Luận văn thạc sĩ quản lý công quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện cư kuin tỉnh đăk lăk

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý công quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện cư, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Trường học: Trường Đại Học Tây Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Nhà Nước
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Giảm Nghèo Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Tại Huyện Cư Kuin, Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.2. Nội dung quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số
• 1.3. Vai trò quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số
• 1.4. Kinh nghiệm giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số và bài học tham khảo cho huyện Cư Kuin
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO THIỂU SỐ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CƯ KUIN, TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Khái quát về điều kiện phát triển và thực trạng nghèo của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Cư Kuin
• 2.2. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CƯ KUIN, TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk
• 3.3. Khuyến nghị đối với trung ương và địa phương
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò cốt lõi của quản lý nhà nước giảm nghèo tại Cư Kuin

Quản lý nhà nước về giảm nghèo là một nhiệm vụ chiến lược, có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tại huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk, công tác này càng trở nên cấp thiết khi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ dân số đáng kể và đối mặt với nhiều khó khăn. Quản lý nhà nước về giảm nghèo không chỉ là hoạt động ban hành chính sách mà còn là một quá trình tổ chức, điều phối, giám sát và huy động nguồn lực một cách hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra sự thay đổi thực chất, giúp người dân, đặc biệt là các hộ nghèo dân tộc thiểu số, có cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Vai trò của nhà nước thể hiện qua việc xây dựng một khung pháp lý hoàn chỉnh, các chương trình mục tiêu quốc gia và các chính sách hỗ trợ đặc thù. Các chính sách này phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa và tập quán sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Cư Kuin. Hiệu quả của công tác này là thước đo cho sự thành công của chiến lược phát triển toàn diện, đảm bảo an sinh xã hội và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc trên địa bàn.

1.1. Khái niệm và mục tiêu giảm nghèo cho đồng bào DTTS

Giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) là tổng thể các biện pháp, chính sách nhằm cải thiện điều kiện sống, tăng thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cho bộ phận dân cư này. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc thoát khỏi chuẩn nghèo về thu nhập mà còn hướng đến giảm nghèo đa chiều, bao gồm các khía cạnh về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Theo luận văn của tác giả Phạm Thị Thừa, nghèo đói là "tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người". Đối với đồng bào DTTS tại Cư Kuin, mục tiêu giảm nghèo phải gắn liền với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, nâng cao dân trí và tăng cường sự tham gia của chính người dân vào quá trình ra quyết định. Mục tiêu cuối cùng là giảm nghèo bền vững, tránh tình trạng tái nghèo và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng.

1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Cư Kuin tác động

Huyện Cư Kuin có những đặc điểm kinh tế - xã hội đặc thù ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo. Dân số của huyện năm 2016 là 100.016 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 32,49%. Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, chiếm 56,15% cơ cấu kinh tế năm 2016. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp còn manh mún, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và thiếu ứng dụng khoa học kỹ thuật. Địa bàn cư trú của đồng bào DTTS thường là vùng sâu, vùng xa, cơ sở hạ tầng như giao thông, điện, nước sạch còn nhiều hạn chế. Trình độ dân trí không đồng đều cũng là một rào cản lớn trong việc tiếp thu các mô hình sản xuất mới. Những đặc điểm này đòi hỏi các chính sách giảm nghèo phải được thiết kế riêng biệt, tập trung vào việc giải quyết các nút thắt về đất sản xuất, vốn, kỹ thuật và hạ tầng, từ đó mới có thể tạo ra chuyển biến tích cực và bền vững.

II. Thực trạng giảm nghèo DTTS tại Cư Kuin và thách thức lớn

Công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Cư Kuin đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong giai đoạn 2011-2016. Tỷ lệ hộ nghèo chung của huyện giảm từ 21,72% (năm 2010) xuống còn 9,33% (năm 2016). Tuy nhiên, bức tranh giảm nghèo vẫn còn nhiều mảng tối và thách thức. Vấn đề lớn nhất là sự chênh lệch giàu nghèo và tỷ lệ nghèo trong cộng đồng DTTS còn rất cao. Theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016-2020 (Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg), số hộ nghèo là người DTTS chiếm tới 70,92% tổng số hộ nghèo toàn huyện. Điều này cho thấy kết quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững và đồng đều. Các thách thức chính bao gồm: nguồn lực đầu tư còn dàn trải, một số chính sách hỗ trợ còn mang tính cho không, tạo ra tâm lý ỷ lại; năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở còn hạn chế; và sự phối hợp giữa các ban, ngành chưa thực sự chặt chẽ. Việc giải quyết những thách thức này là yêu cầu cấp bách để hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo tại địa phương.

