Xác định tiềm năng xuất khẩu hàng hóa trong 5 năm tới và các biện pháp khuyến khích

Tiềm năng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 5 năm tới được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ… 85 trang · Trung Tâm Thông Tin Công Nghiệp Và Thương Mại · 2010.

• Tác giả: Đỗ Văn Chiến
• Trường học: Trung Tâm Thông Tin Công Nghiệp Và Thương Mại
• Đề tài: Tiềm Năng Xuất Khẩu Hàng Hóa 5 Năm Tới Và Biện Pháp Khuyến Khích
• Loại tài liệu: báo cáo chuyên đề
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. I. KINH TẾ THẾ GIỚI VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN CƠ CẤU NHU CẦU ĐỐI VỚI HÀNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRONG 5 NĂM TỚI
• 1.1. Sự chuyển dịch giữa các nền kinh tế trên thế giới
• 1.1.1. Sự chuyển dịch trong sản xuất, tiêu dùng của các nền kinh tế tiêu biểu và các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam
• 1.1.1.1. Hoa Kỳ
• 1.1.1.2. Kinh tế EU
• 1.1.1.3. Trung Quốc
• 1.2. Một số thị trường mới nổi khác
• 1.2.1. Sự chuyển dịch trong hoạt động xuất, nhập khẩu giữa các nhóm nền kinh tế trên thế giới và tác động đến cơ cấu nhu cầu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam
• 1.2.1.1. Tác động của sự chuyển dịch trong kinh tế thế giới đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam thời kỳ khủng hoảng tài chính toàn cầu
• 1.2.1.2. Dự báo những tác động đến cơ cấu nhu cầu của thế giới đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2011-2015
• 1.3. Xu hướng xuất, nhập khẩu hàng hóa giữa các nhóm nền kinh tế trên thế giới
• 1.3.1. Về kim ngạch
• 1.3.2. Về cơ cấu hàng xuất, nhập khẩu

Tóm tắt

I. Tiềm năng xuất khẩu hàng hóa trong 5 năm tới

Tiềm năng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 5 năm tới được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ nhờ vào sự chuyển dịch trong cơ cấu kinh tế toàn cầu. Các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, đang trở thành những thị trường tiêu thụ lớn, tạo cơ hội cho hàng hóa Việt Nam. Theo báo cáo, kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường này đã có sự gia tăng đáng kể, với nhiều mặt hàng như gỗ, hải sản và hàng điện tử. Sự chuyển dịch này không chỉ giúp Việt Nam duy trì kim ngạch xuất khẩu mà còn mở ra cơ hội cho các sản phẩm mới. "Việt Nam cần tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do để gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế".

1.1. Xu hướng tiêu dùng toàn cầu

Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ từ các nền kinh tế phát triển sang các nền kinh tế mới nổi. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho hàng hóa Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực nông sản và hàng tiêu dùng. Các nghiên cứu cho thấy, nhu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sẽ tăng lên, đặc biệt là trong bối cảnh các nước phát triển đang tìm kiếm nguồn cung ứng ổn định và giá cả hợp lý. "Việt Nam cần phải nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện quy trình sản xuất để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế".

II. Biện pháp khuyến khích xuất khẩu

Để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, Việt Nam cần triển khai một số biện pháp khuyến khích hiệu quả. Đầu tiên, chính sách hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp xuất khẩu cần được cải thiện. Các chương trình hỗ trợ lãi suất, tín dụng xuất khẩu và bảo hiểm rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng tài chính. Thứ hai, cần tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, giúp doanh nghiệp tìm kiếm thị trường mới và mở rộng mạng lưới phân phối. "Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia các hội chợ thương mại quốc tế để quảng bá sản phẩm".

2.1. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp là yếu tố quan trọng trong việc khuyến khích xuất khẩu. Cần có các chương trình đào tạo, tư vấn cho doanh nghiệp về kỹ năng xuất khẩu, quy trình xuất khẩu và các quy định quốc tế. Đồng thời, việc cải cách thủ tục hành chính cũng cần được thực hiện để giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. "Một môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ giúp doanh nghiệp tự tin hơn trong việc mở rộng hoạt động xuất khẩu".

