phần Mở đầu, Mục lục, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Các vấn đề lý luận về phát triển nông nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam. Chƣơng 3: Một số giải pháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nông nghiệp là ngành sản xuất có lịch sử lâu đời, gắn liền với sự phát triển của loài ngƣời và đóng một vai trò quan trong trong đời sống xã hội.
Đối với Việt Nam hiện nay, nông nghiệp vẫn đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, đƣợc Đảng và Nhà nƣớc hết sức chú trọng thể hiện qua quan điểm “ Phát triển nông nghiệp nông thôn là nhiệm vụ chiến lƣợc” [1]. Bởi vậy, từ lâu vấn đề phát triển nông nghiệp luôn đƣợc các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc quan tâm nghiên cứu. Theo Arthur Lewis (1954), ông đƣa ra mô hình hai khu vực và lập luận rằng muốn phát triển nông nghiệp thì phải giải quyết lao động dƣ thừa trong nông nghiệp bằng cách dựa vào phát triển công nghiệp để dịch chuyển lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp góp phần nâng cao năng suất lao động nông nghiệp.14-21] Theo Michael Todaro (1990) thì phát triển nông nghiệp trải qua ba giai đoạn, từ nền nông nghiệp tự cung tự cấp sau đó chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hƣớng đa dạng hóa, chuyển từ chế độ canh tác độc canh sang phát triển theo hƣớng hỗn hợp, đa dạng và cuối cùng chuyển sang chuyên môn hóa. Sung Sang Park (1992) chỉ ra rằng trong mỗi giai đoạn phát triển sản lƣợng nông nghiệp lại phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau, muốn tăng thu Luan van 4 nhập cho lao động nông nghiệp thì phải tăng đầu tƣ vốn cho nông nghiệp dƣới dạng máy móc trang thiết bị hiện đại.
Công trình nghiên cứu “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới ” của PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc (2003) là một công trình đã nêu bật đƣợc những thành tựu cũng nhƣ những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong những năm đổi mới. Qua đó bƣớc đầu gợi mở những vấn đề cần giải quyết của phát triển nông nghiệp nhƣ vấn đề đầu tƣ, phân hóa giàu nghèo, vấn đề nâng cao khả năng cạnh tranh, xuất khẩu nông sản. GS Nguyễn Lân Dũng (2012) trong bài viết “Nhìn lại nông nghiệp nước ta” đã miêu tả một bức tranh toàn cảnh về nông nghiệp Việt Nam. Ông nhận định rằng trong những năm tới ngoài việc ít đất hơn thì nông nghiệp còn phải đƣơng đầu với tình trạng ít nƣớc hơn và để khắc phục những khó khăn thì cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp nhƣ phát triển khoa học kỹ thuật, tiếp tục đổi mới cơ chế, phát triển mạnh mẽ nguồn nhân lực và đổi mới công tác xây dựng, tổ chức thực hiện tạo hành lang thông suốt từ sản xuất, chế biến tới tiêu thụ.
Trong bài viết “Một số vấn đề trong phát triển nông nghiệp và nông thôn Việt Nam hiện nay và những năm tới” PGS.TS Bùi Bá Bổng (2004) đã nói lên những nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển nông nghiệp nông thôn trong những năm tới nhƣ tiếp tục chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hƣớng phát huy lợi thế so sánh của mỗi vùng gắn với nhu cầu thị trƣờng, tăng cƣờng chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, xây dựng và thực hiện chiến lƣợc phát triển thị trƣờng, hoàn thiện hệ thống tổ chức kinh doanh tiêu thụ nông lâm sản hàng hóa trong nƣớc và xuất khẩu, đầu tƣ phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp, tăng cƣờng hợp tác quốc tế và hội nhập để tăng thêm nguồn lực cho phát triển nông nghiệp. Luan van 5 Theo TS Đặng Kim Sơn (2008) trong tác phẩm “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam – Hôm nay và mai sau” đã làm rõ thực trạng các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn hiện nay và những thành tựu khó khăn vƣớng mắc còn tồn tại nhƣ sản xuất nông nghiệp vẫn còn là sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thu nhập của ngƣời nông dân tuy đã đƣợc cải thiện nhƣng vẫn còn khoảng cách khá xa so với thành thị, hệ thống hạ tầng nông thôn còn lạc hậu, từ đó kiến nghị những chính sách với nông nghiệp nông thôn nhƣ hỗ trợ đất đai, vốn, khoa học công nghệ, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực giúp nông dân nâng cao hiệu quả canh tác và có thể phát triển kinh tế trang trại hoặc nông hộ lớn. Các nghiên cứu nhấn mạnh đến vai trò của khoa học công nghệ và việc đƣa các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất và tiêu thụ nông sản trong sản xuất nông nghiệp nhƣ Đặng Kim Sơn (2008), Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa; Hoàng Ngọc Hòa (2008), Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước ta. Việc hội nhập kinh tế quốc tế của nông nghiệp Việt Nam cũng bắt đầu đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.