2.1. Phân tích tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số

Số liệu thống kê cho thấy một thực tế đáng báo động. Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo chung của huyện Cư Kuin giảm, nhưng tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số vẫn ở mức rất cao. Năm 2016, tỷ lệ này chiếm tới 70,92% tổng số hộ nghèo. Tình trạng này tập trung chủ yếu ở các xã có đông đồng bào DTTS sinh sống, một số xã có tỷ lệ hộ nghèo DTTS trên 40%. Sự chênh lệch này không chỉ phản ánh sự bất bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực phát triển mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định an ninh chính trị. Nguyên nhân sâu xa đến từ việc thiếu đất sản xuất, thiếu vốn, tập quán canh tác lạc hậu, và khả năng tiếp cận thị trường hạn chế. Đây là "nút thắt" lớn nhất trong nỗ lực giảm nghèo bền vững tại huyện Cư Kuin.

2.2. Hạn chế trong các chính sách giảm nghèo đang áp dụng

Mặc dù có nhiều chính sách giảm nghèo được triển khai, nhưng trong thực tế vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp (cho không tiền, vật tư) tuy giải quyết được khó khăn trước mắt nhưng lại vô tình tạo ra tâm lý trông chờ, ỷ lại, làm suy giảm ý chí vươn lên của một bộ phận người nghèo. Công tác điều tra, rà soát hộ nghèo đôi khi chưa chính xác, dẫn đến việc bỏ sót đối tượng hoặc hỗ trợ không đúng nhu cầu. Các chương trình đào tạo nghề chưa thực sự gắn với nhu cầu của thị trường lao động và đặc thù địa phương, khiến lao động sau đào tạo khó tìm được việc làm. Hơn nữa, việc lồng ghép các chương trình, dự án trên cùng một địa bàn chưa hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực và thiếu tính đồng bộ. Việc khắc phục những hạn chế này đòi hỏi một sự thay đổi trong tư duy quản lý nhà nước về giảm nghèo, chuyển từ "cho cần câu" sang "hướng dẫn cách câu cá".

III. Phương pháp hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước giảm nghèo

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giảm nghèo, việc hoàn thiện thể chế và bộ máy tổ chức là giải pháp mang tính nền tảng. Cần có sự phân công, phân cấp rõ ràng trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, từ huyện đến xã, thôn. Ban chỉ đạo giảm nghèo các cấp cần được kiện toàn, phát huy vai trò điều phối, kết nối các nguồn lực và giám sát việc thực hiện. Đặc biệt, cần tăng cường vai trò của cộng đồng và chính người dân trong việc xây dựng kế hoạch, triển khai và giám sát các chính sách. Cơ chế "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" phải được thực hiện một cách thực chất. Bên cạnh đó, cần xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác giảm nghèo dựa trên kết quả đầu ra, thay vì chỉ dựa vào số lượng nguồn vốn được phân bổ. Việc chuẩn hóa quy trình, từ khâu xác định đối tượng đến triển khai hỗ trợ và đánh giá tác động, sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và đảm bảo các chính sách giảm nghèo thực sự đi vào cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số.

3.1. Nâng cao vai trò lãnh đạo của cấp ủy chính quyền địa phương

Sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương là yếu tố quyết định thành công. Vai trò của chính quyền địa phương không chỉ là triển khai các chính sách từ cấp trên mà còn phải chủ động nghiên cứu, đề xuất các mô hình, giải pháp phù hợp với thực tiễn của huyện Cư Kuin. Cần đưa mục tiêu giảm nghèo, đặc biệt là giảm nghèo cho đồng bào DTTS, vào nghị quyết của Đảng bộ và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm. Mỗi cán bộ, đảng viên cần được phân công phụ trách, giúp đỡ các hộ nghèo cụ thể, tạo ra một phong trào sâu rộng trong toàn hệ thống chính trị. Lãnh đạo huyện cần thường xuyên tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp với người dân để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và tháo gỡ kịp thời các vướng mắc, khó khăn.

3.2. Cải cách bộ máy và nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở

Cán bộ cơ sở là cầu nối trực tiếp giữa nhà nước và người dân. Do đó, nâng cao năng lực cán bộ là một nhiệm vụ trọng tâm. Cần tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức về quản lý nhà nước, kỹ năng xây dựng dự án, phương pháp tiếp cận cộng đồng và kiến thức về văn hóa, phong tục của đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt, cần có chính sách ưu tiên đào tạo và sử dụng cán bộ là người DTTS tại chỗ. Đồng thời, cần rà soát, tinh gọn bộ máy quản lý, tránh chồng chéo chức năng, nhiệm vụ. Việc xây dựng một đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo vừa có tâm, vừa có tầm, am hiểu địa bàn sẽ là chìa khóa để triển khai hiệu quả các chính sách.

IV. Top giải pháp hỗ trợ giảm nghèo bền vững cho người DTTS

Để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững, các giải pháp hỗ trợ cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, tập trung vào việc tạo ra sinh kế lâu dài và nâng cao năng lực tự chủ cho người nghèo. Quản lý nhà nước về giảm nghèo cần tập trung vào các nhóm giải pháp cốt lõi. Thứ nhất, hỗ trợ phát triển sản xuất thông qua việc cung cấp tín dụng ưu đãi, giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao và chuyển giao khoa học kỹ thuật. Thứ hai, đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng thiết yếu như đường giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi, điện lưới và nước sạch, giúp cải thiện điều kiện sản xuất và sinh hoạt. Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua các chương trình đào tạo nghề gắn với doanh nghiệp và thị trường. Thứ tư, đảm bảo an sinh xã hội thông qua việc cải thiện khả năng tiếp cận y tế, giáo dục cho người nghèo. Cuối cùng, đa dạng hóa nguồn lực tài chính, huy động sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước.