III. Thách thức trong xuất khẩu hàng hóa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức. Cạnh tranh từ các nước khác ngày càng gia tăng, đặc biệt là từ các nước trong khu vực ASEAN. Hơn nữa, các rào cản thương mại và quy định nhập khẩu của các nước đối tác cũng là một yếu tố cần được xem xét. "Việt Nam cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sản phẩm để có thể đứng vững trên thị trường quốc tế".

3.1. Cạnh tranh và rào cản thương mại

Cạnh tranh từ các nước khác trong khu vực là một thách thức lớn đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Các nước như Thái Lan, Indonesia đang gia tăng sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng tương tự. Đồng thời, các rào cản thương mại như thuế quan, tiêu chuẩn chất lượng cũng cần được giải quyết. "Việt Nam cần có chiến lược rõ ràng để vượt qua những thách thức này và tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do".

Nội dung chính

Phân Tích Tiềm Năng Xuất Khẩu Hàng Hóa Việt Nam Giai Đoạn 2011 – 2015: Báo Cáo Chuyên Đề & Chiến Lược Đột Phá Hậu Khủng Hoảng

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tái cấu trúc sâu sắc sau khủng hoảng tài chính 2008, những mặt hàng nào của Việt Nam nắm giữ tiềm năng, lợi thế cạnh tranh xuất khẩu giai đoạn 2011–2015, và đâu là các giải pháp chính sách trọng tâm nhằm thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu bền vững?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng, tổng hợp dữ liệu chuỗi thời gian (time-series data) từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Eurostat, Bộ Lao động và Bộ Thương mại Hoa Kỳ; kết hợp xây dựng kịch bản dự báo kim ngạch xuất khẩu theo biến động tỷ giá USD/VND.
• Phát hiện then chốt (Key Findings): Báo cáo chỉ ra hai trụ cột xuất khẩu chiến lược:
  1. Nhóm nông, lâm, thủy sản và thực phẩm chế biến (thủy sản dự kiến đạt 6,5–7,3 tỷ USD/năm; gạo; cà phê đạt 1,5–1,65 tỷ USD/năm; thực phẩm chế biến);
  2. Nhóm hàng chế tác gia công (dệt may đạt 15–15,5 tỷ USD/năm; da giày đạt 6–6,2 tỷ USD/năm; đồ gỗ). Đồng thời, xác định xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ của cầu nhập khẩu sang các nền kinh tế mới nổi (Trung Quốc, ASEAN, Ấn Độ).
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Việt Nam cần khẩn trương chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "chiều rộng" sang "chiều sâu", phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, kiểm soát chất lượng theo chuỗi cung ứng khép kín và đa dạng hóa thị trường đối tác để tránh bẫy gia công giá trị thấp.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2008–2009 đã làm thay đổi căn bản cấu trúc kinh tế thế giới. Tại các thị trường truyền thống phát triển lâu đời (Nhóm 1 gồm Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu - EU, Nhật Bản), sức mua suy giảm mạnh, tiêu dùng dân sinh tiệm cận ngưỡng bão hòa, tỷ lệ thất nghiệp và nợ công tăng cao (như nợ công của Mỹ chạm mốc 84% GDP vào năm 2009). Xu hướng tái cơ cấu kinh tế tại các nước này tập trung vào việc tự cân bằng cán cân thương mại và đẩy mạnh xuất khẩu hàng công nghệ cao, cắt giảm nhập khẩu hàng hóa thông thường.

Ngược lại, các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển (Nhóm 2 điển hình như Trung Quốc, Ấn Độ, ASEAN, Brazil) thể hiện sức bật mạnh mẽ với mức tăng trưởng GDP ấn tượng (Trung Quốc đạt trên 9–10% năm 2009–2010), trở thành động lực tiêu thụ hàng hóa và nguyên vật liệu hàng đầu thế giới.

