Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển ĐNGVTH theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học; Chương 2: Thực trạng phát triển ĐNGVTH huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học; Chương 3: Biện pháp phát triển ĐNGVTH huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Những năm cuối thập niên 60 của thế kỷ XX, khi các khái niệm “vốn con người” (Human capital), “nguồn lực con người” (Human resources) xuất hiện ở Hoa Kỳ và sau đó thịnh hành trên thế giới thì vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên cũng được giải quyết với tư cách là phát triển một nguồn lực của một ngành, lĩnh vực. Tuy nhiên, nội dung và cách giải quyết vấn đề có sự khác nhau ở nhiều mức độ và phụ thuộc rất lớn vào điều kiện thực tế ở mỗi quốc gia và mỗi giai đoạn lịch sử.
Từ năm 1980 nhà xã hội học người Mỹ Leonard Nadle đã đưa ra sơ đồ quản lý nguồn nhân lực để diễn tả mối quan hệ và các nhiệm vụ của công tác quản lý nguồn nhân lực. Theo ông thì quản lý nguồn nhân lực phải gồm 3 nhiệm vụ chính (cùng các nhiệm vụ thành tố) là: 1) Phát triển nguồn nhân lực (gồm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển, nghiên cứu, phục vụ); 2) Sử dụng nguồn nhân lực (gồm tuyển dụng, sàng lọc, bố trí, đánh giá, đãi ngộ, kế hoạch hoá sức lao động); 3) Môi trường nguồn nhân lực (gồm mở rộng chủng loại việc làm, mở rộng quy mô làm việc, phát triển tổ chức). Kết quả nghiên cứu của Leonard Nadle đã được nhiều nước trên thế giới sử dụng. Ở Việt Nam, cũng đã có một số công trình nghiên cứu khá chuyên sâu về phát triển con người và phát triển nguồn nhân lực.
Mỗi công trình đề cập đến những khía cạnh khác nhau nhưng đều có điểm chung là: Khẳng định vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế - xã hội. Thống nhất cơ bản với các nghiên cứu của thế giới về nội dung quản lý, phát triển nguồn nhân lực và đề xuất sự vận dụng, với những giải pháp sáng tạovào hoàn cảnh thực tế của nước ta. Khi đề cập đến phát triển đội ngũ giáo viên 5 ngoài sự thống nhất về nội dung các nhiệm vụ với phát triển nguồn nhân lực, thời gian gần đây các nghiên cứu đều đề cao việc thúc đẩy phát triển bền vững và thích ứng nhanh của mỗi GV và của cả đội ngũ. Trong đó, sự xuất hiện của các công nghệ dạy học mới, sự phát triển nhanh của thế giới ngày nay, yêu cầu thay đổi vai trò và phương pháp của người thầy càng trở nên cấp thiết.
Thuật ngữ “Phát triển nghề nghiệp giáo viên” ở Việt Nam mới được sử dụng trong thời gian gần đây khi áp dụng quản lí GV theo chuẩn. Chuẩn nghề nghiệp GV xác định ở mức độ tay nghề của GV trong suốt quá trình lao động nghề nghiệp của họ, do đó, người GV phải được liên tục phát triển nghề nghiệp nhằm nâng cao mức độ đáp ứng của bản thân với chuẩn nghề nghiệp. Vì lý do đó, những công trình nghiên cứu về phát triển nghề nghiệp GV ở Việt Nam không nhiều và thiếu tính hệ thống. Những năm gần đây, dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều giải pháp để phát triển ĐNGV đã được nghiên cứu và áp dụng.
Đặc biệt là từ khi chúng ta thực hiện đổi mới nội dung chương trình, sách giáo khoa thì nhiều dự án và công trình khoa học liên quan đến ĐNGV ở tất cả các cấp, bậc học đã được thực hiện. Có thể kể đến các công trình và tác giả theo từng chủ đề nghiên cứu như sau: Trong bài viết “Nghề và Nghiệp của người GV”, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã nhấn mạnh đến vấn đề “lí tưởng sư phạm” - cái tạo nên động cơ cho việc giảng dạy của GV, khuyến khích GV sáng tạo, không ngừng tự học, học hỏi, nâng cao trình độ. Tác giả đề xuất cần phải xây dựng tập thể sư phạm theo mô hình “đồng thuận” để trong quan hệ giữa GV với nhau có sự chia sẻ “bí quyết nhà nghề”. Theo đó, năng lực chuyên môn của GV là nền tảng của mô hình đào tạo GV thế kỉ XXI: sáng tạo và hiệu quả [26].
Trong bài viết “Chất lượng GV và những chính sách cải thiện chất lượng GV”, tác giả Trần Thanh Hoàn đã đưa ra khái niệm chất lượng GV bằng cách phân tích kết quả nghiên cứu về chất lượng của các nước thành viên OECD. Theo đó, đặc điểm và năng lực đặc trưng của GV có năng lực 6 qua sự phân tích 22 năng lực cụ thể trên góc độ tiếp cận năng lực giảng dạy và giáo dục. Đồng thời, tác giả cũng đã đề cập những chính sách cải thiện và duy trì chất lượng GV ở cấp vĩ mô và vi mô; nhấn mạnh 3 yếu tố quyết định chất lượng GV là bản thân người GV, nhà trường và môi trường chính sách bên ngoài. [22] Tác giả Phạm Mạnh Tuân (2009): “Phát triển ĐNGV huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định đáp ứng chuẩn nghề nghiệp GVTH” (Luận văn Cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục tại Đại học Giáo dục) đã trình bày cơ sở lý luận về phát triển ĐNGV, tổng quan về thực trạng và đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV địa bàn huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.
