự [13].

Tiêu chí phân loại này không chỉ dựa trên khả năng tự chủ tài chính mà còn phụ thuộc vào mức độ tự chủ, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và nhân sự. * Phân loại đơn vị SNCL theo lĩnh vực hoạt động Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, đơn vị sự nghiệp có thể phân loại gồm: - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Y tế bao gồm: Các bệnh viện, các cơ sở khám, chữa bệnh, các Trung tâm y tế dự phòng (không bao gồm các bệnh viện tư); - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Văn hóa nghệ thuật bao gồm: Các đoàn nghệ thuật, trung tâm chiếu phim, nhà văn hóa, thư viện, bảo tàng, đài truyền hình, trung tâm thông tin, báo chí xuất bản…; - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Giáo dục đào tạo bao gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Nghiên cứu khoa học; - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Thể dục thể thao: Các trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, các Câu lạc bộ thể dục thể thao.; - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Xã hội; - Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Kinh tế bao gồm: các đơn vị sự nghiệp hoạt động hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế như các viện nghiên cứu kinh tế, các trung tâm nghiên cứu giống cây trồng vật nuôi.; Ngoài các đơn vị sự nghiệp nói trên, còn có các đơn vị sự nghiệp là tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội. Việc phân loại theo lĩnh vực hoạt động tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân tích, đánh giá hoạt động của các đơn vị trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau tác động đến nền kinh tế như thế nào để nhà nước có chế độ, chính sách phù hợp với quá trình hoạt động của các đơn vị. *Phân loại đơn vị SNCL theo cấp quản lý gồm: - Đơn vị thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ; - Đơn vị thuộc Tổng cục, Cục; 10 - Đơn vị thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; - Đơn vị thuộc cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; - Đơn vị thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện.

Trong đó, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ bao gồm: Các đơn vị sự nghiệp công lập được quy định tại nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của từng Bộ, cơ quan ngang Bộ (các đơn vị nghiên cứu chiến lược, chính sách về ngành, lĩnh vực; báo; tạp chí. Trung tâm thông tin hoặc tin học. Trường hoặc trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức; học viện). Và các đơn vị sự nghiệp công lập trong danh sách ban hành kèm theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ [5].

Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập - Đơn vị SNCL là tổ chức được thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định và không mang quyền lực Nhà nước, không có chức năng quản lý Nhà nước như: xây dựng thể chế, thanh tra, xử lý vi phạm hành chính… - Đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công cho xã hội không nhằm mục đích sinh lời trực tiếp. Đặc điểm này xuất phát từ tính chất của dịch vụ công. Dịch vụ công được cung ứng trước hết nhằm đáp ứng lợi ích chung và lâu dài cho cộng đồng, cho xã hội.Việc cung ứng dịch vụ này cho thị trường chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận như hoạt động sản xuất kinh doanh. Đơn vị sự nghiệp công trong quá trình hoạt động được phép thu các loại phí, lệ phí để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị nhằm làm giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước (NSNN) đồng thời cũng khuyến khích các đơn vị hoạt động có hiệu quả hơn để cung ứng dịch vụ công ngày càng tốt hơn cho xã hội.

Nhà nước tổ chức, duy trì và tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp công để cung cấp những sản phẩm dịch vụ cho thị trường trước hết nhằm thực hiện vai trò của Nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện chính sách phúc lợi công cộng khi can thiệp vào thị trường. Qua đó, sẽ hỗ trợ cho các ngành kinh tế 11 hoạt động bình thường, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển và đạt hiệu quả cao, đảm bảo không ngừng nâng cao đời sống, sức khỏe, văn hóa, tinh thần của nhân dân. - Các hoạt động do đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện thường mang lại lợi ích chung, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần. Kết quả của hoạt động sự nghiệp công chủ yếu là tạo ra các “hàng hóa công cộng” ở dạng vật chất và phi vật chất, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp quá trình tái sản xuất xã hội.

Hàng hóa công cộng là những hàng hóa mà không ai có thể loại trừ tiêu dùng của người này hay người khác ra khỏi việc sử dụng nó và tiêu dùng của người này không loại trừ việc tiêu dùng của người khác. Ví dụ như việc sử dụng hệ thống phát thanh, truyền hình; hệ thống chiếu sáng công cộng. Nhờ việc sử dụng những sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp công tạo ra mà quá trình sản xuất ra của cải vật chất được thuận lợi và ngày càng đạt hiệu quả cao. Hoạt động sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế, thể dục thể thao đem đến tri thức và đảm bảo sức khỏe cho mọi người, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống; hoạt động sự nghiệp văn hóa, khoa học, thông tin mang lại cho con người những hiểu biết về tự nhiên, xã hội, tạo ra những công nghệ mới phục vụ sản xuất và đời sống…Vì vậy hoạt động sự nghiệp công luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội.