CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BAN VE XÂY DỰNG CHIEN LƯỢC PHAT TRIEN BEN VỮNG 1. Khái niệm về chiến lược và chiến lược phát triển bền vững 1. Khái niệm chiến lược Khái niệm chiến lược gắn với chiến thuật và chiến dịch đã hình thành từ rất lâu trong lịch sử quân sự thế giới. Trong thời kỳ cạnh tranh và hội nhập toàn cầu thì khái niệm chiến lược được sử dụng rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực từ chính trị, xã hội đến kinh tế, văn hóa, giáo dục, công nghệ, kinh doanh.
Nhiều nhà nghiên cứu đều có quan điểm chung cho rằng chiến lược bao gồm việc ấn định các mục tiêu cơ bản dài hạn của một tô chức, đồng thời lựa chọn cách thức hoặc tiến trình hành động và phân bồ các tài nguyên thiết yếu dé thực hiện các mục tiêu đó. David (16) thì chiến lược là kế hoạch phối hợp các mục tiêu chủ yếu, các chính sách và hành động của đơn vi thành một tổng thể kết dính lại với nhau. Còn theo giáo su Michael Porter (10), một trong những học giả nỗi tiếng thé giới chuyên nghiên cứu về chiến lược thì khái niệm chiến lược là việc tạo ra một sự hài hòa giữa các hoạt động của một công ty; theo đó, chiến lược liên quan đến vị trí cạnh tranh của doanh nghiệp và cách thức làm cho doanh nghiệp trở nên khác biệt đối với người tiêu dùng, nâng cao giá trị gia tăng thông qua một hệ thống các hoạt động kinh doanh khác biệt với đối thủ cạnh tranh; là sự kết hợp các mục tiêu cuối cùng dé doanh nghiệp tồn tại va phát triển. Theo Keven Scholes, Gerry Johnson (18) thì chiến lược là việc xác định định hướng và phạm vi hoạt động của một tổ chức trong dai hạn, ở đó tô chức phải giành được lợi thế thông qua việc kết hợp các nguồn lực trong một môi trường nhiều thử thách, nhằm thỏa mãn tốt nhất nhu cầu của thị trường và đáp ứng mong muốn của các tác nhân có liên quan đến tô chức.
Theo tác giả Hoàng Đình Phi (8) thì đối với bất kỳ tổ chức hay doanh nghiệp nào thì "chiến lược là một tài liệu, có thể viết tay, in máy hay điện tử, trong đó những người có trách nhiệm dé ra sứ mệnh, tâm nhìn, giá trị cốt lõi và các mục tiêu dai hạn cho một tổ chức, thông thường là trong 5 năm, cũng như xác định các nguồn lực can huy động và các giải pháp can thực hiện dé đạt được các mục tiêu đã đề ra". Trong khuôn khổ luận văn và ứng dụng thực tiễn, tác giả lựa chọn định nghĩa về chiến lược cũng như các công cụ xây dựng chiến lược được giảng dạy và hướng dẫn cho nhiều thế hệ học viên cao học theo các tài liệu giảng dạy các môn học về quản trị chiến lược và phát triển bền vững thuộc Chương trình đào tạo thạc sĩ quản trị an ninh phi tryén thống. Phát triển bền vững Thuật ngữ "phat triển bên vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong an phẩm Chiến lược bảo tôn Thế giới (công bỗ bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: “Sự phát triển của nhân loại không thé chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu câu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học". Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Uy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Uy ban Brundtland).
Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là "sự phát triển có thé đáp ứng được những nhu cẩu hiện tại mà không anh hưởng, tốn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cau của các thế hệ tương lai. Nói cách khác, phát triển bền vững phải bao đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gin g1ữ. Đề đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội. phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: Kinh tế - Xã hội - Môi trường.
Mục tiêu của PTBV là đạt được sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tinh thần và văn hóa, sự bình đăng của các công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa giữa con người và tự nhiên. Nguyên tắc PTBV đưa ra nhằm phục vụ cho việc xác định quyền và nghĩa vụ của các tô chức, cá nhân đối với cộng đồng. Các quy định nhằm đảm bảo thực hiện đúng các nguyên tắc PTBV bao gồm: + Nguyên tắc về sự uy thác của nhân dân: Nguyên tắc này yêu cầu chính quyền phải hành động để ngăn ngừa các thiệt hại về môi trường ở bất cứ nơi đâu xảy ra. Nguyên tắc này cho rang công chúng có quyền đòi hỏi chính quyền với tư cách là tổ chức đại diện cho họ phải có hành động ứng xử kịp thời với các sự cố môi trường.