[36] Tác giả Nguyễn Hồng Sơn (2006)“Các biện pháp quản lý đội ngũ GVTH ở huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục tiểu học trong giai đoạn hiện nay” (Luận văn cao học Quản lý giáo dục tại Đại học Giáo dục) đã trình bày cơ sở lý luận về phát triển ĐNGV, tổng quan về thực trạng và đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV địa bàn huyện Lục Nam. [35] Tác giả Vi Văn Hạ (2014): “Quản lý phát triển ĐNGV tiểu học huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn hiện nay” (Luận văn cao học Quản lý giáo dục tại Đại học Giáo dục Quản lý giáo dục tại Đại học Giáo dục) đã trình bày cơ sở lý luận về quản lý phát triển ĐNGV, tổng quan về thực trạng và đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV tiểu học trên địa bàn huyện Lộc Bình. [17] Tác giả Vũ Văn Ninh (2014): “Quản lý phát triển ĐNGV tiểu học ở thành phố Nam Định tỉnh Nam Định theo chuẩn nghề nghiệp” (Luận văn cao học ngành Quản lý giáo dục, đại học Sư phạm Hà Nội) đã trình bày cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ GVTH theo chuẩn nghề nghiệp, tổng quan về thực trạng và đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV tiểu học địa bàn Thành phố Nam Định. [31] Ngoài ra còn một số bài viết về quản lý đội ngũ giáo viên cũng đã đề cập đến cơ sở lý luận của việc xây dựng và phát triển ĐNGV theo hướng 7 chuẩn hóa, hoặc chuẩn nghề nghiệp của từng bậc học.
Các bài viết, công trình nghiên cứu khoa học trên đều đánh giá cao vai trò quan trọng của nguồn nhân lực và vấn đề đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên - nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục nói chung và trong các nhà trường nói riêng. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào về phát triển đội ngũ GVTH huyện Yên Sơn theo hướng chuẩn NNGVTH. Vì vậy việc tìm hiểu thực trạng nhằm đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ GVTH huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội của địa phương trong giai đoạn hiện nay là rất quan trọng. Một số khái niệm cơ bản 1.
Giáo viên tiểu học 1. Khái niệm giáo viên Theo Luật Giáo dục 2005: “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác”, “Nhà giáo ở các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên”. Như vậy, giáo viên là tên gọi chỉ nhà giáo thực hiện hoạt động dạy học và giáo dục tại các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục chuyên nghiệp và dạy nghề. Khái niệm giáo viên tiểu học GVTH là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh trong trường tiểu học và cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học.
6 Một cách tiếp cận khác lại cho rằng “GVTH là nhà giáo tổng thể, người đại diện toàn quyền của nhà trường tiểu học tổ chức quá trình phát triển của trẻ em. GVTH giữ vị trí then chốt và là người quyết định sự thành bại của giáo dục ở lớp mình phụ trách” 20. Đội ngũ giáo viên tiểu học 1. Khái niệm đội ngũ Trong từ điển Tiếng Việt thì Đội ngũ là một khối đông người được tập hợp và tổ chức thành một lực lượng chiến đấu.
Đội ngũ là một tập hợp gồm 8 số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng. 38 Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau về đội ngũ nhưng ta có thể hiểu: Đội ngũ là tập hợp người gắn bó với nhau, có sự sắp xếp nhất định, có cùng lý tưởng, cùng mục đích, làm việc theo sự phân công hay theo một kế hoạch, được gắn bó với nhau bởi các lợi ích về vật chất và tinh thần. Khi xem xét, phân tích ĐNGV, ta cần xem xét các yếu tố liên quan đến phát triển về số lượng, về chất lượng và cơ cấu như: Tuyển chọn bổ sung đủ số lượng đáp ứng quy mô, cơ cấu, tính chất ngành nghề chuyên môn của ĐNGV phù hợp với cơ cấu ngành nghề đào tạo, bố trí sắp xếp, sử dụng một cách hợp lý, kiểm tra, đánh giá để sử dụng có hiệu quả, đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, năng lực hoạt động giảng dạy và tạo môi trường thuận lợi để phát triển ĐNGV. Khái niệm đội ngũ giáo viên ĐNGV là một tập hợp những người làm nghề dạy học - giáo dục được tổ chức thành một lực lượng (có tổ chức) cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập hợp đó, tổ chức đó.
Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ quy định của pháp luật, thể chế xã hội. Họ chính là nguồn lực quan trọng trong lĩnh vực giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục nghề nghiệp. Để tạo thành đội ngũ trước hết phải có số lượng GV nhất định.