4.1. Hỗ trợ sản xuất chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi

Đây là giải pháp trực tiếp tác động đến thu nhập của hộ nghèo. Cần xây dựng các mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với lợi thế của từng vùng tại Cư Kuin. Thay vì hỗ trợ nhỏ lẻ, cần tập trung nguồn lực xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, liên kết các hộ nghèo với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị. Ngân hàng Chính sách xã hội cần đơn giản hóa thủ tục để người nghèo dễ dàng tiếp cận vốn vay ưu đãi. Các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm cần được đẩy mạnh, hướng dẫn người dân áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, phòng chống dịch bệnh, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Hỗ trợ sản xuất hiệu quả là nền tảng vững chắc nhất cho việc thoát nghèo.

4.2. Đầu tư cơ sở hạ tầng và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ

Đầu tư cơ sở hạ tầng là đòn bẩy cho phát triển kinh tế - xã hội. Ưu tiên nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia như Chương trình 135, Chương trình 30a để xây dựng, nâng cấp đường giao thông đến các thôn, buôn khó khăn, kiên cố hóa kênh mương, và mở rộng mạng lưới điện. Song song đó, cần cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Cần đảm bảo 100% người nghèo, người DTTS được cấp thẻ bảo hiểm y tế. Nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng khó khăn, thực hiện hiệu quả chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập để không có trẻ em nào phải bỏ học vì nghèo. Một hạ tầng tốt và dịch vụ xã hội đảm bảo sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi để người dân phát triển.

V. Đánh giá kết quả và các mô hình giảm nghèo hiệu quả ở Cư Kuin

Kết quả của công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo tại huyện Cư Kuin trong giai đoạn vừa qua thể hiện qua những con số cụ thể và sự thay đổi trong đời sống người dân. Việc phân tích, đánh giá các kết quả này là cơ sở quan trọng để rút ra bài học kinh nghiệm và định hướng cho giai đoạn tiếp theo. Tỷ lệ hộ nghèo giảm là một thành tựu, nhưng quan trọng hơn là chất lượng của việc giảm nghèo. Cần đánh giá xem các hộ đã thoát nghèo có khả năng tái nghèo hay không, thu nhập của họ đã thực sự ổn định chưa. Bên cạnh các chỉ số kinh tế, cần xem xét các chỉ số về giảm nghèo đa chiều như tỷ lệ trẻ em đến trường, tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước sạch, mức độ tiếp cận thông tin... Việc nhận diện và nhân rộng các mô hình giảm nghèo thành công là một nhiệm vụ quan trọng. Những mô hình này, dù nhỏ, nhưng là minh chứng sống động cho thấy khi chính sách đúng đắn gặp được ý chí vươn lên của người dân, đói nghèo hoàn toàn có thể bị đẩy lùi.

5.1. Phân tích số liệu giảm nghèo giai đoạn 2011 2016

Giai đoạn 2011-2016 chứng kiến sự nỗ lực lớn của hệ thống chính trị huyện Cư Kuin. Theo luận văn, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện đã giảm từ 21,72% xuống còn 9,33%. Đây là một kết quả đáng khích lệ, cho thấy các chương trình, chính sách đã phát huy tác dụng nhất định. Các chương trình tín dụng ưu đãi đã giúp hàng nghìn hộ dân có vốn sản xuất. Các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm thay đổi bộ mặt nhiều thôn, buôn. Tuy nhiên, phân tích sâu hơn cho thấy tốc độ giảm nghèo không đồng đều giữa các xã và giữa các nhóm dân tộc. Tỷ lệ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số vẫn là thách thức lớn nhất, đòi hỏi các giải pháp mang tính đột phá hơn trong thời gian tới.

5.2. Các mô hình giảm nghèo thành công cần được nhân rộng

Tại Cư Kuin đã xuất hiện một số mô hình giảm nghèo hiệu quả. Ví dụ như mô hình liên kết trồng cà phê, hồ tiêu theo tiêu chuẩn VietGAP, giúp nông dân tăng thu nhập và ổn định đầu ra. Mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm theo hướng an toàn sinh học cũng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Một số hộ gia đình đã thành công nhờ kết hợp trồng trọt với dịch vụ du lịch cộng đồng. Điểm chung của các mô hình này là sự chủ động của người dân, sự hỗ trợ đúng lúc về kỹ thuật và vốn từ chính quyền, và sự liên kết với thị trường. Nhiệm vụ của quản lý nhà nước là tổng kết, đánh giá và xây dựng cơ chế, chính sách để nhân rộng các mô hình này, tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

