Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE QUAN LÝ NGUON NHÂN LỰC TRONG CO QUAN HANH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1.1 Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan tới đề tài 1. Tình hình nghiên cứu Nhân lực là nguồn lực quan trong nhất trong mọi nguồn lực. Đề xã hội tôn tại và phát triển thì con người là trung tâm, là cốt yếu, là quan trọng nhất và có tính quyết định. Quản trị nguồn nhân lực nói chung và công tác quản lý cán bộ, công chức nói riêng là vấn đề được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý đặc biệt trong giai đoạn hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nước.
Văn kiện Đại hội XI của Đảng, đặc biệt là Cương lĩnh và Chiến lược đều nhấn mạnh tam quan trọng của tô chức và chất lượng cán bộ, đặt công tác này ở vị trí chiến lược trên quan điểm coi con người là chủ thé, là trung tâm của phát triển, là mục tiêu và động lực của đôi mới. Bộ Nội vụ là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các ngành, lĩnh vực: t6 chức hành chính, sự nghiệp nhà nước; chính quyền địa phương, địa giới hành chính; cán bộ, công chức, viên chức nhà nước; đảo tạo, bồi dưỡng về chuyên ngành hành chính va quản lý nhà nước; hội, tô chức phi chính phủ; thi đua, khen thưởng; tôn giáo; văn thư, lưu trữ nhà nước; thanh niên và quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, hiện nay nghiên cứu về công tác quản lý nhân lực của Bộ Nội vụ hầu như chưa có, hoặc nếu có cũng chỉ là những bài viết nhỏ lẻ trong các tạp chí ngành hoặc được đề cập đến trong phạm vi nghiên cứu chung về đội ngũ cán bộ, công chức, công vụ. - Tô Tử Hạ (1998) Công chức và van dé xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia.
Tác giả Tô Tử Hạ đã đưa ra những vấn đề chung về công chức; Nghĩa vụ và quyền lợi công chức; Tiêu chuẩn công chức; Tuyền dụng, đào tạo, bồi dưỡng va sử dụng công chức; Quản lý, khen thưởng, kỷ luật công chức; Một số văn bản của nhà nước về công chức nhà nước; Một số nguyên tắc khi tiến hành đánh giá cán bộ, công chức. Tuy nhiên, theo Luật cán bộ, công chức năm 2008, một số van đề về công chức được dé cập trong cuốn “Công chức và van dé xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay” đã không còn phù hợp. Ví dụ như khi đề cập đến việc tiễn hành đánh giá cán bộ, công chức, tác giả đề cao tính định kỳ, tính khách quan, tính công khai, dân chủ trong việc đánh gia. Các tiêu chí, nội dung đánh giá cán bộ, công chức được chú trọng la: lòng trung thành; kết quả, hiệu suất công tác; uy tín, sự tín nhiệm, tinh thần kỷ luật nghiề nghiệp.
Với các nguyên tắc, tiêu chí đánh giá nêu trên, tác giả đã đặt ra yêu cầu phải kết hợp giữa hình thức nhận xét với hình thức cho điểm và phải dựa trên tiêu chuẩn. Tuy nhiên phương pháp đánh giá này van chưa hoàn toàn vượt ra khỏi ảnh hưởng của phương pháp đánh giá cũ. Nhiều tiêu chí nêu ra can còn quá chung, nặng về tinh thần, thái độ, khó xác định. Hình thức đánh giá dù có được gan với tiêu chuẩn, kết hợp cho điểm thì chủ yếu vẫn là cách nhận xét nên mang tính chủ quan, cảm tính.
Thanh Văn Phúc va TS. Nguyễn Minh Phương (2005) Cơ sở jý luận và thực tiễn xây dung đội ngũ cán bộ, công chức, Nha xuất bản Chính trị Quốc gia. Cuốn sách đã cung cấp cho người đọc những kiến thức mang tính lý luận, trên cơ sở các quy định của Nhà nước và thực tiễn trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức. Các tác giả đã dầy công nghiên cứu và tông kết một cách tương đối hệ thống về công tác quản lý đội ngũ cán bộ, công chức.
- Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương, Nguyễn Thu Huyền (2004), “Hé thong công vụ và xu hướng cải cách của một số nước trên thé giới”, Nhà xuất ban Chính trị Quốc gia, có đề cập đến hệ thống công vụ, công chức, trong đó đặc biện quan tâm đên các biện pháp đánh giá công chức ở một nước như Trung Quoc, Thai Lan, Pháp, Anh, Đức, Mỹ, Nga.; xu hướng cải cách nền công vụ của những nước trên cũng được các tác giả nhân mạnh. - Nguyễn Quốc Khánh (2010) Nghiên cứu xác định vị trí, tiêu chuẩn chức danh và cơ cấu ngạch công chức hành chính Cơ quan Bộ Nội vụ, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ. Đề tài đã đề xuất các giải pháp xác định vị trí, tiêu chuẩn chức danh và cơ cấu ngạch công chức hành chính gắn với Vi trí việc làm theo định biên cơ quan Bộ Nội vụ. Phạm Thu Hằng (2013) Kinh nghiệm quản lý công chức theo vị trí việc làm của các nước trên thé giới và vận dụng vào điều kiện Việt Nam, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ.