Trong bối cảnh đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sau khi sụt giảm 8,9% trong năm 2009 đã nhanh chóng phục hồi trong năm 2010 (ước đạt 70–71 tỷ USD, tăng ~24%). Tuy nhiên, các hạn chế nội tại bộc lộ rõ: phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu (ngành dệt may nhập hơn 70% nguyên liệu), hàm lượng chế biến sâu thấp, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi giá trị và năng lực đáp ứng rào cản kỹ thuật (SPS/TBT) còn hạn chế.

Báo cáo chuyên đề này thuộc Hoạt động CB-2A của Dự án Hỗ trợ Thương mại Đa biên EU – Việt Nam (EU-Vietnam MUTRAP), mang tính thời sự cấp thiết khi trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn để Bộ Công Thương xây dựng "Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu thời kỳ 2011 - 2020". Nghiên cứu đóng vai trò kim chỉ nam giúp định hình lộ trình nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thập kỷ bản lề.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu ứng dụng khung phân tích kinh tế chính sách kết hợp giữa nghiên cứu kinh tế vi mô ngành hàng và phân tích thương mại vĩ mô quốc tế:

                                KHUNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1. Khung phân loại thị trường đối tác: Nghiên cứu chia các đối tác thương mại toàn cầu thành 3 nhóm rõ rệt:
   • Nhóm 1: Các nước công nghiệp phát triển (thị trường hấp thụ lớn nhưng đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe, tốc độ tăng trưởng chậm).
   • Nhóm 2: Các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển (động lực tăng trưởng nhanh, dung lượng thị trường mở rộng mạnh).
   • Nhóm 3: Các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng thấp còn lại.
2. Phương pháp thu thập dữ liệu: Khai thác hệ thống số liệu thống kê thứ cấp đáng tin cậy giai đoạn 2000–2010 từ Tổng cục Hải quan Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Eurostat, Bộ Lao động và Thương mại Hoa Kỳ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
3. Kỹ thuật phân tích:
   • Phân tích lợi thế so sánh động (Dynamic Comparative Advantage): Đánh giá chi phí nhân công, vị trí địa lý, tài nguyên tự nhiên và hạ tầng logistics cảng biển.
   • Phân tích chuỗi giá trị và cấu trúc chi phí: Xem xét cấu trúc giá thành ngành nuôi trồng thủy sản, cà phê, dệt may, da giày để chỉ ra các mắt xích yếu (phụ thuộc thức ăn chăn nuôi, phụ liệu dệt).
   • Xây dựng kịch bản dự báo (Scenario Forecasting): Đưa ra 2 kịch bản tỷ giá hối đoái USD/VND (19.000 VND/USD và 19.500 VND/USD) để dự báo sản lượng và kim ngạch xuất khẩu từng mặt hàng trong giai đoạn 2011–2015.
4. Độ tin cậy và giá trị khoa học: Quy trình nghiên cứu được đặt dưới sự giám sát chuyên môn của các chuyên gia dự án MUTRAP và Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, bảo đảm tính xác thực và tính khả thi trong hoạch định chính sách công.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu mang lại 4 nhóm phát hiện cốt lõi về cục diện thị trường và năng lực xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam:

                            BỐN PHÁT HIỆN CỐT LÕI CỦA NGHIÊN CỨU

1. Sự dịch chuyển trọng tâm tiêu dùng sang các thị trường mới nổi

Khủng hoảng 2008 đã làm suy giảm sức mua tại Mỹ và EU, nhưng lại mở ra cơ hội đột phá tại các thị trường Nhóm 2. Xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc tăng mạnh (8 tháng đầu năm 2010 tăng 46%, đạt trên 4 tỷ USD), bù đắp sự sụt giảm tại các thị trường truyền thống. Doanh số bán lẻ tại Trung Quốc tăng 18,2% (gấp gần 3 lần mức tăng 6,4% của Mỹ), khẳng định vị thế thị trường tiêu thụ nông - lâm - thủy sản chiến lược.

