mở đầu của chu trình NSNN. Việc quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện phải theo dự toán từ những cơ sở lý luận và thực tiễn sau: Một là, cơ cấu thu, chi của NSNN phụ thuộc vào sự phán quyết của cơ quan quyền lực nhà nước đó. Do đó, mọi khoản chi từ NSNN chỉ có thể trở thành hiện thực khi khoản chi đó nằm trong cơ cấu chi theo dự toán đã được cơ quan quyền lực nhà nước xét duyệt và thông qua. 10 Hai là, phạm vi của chi NSNN rất đa dạng, liên quan tới nhiều loại hình đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau.
Mức chi cho mỗi loại hoạt động được xác định theo đối tượng, định mức riêng tùy thuộc vào thực tế. Như vậy, quản lý theo dự toán là nguyên tắc đảm bảo yêu cầu cân đối NSNN, tránh tính tùy tiện và thuận lợi cho việc điều hành NSNN. * Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả: Nhu cầu thì vô hạn nhưng nguồn lực thì có hạn nên tiết kiệm, hiệu quả là nguyên tắc được ưu tiên hàng đầu trong quản lý ngân sách. Trong quá trình phân bổ và sử dụng nguồn lực khan hiếm phải luôn tính toán sao cho tối thiểu hóa chi phí và tối đa hóa về mặt lợi ích.
Đặc thù hoạt động chi thường xuyên NSNN diễn ra trên phạm vi rộng, đa dạng, phức tạp và nhu cầu gia tăng nhanh chóng, do vậy, nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả càng phải được tôn trọng. Nguyên tắc này được đảm bảo khi quá trình quản lý chi thường xuyên của NSNN phải làm có hiệu quả và đồng bộ các nội dung sau: - Xây dựng định mức, tiêu chuẩn chi tiêu phù hợp với từng đối tượng và tính chất công việc, phải sát với thực tế. - Đa dạng hóa các hình thức cấp phát ngân sách và lựa chọn một cách phù hợp hình thức cấp phát áp dụng cho mỗi loại hình đơn vị hay yêu cầu quản lý của từng nhóm chi. - Sắp xếp ưu tiên các hoạt động hoặc các nhóm chi mục tiêu, phân bổ ngân sách hợp lý để với nguồn lực hạn chế vẫn đảm bảo được yêu cầu của công việc, mang lại hiệu quả cao.
- Xem xét đánh giá tính hiệu quả của chi thường xuyên NSNN một cách tổng quát, đánh giá độ ảnh hưởng của mỗi khoản chi đến các mối quan hệ kinh tế và thời gian phát huy tác dụng của nó từ đó thấy được những lợi ích về mặt kinh tế - xã hội mà toàn xã hội được thụ hưởng từ nó. * Nguyên tắc chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước: Chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước là phương thức thanh toán có sự tham gia của ba bên: Đơn vị sử dụng NSNN, Kho bạc Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân 11 được nhận các khoản tiền do đơn vị sử dụng NSNN thanh toán chi trả (gọi chung là người được hưởng) bằng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt. Cụ thể: Đơn vị sử dụng NSNN ủy quyền cho KBNN trích tiền từ tài khoản của mình để chuyển trả vào tài khoản cho người được hưởng ở một trung gian tài chính nào đó, nơi người hưởng mở tài khoản giao dịch. Do vậy, KBNN vừa có quyền, vừa có trách nhiệm kiểm soát chặt chẽ mọi khoản chi NSNN.
Để thực hiện tốt nguyên tắc chi trực tiếp qua KBNN, cần giải quyết những vấn đề cơ bản như sau: - Các khoản chi thường xuyên NSNN phải có trong dự toán NSNN được duyệt, đúng chế độ do cấp có thẩm quyền quy định, phải được đơn vị sử dụng NSNN hoặc người được ủy quyền quyết định chi. Tất cả các khoản chi này phải được kiểm tra, kiểm soát trước, trong và sau khi thanh toán. - Tất cả các cơ quan, đơn vị, chủ dự án sử dụng kinh phí từ NSNN phải mở tài khoản tại KBNN, chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan Tài chính và KBNN trong quá trình lập, phân bổ dự toán, cấp phát, thanh toán và quyết toán NSNN. - Cơ quan Tài chính các cấp có trách nhiệm thẩm định dự toán ngân sách của cơ quan, đơn vị cùng cấp; kiểm tra phương án phân bổ và giao dự toán của các đơn vị dự toán cấp trên cho các đơn vị dự toán cấp dưới.
- KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng từ, điều kiện chi và thực hiện cấp phát, thanh toán kịp thời các khoản chi thường xuyên NSNN theo quy định. Phối hợp với các cơ quan Tài chính, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong việc kiểm tra tình hình sử dụng và xác nhận số thực chi NSNN. - Lựa chọn phương thức cấp phát, thanh toán phù hợp với từng khoản chi thường xuyên và tình hình thực tế, thực hiện kịp thời thu hồi giảm chi đối với những khoản chi sai tránh thất thoát NSNN. Phương thức quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện Phương thức quản lý chi thường xuyên NSNN là tổng hợp các cách thức, biện pháp được áp dụng để quản lý chi thường xuyên NSNN theo một quy trình thống nhất nhằm đạt được các mục tiêu đã định.