VI. Phương hướng quản lý nhà nước giảm nghèo đến năm 2025

Để công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo tại huyện Cư Kuin thực sự đi vào chiều sâu và bền vững, phương hướng đến năm 2025 cần có sự đổi mới mạnh mẽ. Trọng tâm là chuyển đổi từ cách tiếp cận hỗ trợ sang đầu tư phát triển, khơi dậy nội lực và tinh thần tự vươn lên của đồng bào dân tộc thiểu số. Các mục tiêu phải cụ thể, có thể đo lường được, tập trung vào giảm tỷ lệ nghèo đa chiều, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và các nhóm dân tộc. Cần tích hợp các chính sách giảm nghèo vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội chung của huyện, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi và đánh giá hộ nghèo để đảm bảo tính minh bạch, chính xác. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế, chính sách khuyến khích đặc thù để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng khó khăn, tạo việc làm tại chỗ cho người lao động. Tương lai của công tác giảm nghèo phụ thuộc vào tầm nhìn chiến lược và hành động quyết liệt ngay từ hôm nay.

6.1. Mục tiêu giảm nghèo đa chiều trong giai đoạn mới

Giai đoạn mới đòi hỏi phải đặt ra các mục tiêu cao hơn, không chỉ giảm tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn thu nhập mà phải tập trung vào giảm nghèo đa chiều. Cụ thể, phấn đấu giảm tỷ lệ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, tiếp cận thông tin. Mục tiêu là đến năm 2025, cơ bản không còn xã có tỷ lệ hộ nghèo DTTS trên 30%; nâng cao đáng kể chỉ số phát triển con người (HDI) cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Để làm được điều này, nguồn lực đầu tư cần được ưu tiên cho các lĩnh vực xã hội, bên cạnh các dự án phát triển kinh tế.

6.2. Kiến nghị với Trung ương và chính quyền tỉnh Đắk Lắk

Để huyện Cư Kuin thực hiện tốt nhiệm vụ, cần có sự hỗ trợ từ cấp trên. Kiến nghị Trung ương và tỉnh Đắk Lắk tiếp tục quan tâm, tăng cường phân bổ nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia cho huyện. Cần ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù cho các huyện có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Cư Kuin, đặc biệt là chính sách về đất đai, tín dụng và thu hút đầu tư. Đồng thời, cần tăng cường phân cấp, trao quyền nhiều hơn cho địa phương trong việc xây dựng và thực hiện các dự án giảm nghèo để phù hợp với tình hình thực tế. Sự chỉ đạo sâu sát và hỗ trợ kịp thời của cấp trên là động lực quan trọng để huyện Cư Kuin hoàn thành mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an sinh xã hội và ổn định an ninh chính trị tại vùng Tây Nguyên. Tại huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk, các chính sách an sinh đã mang lại chuyển biến tích cực khi kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện từ mức 21,72% vào cuối năm 2010 xuống còn 9,33% vào cuối năm 2016. Dù vậy, thách thức đặt ra vẫn hết sức gay gắt khi tỷ lệ hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số lại chiếm tới 70,92% trong tổng số hộ nghèo toàn địa bàn theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 – 2020.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu hướng đến là sự mất cân bằng phát triển kinh tế giữa các nhóm dân cư và hiệu quả quản lý nhà nước về giảm nghèo chưa đạt mức kỳ vọng. Toàn huyện hiện có 03 xã ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số trên 40%, 03 xã dao động trên 30% và 02 xã còn lại ở mức trên 14%. Mục tiêu của công trình là hệ thống hóa cơ sở khoa học, phân tích thực trạng quản lý nhà nước trong giai đoạn 2011 – 2016, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý giảm nghèo bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian hành chính huyện Cư Kuin gồm 8 xã với tổng diện tích 28.830 ha và quy mô dân số 100.016 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 32.494 người. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo 3% đến 4% mỗi năm, đồng thời nâng cao thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 55,54 triệu đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý công hiện đại kết hợp lý thuyết nghèo đa chiều theo khung tiếp cận của Liên hợp quốc và Tổ chức Lao động Quốc tế. Luận văn vận dụng mô hình chu trình quản lý nhà nước gồm bốn khâu mắt xích: hoạch định chiến lược chính sách, tổ chức bộ máy và nhân sự, huy động phân bổ nguồn lực tài chính, và thanh tra kiểm tra đánh giá việc thực thi.