Công trình nghiên cứu “Tăng cường năng lực hội nhập kinh tế quốc tế cho ngành nông nghiệp” do Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn cùng tổ chức Ausaid (2005) nghiên cứu đã đi sâu vào phân tích những quy định của WTO về thƣơng mại nông sản, các quy định và luật lệ quốc tế cũng nhƣ khu vực liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế của ngành nông nghiệp và đƣa ra những khuyến nghị sửa đổi về chính sách để phát triển nông nghiệp Việt Nam khi gia nhập WTO. Trong bài viết “Xuất khẩu nông sản Việt Nam trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay – thách thức và cơ hội” của TS Nguyễn Minh Đức (2008) đã chỉ ra rằng dù trong thời kỳ khủng hoảng nếu chủ động giữ đƣợc Luan van 6 sản lƣợng và thị trƣờng thì xuất khẩu nông sản Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội tăng trƣởng trong tƣơng lai. Hội nhập quốc tế không những đem đến những cơ hội mà bên cạnh đó cũng có nhiều thách thức không nhỏ với nông nghiệp Việt Nam và vấn đề này đƣợc trình bày rất rõ trong bài viết “Nông nghiệp Việt Nam trong hội nhập quốc tế - nắm cơ hội, phá thách thức” của TS Nguyễn Đỗ Anh Tuấn và TS Trần Công Thắng (2014). Những vấn đề về hiện đại hóa nông nghiệp cũng đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, trong bài viết “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn – nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta” của PGS TS Vũ Văn Phúc (2011) đã nêu lên phƣơng hƣớng hiện đại hóa nông nghiệp , hình thành các tổ hợp công nông nghiệp – dịch vụ.
Theo TS Nguyễn Minh Đức (2013) trong bài viết “Hiện đại hóa, tiêu chuẩn hóa nông nghiệp để phát huy vai trò trụ đỡ nền kinh tế và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu” cho rằng phải phát triển nông nghiệp theo hƣớng hiện đại hóa, tiêu chuẩn hóa sẽ giúp ngành nông nghiệp phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn, từ đó phát huy tốt hơn vai trò trụ đỡ của nền kinh tế trƣớc những thay đổi bất thƣờng của môi trƣờng cũng nhƣ của kinh tế thế giới. Bài viết “Để ngành Nông nghiệp Việt Nam phát triển như kỳ vọng” trong tạp chí kinh tế và dự báo số 4/2013 của Th.S Nguyễn Thị Xuân thì để nâng “chất” cho ngành nông nghiệp Việt Nam thì cần phải tăng cƣờng đầu tƣ phát triển nghiên cứu có chọn lọc, chuyển giao công nghệ, có chính sách bảo hộ hợp lý đối với nông sản, thực hiện có hiệu quả chính sách dồn điền đổi thửa, điều chỉnh nâng cao chất lƣợng nông nghiệp và xây dựng các đô thị ngay bên trong nông thôn. Luận án tiến sĩ “Phát triển nông nghiệp tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011-2020” của Đoàn Tranh (2012) đã chỉ ra những tồn tại cần khắc phục trong phát triển nông nghiệp tỉnh Quảng Nam nhƣ chuyển dịch cơ cấu sản Luan van 7 xuất nông nghiệp chậm, sản xuất hàng hóa chƣa phát triển, cơ cấu hạ tầng lạc hậu, nông hộ nhỏ vẫn chiếm đa số, lao động thủ công vẫn là chủ yếu. Trong các nghiên cứu về các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp thì PGS.TS Đinh Phi Hổ (2010) trong bài viết “Kinh tế trang trại là lực lượng đột phá thúc đẩy phát triển nông nghiệp Việt Nam theo hướng bền vững” nhìn nhận rằng kinh tế trang trại là “lực lƣợng đột phá” phát triển nông nghiệp Việt Nam theo hƣớng bền vững, và gợi ý về chính sách nhƣ chính sách thuế ổn định, khuyến khích đối với phát triển trang trại, khuyến khích hình thức liên kết hợp đồng giữa các công ty kinh doanh nông sản và các trang trại, cần thành lập quỹ phát triển trang trại quốc gia, hệ thống khuyến nông nên chọn trang trại làm hạt nhân để chuyển giao công nghệ.
Ngoài những tác phẩm và tác giả đã đƣợc đề cập ở trên, đã có nhiều bài viết nêu lên những vấn đề lý luận và các nội dung cơ bản của phát triển nông nghiệp qua các giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn của phát triển nông nghiệp Việt Nam nói chung và một số địa phƣơng nói riêng. Tuy nhiên, chƣa có một công trình, một tác giả nào nghiên cứu cụ thể vấn đề phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Nam Giang với những nét đặt thù riêng về điều kiện tự nhiên và văn hóa xã hội. Vì vậy, tôi đã kế thừa và chọn lọc những công trình nghiên cứu ở trên và các nghiên cứu khác để thực hiện luận văn này. Luan van 8 CHƢƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1.
KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1. Một số khái niệm a. Nông nghiệp Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng và phức tạp. Nó không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là hệ thống sinh học kỹ thuật.
Nông nghiệp đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp chỉ có ngành trồng trọt, chăn nuôi và ngành dịch vụ. Nông nghiệp đƣợc hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả ngành lâm nghiệp và thủy sản. Nông nghiệp còn là ngành duy nhất sản xuất đƣợc lƣơng thực thực phẩm, hoạt động nông nghiệp có từ lâu đời nên còn đƣợc coi là lĩnh vực sản xuất truyền thống, hoạt động này không những gắn liền với các yếu tố kinh tế - xã hội mà còn gắn với các yếu tố tự nhiên. Nhƣ vậy, nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản, giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế ở hầu hết các nƣớc, nhất là các nƣớc đang phát triển.