2. Nông, lâm, thủy sản: Chuyển dịch mạnh sang nuôi trồng và chế biến sâu

• Ngành thủy sản: Sản lượng nuôi trồng đã vượt sản lượng khai thác tự nhiên (dự kiến chiếm 60–70% tổng sản lượng 6 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2011–2015). Kim ngạch dự báo đạt 6,5–7,3 tỷ USD/năm. Thách thức lớn là giá thức ăn chăn nuôi nhập khẩu cao hơn đối thủ 20–30% và rào cản kiểm soát an toàn từ "ao nuôi đến bàn ăn".
• Ngành cà phê: Dự kiến xuất khẩu 0,9–1,0 triệu tấn/năm, kim ngạch 1,5–1,65 tỷ USD. Tình trạng canh tác manh mún (80% diện tích do hộ gia đình quản lý dưới 1ha) và thiếu liên kết "4 nhà" làm giảm chất lượng đồng đều.
• Thực phẩm - đồ uống chế biến: Nhu cầu nước ép hoa quả nhiệt đới, sản phẩm dinh dưỡng tại Mỹ (chiếm tới 35–37% tổng nhập khẩu nông sản Mỹ) mở ra tiềm năng đạt kim ngạch 1–2 tỷ USD/năm nếu đáp ứng tiêu chuẩn HACCP/ISO.

3. Ngành chế tác công nghiệp nhẹ: Duy trì kim ngạch cao nhưng đối mặt áp lực chi phí

• Dệt may: Dự báo đạt bình quân 15–15,5 tỷ USD/năm (hướng tới mốc 18 tỷ USD vào 2015).
• Da giày: Dự báo đạt 6–6,2 tỷ USD/năm (sản lượng 850–900 triệu đôi/năm).
• Gỗ và sản phẩm gỗ: Tăng trưởng ấn tượng 30–40%/năm, đứng thứ 4 khu vực Đông Nam Á nhờ lợi thế nguồn nguyên liệu rừng và chưa bị áp thuế chống bán phá giá tại Mỹ như hàng Trung Quốc.
• Cảnh báo: Lợi thế lao động giá rẻ đang dần thu hẹp; năng suất lao động giày dép Việt Nam còn thấp (bằng 1/35 Nhật Bản, 1/30 Thái Lan).

4. Cơ hội từ chuỗi cung ứng linh kiện điện tử

Vòng đời các sản phẩm công nghệ cao ngày càng rút ngắn buộc các tập đoàn đa quốc gia phân tán chuỗi sản xuất linh kiện, tạo cơ hội vàng để Việt Nam thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và gia nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Về mặt lý luận (Theoretical Contributions): Nghiên cứu đóng góp vào lý thuyết thương mại quốc tế trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi giá trị sau khủng hoảng, cụ thể hóa mô hình phân tầng 3 nhóm nền kinh tế để phân tích sự chuyển dịch cung - cầu hàng hóa đa phương.
• Đột phá phương pháp luận (Methodological Innovations): Tích hợp việc đánh giá lợi thế cạnh tranh tĩnh (tài nguyên, nhân công) với lợi thế cạnh tranh động (năng lực đáp ứng rào cản kỹ thuật, liên kết ngành, kịch bản tỷ giá hối đoái) trong một khung phân tích thống nhất phục vụ hoạch định chính sách xuất khẩu.
• Giá trị ứng dụng thực tiễn & chính sách (Policy Implications):
  • Đóng vai trò là tài liệu nghiên cứu cốt lõi phục vụ xây dựng "Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa thời kỳ 2011 - 2020" của Chính phủ.
  • Đưa ra các khuyến nghị chính sách cụ thể: Chương trình phát triển 1 tỷ mét vải nhằm tự chủ 70–80% nguyên phụ liệu dệt may đến năm 2015; triển khai Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn; thiết lập phòng kiểm định sinh thái và hàng rào kỹ thuật đạt chuẩn quốc tế.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT, Bộ Kế hoạch & Đầu tư): Cung cấp cơ sở định lượng để xây dựng chính sách cơ cấu vùng sản xuất, đàm phán hiệp định thương mại tự do (FTA) và thiết lập hệ sinh thái xúc tiến thương mại quốc gia.
2. Hiệp hội ngành hàng & Doanh nghiệp xuất khẩu (VASEP, VITAS, LEFASO, VICOFA): Giúp nhận diện xu hướng thị hiếu tại Mỹ, EU, Trung Quốc; chủ động nâng cấp chuỗi cung ứng đạt chuẩn HACCP, ISO và chuyển đổi phương thức sản xuất từ gia công (CMT) sang tự thiết kế/sản xuất (FOB/ODM).
3. Nhà nghiên cứu học thuật & Giảng viên kinh tế: Tài liệu thực chứng giá trị về kinh tế quốc tế, thương mại đối ngoại và quản lý chuỗi cung ứng giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính.
4. Nhà đầu tư trong và ngoài nước: Đánh giá tiềm năng đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ, logistics cảng biển nước sâu và chế biến sâu nông - thủy sản tại Việt Nam.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của báo cáo là gì?