Bên cạnh đó, các khái niệm then chốt được làm rõ bao gồm:

• Nghèo tuyệt đối: Tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu sinh tồn tối thiểu như ăn, mặc, ở theo chuẩn mức chung.
• Nghèo tương đối: Hiện tượng cá nhân hoặc hộ gia đình có mức sống và nguồn lực vật chất thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của cộng đồng xã hội.
• Nghèo đa chiều: Phương thức đo lường sự thiếu hụt kết hợp giữa thu nhập và mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, bao gồm ngưỡng thu nhập 700.000 đồng một người một tháng tại khu vực nông thôn kèm theo sự thiếu hụt từ 03 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.
• Quản lý nhà nước về giảm nghèo: Sự tác động có tổ chức bằng quyền lực công quyền nhằm điều tiết các nguồn lực kinh tế - xã hội để nâng cao đời sống dân cư khó khăn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được kết hợp từ dữ liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2011 – 2016 của Chi cục Thống kê huyện Cư Kuin, các báo cáo tổng kết của Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng hệ thống văn bản pháp quy từ Trung ương đến địa phương như Nghị quyết số 80/NQ-CP và Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thực hiện bao phủ toàn bộ dữ liệu dân số của 8 xã trực thuộc với 100.016 nhân khẩu, khảo sát chuyên sâu phân tầng đối với 32.494 nhân khẩu dân tộc thiểu số. Phương pháp chọn mẫu chủ đích được áp dụng tại 3 xã có tỷ lệ nghèo cao trên 40% kết hợp chọn mẫu phỏng vấn sâu đối với đội ngũ cán bộ công chức trực tiếp làm công tác chuyên môn tại cấp huyện và xã.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian và thống kê mô tả là nhằm làm rõ xu hướng biến động kinh tế qua từng năm, theo dõi mức độ chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp từ 70,37% năm 2011 xuống 56,15% năm 2016, đồng thời đánh giá chính xác tác động từ các chính sách an sinh xã hội đối với từng nhóm đối tượng cụ thể. Timeline nghiên cứu được thực hiện thu thập và xử lý toàn diện từ năm 2011 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, bức tranh kinh tế tổng thể của huyện Cư Kuin ghi nhận tốc độ tăng trưởng ổn định. Tổng giá trị sản xuất tính theo giá hiện hành đạt 3.832,160 tỷ đồng, giá trị sản xuất bình quân đầu người tăng trưởng mạnh mẽ từ mức 32,38 triệu đồng năm 2011 lên 55,54 triệu đồng năm 2016. Tỷ lệ hộ nghèo chung của toàn huyện đã giảm nhanh từ 21,72% xuống còn 9,33%.

Thứ hai, thực trạng nghèo đói có tính chất khu biệt sâu sắc khi tập trung chủ yếu vào đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ. Mặc dù dân số dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 32,49% dân số toàn huyện (32.494 người trên tổng số 100.016 người), nhưng số hộ nghèo dân tộc thiểu số lại chiếm tới 70,92% tổng số hộ nghèo toàn địa phương. Có sự phân hóa rõ nét giữa các đơn vị hành chính khi 3 xã ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số trên 40%, 3 xã từ 30% đến 40%, và chỉ có 2 xã duy trì dưới 20%.

Thứ ba, cơ cấu kinh tế đang có sự dịch chuyển theo hướng giảm dần tỷ trọng nông lâm nghiệp từ 70,37% năm 2011 xuống 56,15% năm 2016, công nghiệp - xây dựng tăng từ 9,55% lên 21,60%, thương mại - dịch vụ đạt 22,25%. Tuy nhiên, khả năng thích ứng của người dân tộc thiểu số với sự chuyển dịch này còn chậm do thiếu vốn, hạn chế về trình độ canh tác kỹ thuật cao và thói quen sản xuất tự cấp tự túc.

Thứ tư, bộ máy thực thi công tác giảm nghèo cấp cơ sở còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tỷ lệ cán bộ chuyên trách am hiểu tiếng mẹ đẻ của đồng bào còn thấp, dẫn đến rào cản trong giao tiếp và chuyển giao công nghệ. Nguồn vốn chính sách giải ngân còn mang tính hỗ trợ ngắn hạn thay vì tập trung tạo dựng sinh kế bền vững.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích dữ liệu nghiên cứu, thực trạng có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột phân tầng thể hiện mức chênh lệch nghèo giữa các xã và bảng so sánh cơ cấu kinh tế qua chuỗi 6 năm. Những phát hiện này chỉ ra rằng, giảm nghèo về mặt số lượng chưa đồng nghĩa với giảm nghèo bền vững về mặt chất lượng.

Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc hoạch định chính sách trước đây còn nặng tính bao cấp, hỗ trợ trực tiếp bằng tiền và hiện vật khiến một bộ phận người dân nảy sinh tâm lý trông chờ, ỷ lại, thậm chí có hiện tượng muốn tách hộ để tiếp tục được hưởng chế độ hỗ trợ. So sánh với các địa phương khác như huyện Bắc Trà My (tỉnh Quảng Nam) với dư nợ tín dụng ưu đãi trên 180 tỷ đồng cho 6.608 hộ vay hay mô hình tại huyện Thanh Sơn (tỉnh Phú Thọ) hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 1.396 lượt hộ, sự thành công luôn gắn liền với việc trao quyền tự chủ sinh kế cho người dân và tăng cường vai trò đồng hành của từng cán bộ, đảng viên tại cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về giảm nghèo đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Cư Kuin giai đoạn tới, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ:

Thứ nhất, chuyển đổi phương thức hỗ trợ từ cho không sang hỗ trợ có điều kiện và tín dụng ưu đãi gắn với cam kết thoát nghèo trong chu kỳ 3 đến 5 năm. Ủy ban nhân dân huyện Cư Kuin phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội cần triển khai các gói vay sản xuất với mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số từ 3% đến 4% mỗi năm, tập trung giải ngân cho các hộ thiếu vốn đầu tư cây công nghiệp trên diện tích 28.830 ha đất nông nghiệp.