+ Nguyên tắc bình đăng giữa các thé hệ: Là quyền cột lõi của phát triển bền vững. Việc thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại không phương hại đến nhu cầu của tương lai. Nguyên tắc này phụ thuộc vào sự áp dụng tổng hợp các nguyên tắc khác của sự phát trién bền vững. + Nguyên tắc phòng ngừa: Ở những nơi xảy ra sự cố môi trường nghiêm trọng, phải có biện pháp ngăn ngừa đề phòng kể cả các biện pháp chỉ phí, khi chúng ta còn nghi ngờ tác động đến môi trường của sự phát triển thì cần phải có biện pháp phòng ngừa tương ứng với mức độ tác động xấu nhất.
+ Nguyên tắc phân quyên và ủy quyền. + Nguyên tắc bình đăng trong nội bộ thế hệ. + Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền. + Nguyên tắc người sử dụng phải trả tiền.
Chiến lược phát triển bền vững Quốc gia 1. Chiến lược phát triển bền vững Quốc gia Phát triển bền vững là sự phát triển dựa trên các yếu tố cụ thé kết hợp với nhau trong một quốc gia như: + Phát triển bên vững về kinh tế: Đây là quá trình đạt được tăng trưởng kinh tế 6n định và đều đặn, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo cân đối cán cân thương mại, đầu tư có chất lượng, có năng suất cao thông qua việc nâng cao hàm lượng khoa học và công nghệ trong sản xuất, không làm phương hại đến xã hội và môi trường. + Phát triển bên vững về xã hội: Day là yêu tố mang tinh chất quyết định cụ thé việc phát triển nhằm đảm bảo sự công bằng trong xã hội, xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, đảm bảo người dân có cơ hội được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục nhưng không làm phương hại đến kinh tế và môi trường. + Phát triển bên vững về môi trường: Yêu t6 này cần kết hợp với hai yếu tố trên; đó là sự kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội phải đi đôi với nhau, hay cũng có thé xem yếu tố này là việc sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, duy trì một nền tảng nguồn lực ồn định, tránh khai thác quá mức các hệ thống nguồn lực tái sinh.
Phát triển bền vững về môi trường cần duy trì sự đa dạng sinh học, sự ồn định khí quyền và các hoạt động sinh thái khác, cần hạn chế van dé ô nhiễm môi trường, bao gồm cả ô nhiễm đô thị và khu công nghiệp, cần phải quản lý và xử lý tốt chất thải rắn, chất thải nguy hại, có khả năng ngăn ngừa và giảm thiêu các tác động của biến đồi khí hậu và thiên tai. Bên cạnh đó, chúng ta cũng có thể thấy rằng đối với phát triển bền vững về môi trường cần phải định hướng các doanh nghiệp từng bước thay đổi mô hình sản xuất và hướng đến các công nghệ sản xuất sạch hơn, thân thiện với môi trường hơn. Phát triển bền vững về môi trường phải đảm bảo không làm phương hại đến kinh tế - xã hội và ngược lại phát triển kinh tế và xã hội không gây ảnh hưởng tới các yếu tố của môi trường, đó chính là nền tảng của chiến lược phát triển bền vững của quốc gia hiện nay. Lợi ích của Chiến lược phát triển bền vững Quốc gia Việc củng cố, đây mạnh hơn nữa các nội dung của phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết, bởi: Thứ nhất: Phát triển bền vững đảm bảo tính bền vững về kinh tế.
Sự phát triển bền vững giúp kinh tế tăng trưởng, phát triển nhanh nhưng vẫn đảm bảo tính an toàn, lành mạnh, đáp ứng được nhu cầu của cuộc sống, nâng cao đời sống nhân dân. Thứ hai: Phát trién bền vững đảm bảo được tính bền vững về xã hội, thể hiện ở sự công bằng xã hội và phát triển của con người thông qua thước đo là chỉ số HDI. Theo đó, sức khỏe, dinh dưỡng, học vấn, xóa đói giảm nghèo được đảm bảo, mọi thành viên trong xã hội đều được bình đăng ngang nhau chính là sự thể hiện của tính bền vững. Từ đó, có thé làm giảm nguy cơ xung đột, bất ổn trong xã hội hay chiên tranh giữa các quôc gia.
Thứ ba: Phát trién bền vững đảm bảo được tính bền vững của môi trường. Các nguồn tài nguyên thiện nhiên hiện nay đang ngày càng bị suy giảm, cạn kiệt cả về số lượng và chất lượng. Chính vì thế, phát triển bền vững là nhằm mục đích sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, không ngừng bảo vệ chất lượng cuộc sống ngày càng tích cực. Quan điểm của Đảng ta về Phát triển bền vững Trong xu thế hội nhập và đôi mới, Việt Nam đã lựa chọn chiến lược phát triển đất nước theo hướng nhanh và bền vững để thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bang, văn minh".
Trong quá trình hội nhập và phát triển, chủ trương, quan điểm của Đảng về phát triển bền vững dat nước luôn được Việt Nam không ngừng bồ sung và hoàn thiện.