Hiện nay, có hai phương thức quản lý chi thường xuyên NSNN điển hình như sau: 12 1. Quản lý ngân sách theo đầu vào Phương thức này là phương thức quản lý theo kiểu hành chính, truyền thống. Trong đó, cơ sở phân bổ nguồn lực công là phân bổ ngân sách cho từng đầu vào cụ thể nhằm duy trì hoạt động của các cơ quan, tổ chức trong khu vực công hàng năm như chi lương, chi nguyên vật liệu đầu vào, chi quản lý khác,… Quản lý ngân sách theo đầu vào dựa trên cơ sở tổng nguồn lực hiện có và dự báo sẽ có trong năm để xây dựng dự toán và phân bổ ngân sách. Các chế độ quản lý, các định mức chi tiêu, mục lục ngân sách…được thiết lập để kiểm soát theo phương châm càng chặt chẽ càng tốt.
Trên thực tế, quản lý chi ngân sách theo đầu vào tách biệt về không gian và thời gian với các chương trình phát triển kinh tế, không bám sát được các mục đích đặt ra. Bên cạnh đó, việc phân bổ nguồn lực dàn trải, chủ yếu dựa vào chỉ tiêu năm trước để đề ra kế hoạch năm sau chứ chưa chú trọng vào xem xét hiệu quả sử dụng ngân sách. Do đó, việc sử dụng ngân sách nhà nước thường rơi vào tình trạng lãng phí, dàn trải, thiếu hiệu quả. Quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra Phương thức quản lý chi thường xuyên NSNN theo kết quả đầu ra là lấy kết quả của quá trình hoạt động làm đối tượng mục tiêu chính để xây dựng và vận hành cơ chế quản lý chi thường xuyên NSNN.
Trong đó, cần xác định được kết quả đầu ra của việc cung cấp các hàng hóa dịch vụ từ các cơ quan Chính phủ, liên kết các kết quả này với chi phí về ngân sách và tổ chức hoạt động đánh giá hiệu quả, hiệu lực của việc cung cấp dịch vụ công. Quản lý ngân sách theo đầu ra yêu cầu phải thay đổi phương thức soạn lập ngân sách theo khuôn khổ chi tiêu trung hạn nhằm kết nối chính sách, lập kế hoạch và ngân sách phù hợp với năng lực của quốc gia. Khuôn khổ chi tiêu trung hạn là phương pháp soạn lập NSNN được xác định trong một giai đoạn dài hơn (ít nhất là 3-5 năm), trong đó giới hạn nguồn lực tổng thể từ trên xuống và kết hợp với các dự toán kinh phí từ dưới lên hợp thành chính sách chi tiêu được phân bổ phù hợp với các ưu tiên chiến lược đã được Chính phủ phê duyệt. 13 Phương thức quản lý chi thường xuyên NSNN theo đầu ra tăng quyền chủ động trong việc quyết định chi tiêu cho các cơ quan, ban, ngành, địa phương.
Muốn xây dựng được kế hoạch ngân sách trung hạn phải làm tốt công tác phân tích các chỉ tiêu kinh tế đã được kết hợp dự báo về tình hình phát triển và chuyển biến trong trung và dài hạn. Nhờ đó, cơ quan có thẩm quyền mới có được căn cứ để huy động nguồn lực và lường trước những rủi ro. Phương pháp quản lý theo kết quả đầu ra sẽ cung cấp được thông tin đầu ra và báo cáo kết quả thực tế đạt được, kiểm soát được tính hiệu quả của việc sử dụng ngân sách qua từng năm. Tuy nhiên, để áp dụng triệt để phương pháp này cần có sự thay đổi về cơ chế quản lý của bộ máy quản lý các cấp, nâng cao tinh thần trách nhiệm của đơn vị sử dụng ngân sách và tăng cường kiểm tra, giám sát.
Tổ chức bộ máy thực hiện quản lý chi thường xuyên NSNN địa phương. Việc tổ chức bộ máy quản lý chi thường xuyên NSĐP gồm nhiều cơ quan với chức năng, nhiệm vụ cụ thể như sau: Hội đồng nhân dân: Quyết định dự toán và phân bổ NSĐP; phê chuẩn quyết toán NSĐP; Quyết định điều chỉnh dự toán NSĐP trong trường hợp cần thiết; Giám sát việc thực hiện ngân sách đã được HĐND quyết định. Ủy ban nhân dân: Lập dự toán và phướng án phân bổ NSĐP, dự toán điều chỉnh NSĐP. Trong trường hợp cần thiết trình HĐND cùng cấp quyết định và báo cáo cơ quan hành chính NN, cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp; Lập quyết toán NSĐP trình HĐND cùng cấp phê chuẩn và báo cáo cơ quan hành chính NN, cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp; Kiểm tra Nghị quyết của HĐND cấp dưới về dự toán ngân sách và quyết toán ngân sách; Căn cứ và Nghị quyết của HĐND cùng cấp, quyết định giao nhiệm vụ thu, chi NS cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc, nhiệm vụ thu chi và mức bổ sung cho NS cấp dưới; Tổ chức thực hiện NSĐP; Phối hợp với các cơ quan NN cấp trên trong việc quản lý NSNN theo lĩnh vực trên địa bàn; Báo cáo về NSNN theo quy định của pháp luật.
14 Cơ quan tài chính Cơ quan tài chính các cấp là những cơ quan chuyên môn trực tiếp tham mưu cho UBND các cấp trong việc quản lý, điều hành công tác quản lý chi thường xuyên NSNN, ngoài ra còn một số cơ quan khác có liên quan. Cơ quan tài chính phải thường xuyên xem xét khả năng đảm bảo kinh phí cho nhu cầu chi thường xuyên từ nguồn NSNN. Kho bạc Nhà nước: Kiểm soát, đối chiếu các khoản chi so với dự toán ngân sách nhà nước, bảo đảm các khoản chi phải có trong dự toán ngân sách nhà nước được cấp có thẩm quyền giao, số dư tài khoản dự toán của đơn vị còn đủ để chi. Kiểm tra, kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của các hồ sơ, chứng từ theo quy định đối với từng khoản chi.