Thứ hai, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo cấp xã và thôn buôn. Phòng Nội vụ cùng Ban Dân tộc huyện cần tổ chức đào tạo tiếng dân tộc thiểu số và kỹ năng khuyến nông cho ít nhất 80% cán bộ cơ sở trong giai đoạn 2018 – 2020, phân công mỗi cán bộ đảng viên trực tiếp phụ trách, tư vấn cho từng hộ nghèo cụ thể theo mô hình đồng hành.

Thứ ba, xây dựng chuỗi liên kết giá trị giữa doanh nghiệp và nông hộ trong sản xuất cây công nghiệp ngắn ngày và dài ngày như cà phê, hồ tiêu. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giữ vai trò chủ trì chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn quy trình tưới tiêu tiết kiệm, bao tiêu sản phẩm nông sản nhằm gia tăng giá trị sản xuất bình quân vượt ngưỡng 55,54 triệu đồng một người mỗi năm.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế thanh tra, kiểm tra và quy trình rà soát hộ nghèo đa chiều định kỳ 2 lần mỗi năm. Hội đồng nhân dân và Mặt trận Tổ quốc các cấp phải tăng cường giám sát công khai, minh bạch các danh mục thụ hưởng theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, kiên quyết khắc phục tình trạng bình xét sai đối tượng hoặc để sót các hộ thực sự khó khăn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Cán bộ thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ban Dân tộc có thể tham khảo mô hình phân cấp quản lý và khung chính sách giảm nghèo đa chiều để áp dụng trực tiếp cho địa bàn có đặc thù dân cư tương tự.

2. Đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp cơ sở tại 8 xã thuộc vùng dân tộc thiểu số: Cung cấp cẩm nang thực tiễn về kỹ năng điều tra phân loại nguyên nhân nghèo đói, phương pháp vận động đồng bào thay đổi tập quán sản xuất và quy trình triển khai nguồn vốn vay tín dụng chính sách.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý công, Chính sách công: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực với đầy đủ cơ sở lý luận, hệ thống chỉ tiêu đo lường chuẩn nghèo qua các thời kỳ và phương pháp phân tích số liệu thực chứng trên quy mô 100.016 dân cư.

4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tài trợ phát triển cộng đồng: Giúp nắm bắt sâu sắc bức tranh kinh tế - xã hội, nhu cầu tiếp cận dịch vụ công của 32.494 người dân tộc thiểu số tại Đắk Lắk, từ đó thiết kế các dự án tài trợ sinh kế và phát triển hạ tầng nông thôn chính xác, hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số tại Cư Kuin chiếm tỷ trọng cao tới 70,92%? Nguyên nhân chủ yếu do đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống phân tán tại các vùng khó khăn, thiếu đất sản xuất màu mỡ, trình độ thâm canh hạn chế và phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp truyền thống chiếm 56,15% cơ cấu kinh tế. Rào cản ngôn ngữ và tâm lý ỷ lại vào chính sách hỗ trợ cũng làm chậm tiến độ thoát nghèo.

2. Điểm mới căn bản của chuẩn nghèo giai đoạn 2016 – 2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg là gì? Chuẩn nghèo mới áp dụng phương pháp tiếp cận đa chiều, không chỉ xét tiêu chí thu nhập dưới 700.000 đồng một người một tháng ở nông thôn mà còn đo lường mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh và thông tin.

3. Kinh nghiệm từ huyện Bắc Trà My và Lạc Dương có thể vận dụng ra sao cho Cư Kuin? Cư Kuin có thể học tập mô hình cán bộ đảng viên đồng hành giúp đỡ từng hộ nghèo của Bắc Trà My với tỷ lệ 92,4% đơn vị tham gia, đồng thời áp dụng chính sách khen thưởng, biểu dương kịp thời các hộ tự lực vươn lên thoát nghèo bền vững như huyện Lạc Dương đã thực hiện.

4. Giải pháp nào để khắc phục tình trạng ỷ lại của người dân trong việc thụ hưởng chính sách? Luận văn đề xuất chấm dứt hình thức hỗ trợ phát tiền trực tiếp, chuyển sang cơ chế vay vốn ưu đãi có điều kiện qua Ngân hàng Chính sách Xã hội và yêu cầu hộ dân ký cam kết thoát nghèo trong 3 đến 5 năm gắn với chuyển giao kỹ thuật trồng trọt.

5. Sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế của huyện Cư Kuin tác động thế nào đến giảm nghèo? Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng tăng lên 21,60% và thương mại - dịch vụ đạt 22,25% mở ra cơ hội việc làm phi nông nghiệp, giúp nâng thu nhập bình quân đầu người lên 55,54 triệu đồng, tạo nguồn thu ngân sách tái đầu tư cơ sở hạ tầng buôn làng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với công tác giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong bối cảnh chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều.
• Đánh giá chân thực bức tranh thực trạng tại huyện Cư Kuin giai đoạn 2011 – 2016: Dù tỷ lệ nghèo chung giảm còn 9,33% nhưng tỷ lệ nghèo dân tộc thiểu số vẫn chiếm tới 70,92%.
• Chỉ rõ các nút thắt trong công tác điều hành: Thể chế còn phân tán, hỗ trợ trực tiếp gây tâm lý ỷ lại, năng lực cán bộ cơ sở về tiếng dân tộc còn nhiều khoảng trống.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về chuyển đổi cơ chế vốn vay sinh kế, đào tạo 80% cán bộ cơ sở và liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp trên 28.830 ha đất.
• Hoàn thiện công tác thanh tra giám sát định kỳ 2 lần mỗi năm nhằm bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững an ninh chính trị và thúc đẩy kinh tế Tây Nguyên phát triển toàn diện.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp khung giải pháp thực chứng, kết hợp hài hòa giữa lý luận quản lý công và thực tiễn địa phương cấp huyện. Lộ trình thực hiện cần được chính quyền địa phương triển khai ngay từ đầu giai đoạn 2018 – 2020 với các chỉ tiêu định lượng cụ thể. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và các nhà quản lý hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả vào công tác hoạch định và thực thi chính sách giảm nghèo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Một số khái niệm liên quan 1. Nghèo và chuẩn nghèo 1.1 Khái niệm về nghèo Đói nghèo là một hiện tượng kinh tế xã hội mang tính toàn cầu. Nó không chỉ tồn tại ở các quốc gia có nền kinh tế kém phát triển, mà nó còn tồn tại ngay tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển.

Tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên, thể chế chính trị xã hội và điều kiện kinh tế của mỗi quốc gia mà tính chất, mức độ nghèo đói của từng quốc gia có khác nhau. Nhìn chung, mõi quốc gia đều sử dụng một khái niệm để xác định mức độ nghèo, khổ và đưa ra các chỉ số nghèo khổ để xác định giới hạn nghèo khổ. Giai đoạn trước, nghèo được xác định bằng mức thu nhập tối thiểu để người dân có thể tồn tại được, đó là mức thu nhập mà một hộ gia đình có thể mua sắm được những vật dụng cơ bản phục vụ cho việc ăn, mặc và các nhu cầu thiết yếu khác theo mức giá hiện hành. Tuy nhiên, hiện nay nghèo được định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân, nghèo không chỉ đơn giản là mức thu nhập thấp mà còn thiếu thốn trong việc tiếp cận các dịch vụ của xã hội như: tiếp cận các dịch vụ y tế; bảo hiểm y tế; trình độ giáo dục của người lớn; tình trạng đi học của trẻ em; chất lượng nhà ở; diện tích nhà ở bình quân đầu người; nguồn nước sinh hoạt; hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh; sử dụng dịch vụ viễn thông; tài sản phục vụ tiếp cận thông tin.

Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993 đã đưa ra khái niệm về nghèo đói như sau: đói nghèo là tình trạng một 9 bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương. Theo định nghĩa này thì mức độ nghèo đói ở các nước khác nhau là khác nhau. Theo số liệu của Ngân hàng thế giới năm 2015, tỷ lệ nghèo cùng cực trên thế giới giảm từ 902 triệu người năm 2012 (chiếm 13% dân số toàn cầu năm 2012) xuống còn 702 triệu người năm 2015 (tương đương 9,6% dân số toàn cầu năm 2015) [30, tr. Ở nước ta căn cứ vào tình hình kinh tế xã hội và mức thu nhập của nhân dân trong những năm qua thì khái niệm đói nghèo được xác định như sau: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có những điều kiện thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu và cơ bản nhất trong cuộc sống và mức sống thấp hơn mức sống cộng đồng xét trên mọi phương diện.

Một cách hiểu khác: Nghèo là bộ phận dân cư có mức sống dưới ngưỡng quy định của sự nghèo. Nhưng ngưỡng nghèo còn phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng địa phương, từng thời kỳ cụ thể hay từng giai đoạn phát triển kinh tế xã hội cụ thể của từng địa phương hay từng quốc gia. Có thể tiếp cận khái niệm nghèo ở hai phương diện, đó là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. - Nghèo tuyệt đối Nghèo ở mức độ tuyệt đối là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại.

Những người nghèo tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê và mất phẩm cách vượt quá mức tưởng tượng mang dấu ấn của cảnh ngộ may mắn của giới trí thức chúng ta. 1 Hay nói cách khác, nghèo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế và phong tục tập quán của địa phương. - Nghèo tương đối Trong những xã hội được gọi là thịnh vượng, nghèo được định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân. Nghèo tương đối có thể được xem như là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó.