Đó là sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt của dòng chảy thương mại: trong khi các nước phát triển (G3) bão hòa tiêu dùng và siết rào cản chất lượng, các nền kinh tế mới nổi (đặc biệt là Trung Quốc, ASEAN) trở thành động lực tăng trưởng xuất khẩu mới cho Việt Nam giai đoạn 2011–2015.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì đặc thù?

Nghiên cứu kết hợp phân tích ma trận thị trường 3 nhóm nước với mô hình hóa 2 kịch bản tỷ giá hối đoái USD/VND (19.000 vs 19.500) để đưa ra khoảng dự báo kim ngạch sát thực cho từng ngành hàng chủ lực.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) không?

Có. Khung phân tích lợi thế cạnh tranh động và mô hình dịch chuyển chuỗi cung ứng hoàn toàn có thể áp dụng cho các nền kinh tế đang phát triển có độ mở kinh tế lớn trong quá trình hội nhập quốc tế.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào vấn đề gì?

Cần đánh giá tác động chi tiết của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP), các rào cản phi thuế quan xanh (ESG, dấu chân carbon) và số hóa chuỗi cung ứng nông nghiệp.

5. Ứng dụng thực tiễn lớn nhất cho doanh nghiệp xuất khẩu là gì?

Doanh nghiệp cần nhanh chóng tái cơ cấu: giảm phụ thuộc vào gia công thuần túy, đầu tư đạt chuẩn an toàn thực phẩm từ gốc và xây dựng liên kết chặt chẽ giữa nhà nông - nhà khoa học - nhà nước - doanh nghiệp.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo chuyên đề của Dự án Hỗ trợ Thương mại Đa biên EU – Việt Nam đã phác thảo một bức tranh toàn cảnh, khoa học và giàu sức thuyết phục về tiềm năng xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011–2015. Nghiên cứu khẳng định Việt Nam hội tụ đầy đủ lợi thế địa kinh tế, tài nguyên và nhân lực để bứt phá kim ngạch ở các ngành dệt may, da giày, thủy sản, đồ gỗ và thực phẩm chế biến. Tuy nhiên, chìa khóa để phát triển bền vững không nằm ở việc mở rộng số lượng hay dựa vào nhân công giá rẻ, mà bắt buộc phải chuyển mạnh sang tăng trưởng theo "chiều sâu", nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng nội địa. Các cấp quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp hành động ngay từ việc hoàn thiện khung thể chế, đầu tư hạ tầng logistics đồng bộ và xây dựng thương hiệu quốc gia vững mạnh trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ CÔNG THƯƠNG DỰ ÁN HỖ TRỢ THƯƠNG MẠI ĐA BIÊN EU – VIỆT NAM HOẠT ĐỘNG CB - 2A “HỖ TRỢ BỘ CÔNG THƯƠNG XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN XUẤT NHẬP KHẨU THỜI KỲ 2011 - 2020”. BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ XÁC ĐỊNH NHỮNG MẶT HÀNG CÓ TIỀM NĂNG, LỢI THẾ XUẤT KHẨU TRONG 5 NĂM TỚI VÀ CÁC BIỆN PHÁP NHẰM KHUYẾN KHÍCH , ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU Người thực hiện: Đỗ Văn Chiến Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại Hà Nội, 11- 2010 1 Chuyên đề 4: XÁC ĐỊNH NHỮNG MẶT HÀNG CÓ TIỀM NĂNG, LỢI THẾ XUẤT KHẨU TRONG 5 NĂM TỚI VÀ CÁC BIỆN PHÁP NHẰM KHUYẾN KHÍCH , ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU I. KINH TẾ THẾ GIỚI VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN CƠ CẤU NHU CẦU ĐỐI VỚI HÀNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM TRONG 5 NĂM TỚI 1. Sự chuyển dịch giữa các nền kinh tế trên thế giới Kinh tế thế giới đang chuyển dịch dần theo hướng tăng tỷ trọng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển trong cả hoạt động sản xuất, đầu tư và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ trong khi các nền kinh tế phát triển như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản đang trở nên bão hòa.