Đề tài đã đưa ra những kinh nghiệm quản lý công chức theo vị trí việc làm của một số nước trên thế giới và đưa ra những gợi ý về việc vận dụng tại Việt Nam. Tác giả đã dày công nghiên cứu, tìm hiểu dé đưa ra những kinh nghiệm của một số nước trên thế giới khi quản lý công chức dựa theo vi trí việc làm. Việc tác giả đánh gia được mặt được, chưa được và những đề xuất khi áp dụng phương pháp này tại Việt Nam là khá tốt. Tuy nhiên, đây cũng mới chỉ là những kiến nghị vẫn chưa sâu sắc.
Lại Đức Vượng (2008-2010) Các giải pháp nâng cao chat lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính nhà nước đáp ứng yêu cau quan lý công mới và hội nhập kinh tế quốc tế, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ. Đề tài đã cung cấp luận cứ khoa học, thực tiễn trong việc xây dựng các tiêu chí, các nội dung nâng cao chat lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức hành chính phù hợp với yêu cầu quản lý công mới và hội nhập kinh tế quốc tế. Đề tài tập trung vào các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ, công chức hành chính nhà nước. Các nội dung cần đánh giá trong công tác đào tạo, bồi dưỡng đó là giảng viên, chương trình giảng dạy, quá trình t6 chức và cơ sở vật chất.
Tuy nhiên, vẫn còn một vài bất cập đề tài chưa đề cập đến như như công tác đào tạo, bồi dưỡng khi Việt Nam chuyên sang quản lý theo vị trí việc làm. Trần Anh Tuấn (2014) Cơ sở khoa học xác định cơ cấu công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước, đê tài nghiên cứu khoa học câp Bộ. Đề tài đã chỉ ra được các nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém trong công tác quan lý, phát trién đội ngũ công chức hiên nay. Do là những căn cứ quan trong dé nghiên cứu tổng kết, đề xuất các giải pháp, chính sách phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hiện nay, trong đó có việc xác định cơ cấu công chức phù hợp với tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ta.
Đề tài là bộ tài liệu quan trọng làm cơ sở, căn cứ để các nhà khoa học, các nhà quản lý nghiên cứu, hoạch định chính sách nhằm xác định vị trí việc làm va cơ cấu công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hành chính nước ta. - Trần Anh Tuấn, Luận án tiễn sĩ Hoàn thiện thể chế quản lý công chức ở Việt Nam trong điều kiện phát triển và hội nhập quốc tế. Trong nghiên cứu này, ông Trần Anh Tuấn đã thực hiện các những điều tra xã hội học cụ thé về các quy định về đánh giá công chức như: thời hạn đánh giá công chức, phương thức đánh giá, nhân tố giữ vai trò quyết định trong đánh giá, hình thức đánh giá, nội dung đánh giá, phân loại công chức sau đánh giá, vai trò của người đứng đầu trong việc đánh giá công chức. Tác giả cho tằng hiện nay, đánh giá công chức mới chỉ dừng ở việc đánh giá công chức sau một năm công tác, sự cần thiết phải hoàn thiện việc đánh giá công chức theo quy định hiện nay và chuyên dần đánh giá công chức như hiện nay sang đánh giá nguồn nhân lực công vụ.
Tuy nhiên, việc chuyển đó như thé nào thì tác giả chưa đi sâu vào phân tích cụ thé. Khoáng trắng nghiên cứu Từ các kết quả nghiên cứu trên cho thấy công chức, công vụ là vấn đề nhận được sự quan tâm, đầu tư nghiên cứu của rất nhiều các học gia, các nhà nghiên cứu, các viện nghiên cứu. Tuy nhiên, những nghiên cứu trên mang tính vĩ mô với mong muốn đưa ra những mô hình, những phương pháp có thê học hỏi và áp dụng cho toàn bộ nền công vụ. Hoặc có nghiên cứu cũng được thực hiện tại Bộ Nội vụ như “Nghiên cứu xác định vị trí, tiêu chuẩn chức danh và cơ cấu ngạch công chức hành chính Cơ quan Bộ Nội vụ ” của tác giả Nguyễn Quốc Khánh, nhưng nghiên cứu này lại chỉ đề cập đến một khía cạnh nhỏ trong hoạt động quản lý nhân lực của Bộ Nội vụ.
Như vậy, có thé thay vẫn chưa có bat cứ nghiên cứu nao về hoạt động quan lý nhân lực của Bộ Nội vụ, đặc biệt trong bối cảnh Bộ Nội vụ đã xây dựng xong Đề án xác định vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức. Đây là một khoảng trống nghiên cứu mà người viết hy vọng Luận văn của mình sẽ nghiên cứu thành công. Kế thừa các kết quả nghiên cứu, tác giả sẽ nghiên cứu, tổng hợp, so sánh, phân tích, đánh giá kết quả thực hiện hoạt động và thực trạng nhân lực của Bộ Nội vụ để từ đó xác định những giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản lý nhân lực của Bộ Nội vụ. Cơ sở lý luận về quản lý nguồn nhân lực trong tổ chức công 1.
Các khái niệm chung 1. Nguồn nhân lực xã hội Theo giáo trình Tổ chức nhân sự hành chính của Học viện Hành chính Quốc gia thì nguồn nhân lực xã hội thé hiện tiềm năng của một quốc gia về con người, kế cả những người hiện tại chưa có việc làm, thất nghiệp và cả trẻ em trong các trường học.