Nghèo tương đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những người trong cuộc. Người ta gọi là nghèo tương đối chủ quan khi những người trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ thuộc vào sự xác định khách quan. Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất (tương đối), thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan trọng hơn. Việc nghèo đi về văn hoá – xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã hội do thiếu hụt tài chính một phần được các nhà xã hội học xem như là một thách thức xã hội nghiêm trọng.

Nói một cách dễ hiểu, nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình của xã hội [30, tr. - Nghèo đa chiều Hiện nay, chuẩn nghèo giai đoạn 2016 – 2020 được thực hiện theo hướng tiếp cận đa chiều. Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều.

Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội 1 hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản. Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản (Oxfam và ActionAid, 2010: 11). Chỉ số nghèo đa chiều (Multidimensional Poverty Index) của quốc tế, với ba chiều cạnh chính là: y-tế, giáo dục và điều kiện sống, hiện là một thước đo quan trọng nhằm bổ sung cho phương pháp đo lường nghèo truyền thống dựa trên thu nhập. Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tượng đa chiều, cần được chú ý nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người.

Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Khái niệm nghèo đa chiều được đề cập ở Việt Nam từ năm 2013. Đo lường nghèo đa chiều cần được áp dụng để dựng nên một bức tranh đầy đủ và toàn diện hơn về thực trạng nghèo ở nước ta. Tại Quyết định số 59/2015/QĐ- TTg của Thủ tướng Chính phủ đã ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020.

Đồng thời hiện nay, đang thực hiện rà soát cơ chế, chính sách nhằm thực hiện giảm nghèo theo hướng đa chiều ở Việt Nam.2 Khái niệm chuẩn nghèo Để đo lường mức độ nghèo của một quốc gia, người ta dùng mức chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo là một tiêu chuẩn để đo mức độ nghèo của các hộ dân, là căn cứ cho các hỗ trợ về chính sách cho hộ đó. Chuẩn nghèo ở mỗi quốc gia là khác nhau và sẽ thay đổi tùy theo giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội. “Ngân hàng thế giới (WB) xem thu nhập 1 đô la Mỹ/ngày theo sức mua tương 1 đương của địa phương (so với đô la thế giới) để thoả mãn nhu cầu sống như là chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối”.

Đối với Việt Nam, Chính phủ Việt Nam đã nhiều lần nâng mức chuẩn nghèo trong thời gian từ 1996, hiện nay đang thực hiện mức chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020. Hộ nghèo là những hộ có mức thu nhập dưới một mức tối thiểu nào đó, tuỳ theo từng giai đoạn mà mức chuẩn nghèo này sẽ thay đổi. Trên cơ sở tổng hợp các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo qua các giai đoạn, chuẩn nghèo cụ thể: - Mức chuẩn nghèo được áp dụng trong giai đoạn 1996-2000: những hộ có thu nhập trung bình dưới 55 nghìn đồng/tháng/người tại vùng nông thôn, miền núi và hải đảo, 70 nghìn đồng/người/tháng tại vùng nông thôn đồng bằng và 90 nghìn đồng/người/tháng tại vùng thành thị. - Mức chuẩn nghèo được áp dụng giai đoạn 2001-2005: Những hộ có thu nhập trung bình dưới 80 nghìn đồng/người/tháng tại vùng nông thôn miền núi và hải đảo, 100 nghìn đồng/người/tháng tại vùng nông thôn đồng bằng và 150 nghìn đồng/người/tháng tại vùng thành thị (Quyết định 1143/2001/QĐ- TTg).

- Mức chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010: Những hộ có thu nhập trung bình từ 200-260 nghìn đồng/người/tháng là hộ nghèo. Cụ thể, những hộ gia đình ở nông thôn có mức thu nhập bình quân dưới 200 nghìn đồng/người/tháng (dưới 2,4 triệu đồng/người/năm) được coi là nghèo. Ở khu vực thành thị, những hộ có mức thu nhập bình quân dưới 260 nghìn đồng/người/tháng (dưới 3,12 triệu đồng/người/năm) là hộ nghèo (Quyết định 170/2005/QĐ-TTg). - Mức chuẩn nghèo và cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011-2015: Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg, ngày 30/01/2011 của Thủ tướng Chính phủ 1 Quyết định về việc ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 – 2015 như sau: + Chuẩn nghèo: Những hộ ở khu vực nông thôn có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (4,8 triệu đồng/người/năm) trở xuống và những hộ ở khu vực thành thị có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng (dưới 6 triệu đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

+ Chuẩn cận nghèo: Những hộ ở khu vực nông thôn có mức thu nhập trung bình từ 401.000 đồng/người/tháng (4,812 triệu đồng đến 6,240 triệu đồng/người/năm) và khu vực thành thị có mức thu nhập từ 501.000đồng/người/tháng (6,012 triệu đồng đến 7,8 triệu đồng/người/năm). - Mức chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020 như sau: + Chuẩn nghèo: Khu vực nông thôn có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống; Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Khu vực thành thị: có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống; có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.