Với tiềm lực tích lũy từ nhiều năm, các nền kinh tế phát triển lâu đời (nhóm 1) sẽ vẫn có khả năng hấp thụ một lượng hàng không nhỏ từ các nước có nền kinh tế đang phát triển, mới nổi (nhóm 2) và các nền kinh tế còn lại có tăng trưởng GDP thấp (nhóm 3)1. Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng, đầu tư, sản xuất sẽ chuyển dần sang những thị trường mới nổi và đang phát triển có khả năng sinh lời cao hơn. a) Các nền kinh tế phát triển (nhóm 1) sẽ vận động theo các xu hướng sau: - Phát triển sản xuất các ngành đáp ứng nhu cầu nội địa, kể cả các ngành sản xuất hàng hóa trước đây chủ yếu phải nhập khẩu để tái cân bằng cán cân thương mại và tạo công ăn việc làm trong nước. - Tận dụng mọi ưu thế mà các nước khác trong nhóm các nền kinh tế mới nổi (nhóm 2) không có được, không thể sản xuất được, đặc biệt là hàng hóa công nghệ cao, hàng cơ khí phức tạp, để phát triển sản xuất những hàng hóa mới, hàng hóa “thông minh” và xuất khẩu sang các nước thuộc nhóm 2 và nhóm các nước đang phát triển khác (nhóm 3).

Đây là yếu tố rất quan trọng liên quan đến chính sách tiền tệ, sức ép về mạnh yếu, các đồng tiền, tỷ giá tiền tệ giữa nội bộ một nhóm nước và giữa các nhóm nước khác nhau hiện nay và trong 5 năm nữa. - Giảm sản xuất các ngành hàng mà đầu tư sang các nước nhóm 2 và nhóm 3 có lợi hơn b) Các nền kinh tế thuộc nhóm 2 có những dịch chuyển trong sản xuất nội địa như sau: 1 Ở đây phân chia thành 3 nhóm nước với trình độ phát triển, triển vọng tăng trưởng kinh tế khác nhau để thuận lợi cho việc phân nhóm các nhu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam (về nhóm hàng hóa, sức mua của các nhóm thị trường). 2 - Đẩy mạnh sản xuất các hàng hóa tiêu dùng lâu bền, công nghệ cao và cơ khí nhằm đáp ứng yêu cầu trong nước và cạnh tranh với ưu thế hàng hóa từ các nước nhóm 1 - Buộc phải giảm sản xuất hàng hóa mà ở các nước nhóm 1 sẽ giảm nhập khẩu (như đã phân tích ở phần 1.1), thay vào đó chuyển dịch sản xuất để xuất khẩu sang các nước thuộc nhóm 2 và nhóm 3. - Tăng cường đầu tư cho các hoạt động nghiên cứu, dự báo nhu cầu thị trường để tạo ra những dòng sản phẩm mới, những công nghệ, mô hình sản xuất mới.