Luận văn Thạc sĩ: Phát triển làng nghề Hà Tây trong hội nhập quốc tế

Luận văn thạc sĩ: Phát triển làng nghề Hà Tây trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu chuyên sâu về cơ hội và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. TS Hoàng Kim Giao
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Phát Triển Làng Nghề Hà Tây Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Toàn cảnh làng nghề Hà Tây và tiềm năng hội nhập quốc tế

Hà Tây, vùng đất trăm nghề, từ lâu đã nổi tiếng với hệ thống làng nghề thủ công mỹ nghệ đa dạng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Sự phát triển của các làng nghề này không chỉ là một hoạt động kinh tế đơn thuần mà còn là sự kết tinh của lao động, trí tuệ và sự sáng tạo qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), việc phát triển làng nghề Hà Tây trở thành một nhiệm vụ chiến lược, mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Các làng nghề đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, từ thuần nông sang công nghiệp, dịch vụ. Theo thống kê, Hà Tây có trên 1.100 làng có nghề, trong đó khoảng 240 làng được công nhận chính thức, tạo công ăn việc làm cho hàng trăm nghìn lao động. Tổng giá trị sản xuất kinh doanh của các làng nghề mới năm 2000 đã đạt 415,9 tỷ đồng, cho thấy tiềm năng kinh tế to lớn. Các sản phẩm như lụa Vạn Phúc, khảm trai Chuyên Mỹ, mây tre đan Phú Vinh không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn vươn ra thế giới, khẳng định giá trị và vị thế của hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Quá trình hội nhập mang đến cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, thu hút vốn đầu tư và công nghệ mới. Tuy nhiên, để tận dụng được những cơ hội này, các làng nghề cần phải vượt qua những rào cản nội tại và thích ứng với các quy luật cạnh tranh khốc liệt của thị trường toàn cầu.

1.1. Vai trò kinh tế xã hội của các làng nghề truyền thống

Các làng nghề truyền thống ở Hà Tây đóng một vai trò đa diện và không thể thiếu trong đời sống kinh tế - xã hội. Trước hết, chúng góp phần quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Sự phát triển của các làng nghề đã làm tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp. Báo cáo cho thấy, năm 2001, tỷ trọng nông nghiệp - dịch vụ - công nghiệp của tỉnh lần lượt là 36,63% - 29,5% - 33,87%, đến năm 2006 đã thay đổi thành 29,56% - 30,4% - 40,04%. Thứ hai, các làng nghề là nơi giải quyết việc làm hiệu quả, thu hút một lượng lớn lao động, đặc biệt là lao động nông nhàn. Các cơ sở sản xuất đã thu hút hơn 200.000 lao động thường xuyên, giúp tăng thu nhập, cải thiện đời sống người dân và hạn chế tình trạng di dân ra thành phố. Thu nhập bình quân đầu người tại các làng có nghề thường cao hơn 1,5-2 lần so với các làng thuần nông. Thứ ba, phát triển làng nghề còn thúc đẩy các ngành dịch vụ hỗ trợ như vận tải, cung ứng nguyên liệu, ngân hàng và đặc biệt là du lịch. Nhiều làng nghề như lụa Vạn Phúc, gốm Bát Tràng (tham khảo) đã trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, tạo ra hình thức thị trường xuất khẩu tại chỗ hiệu quả.

1.2. Lịch sử hình thành và những nét đặc trưng văn hóa

Lịch sử hình thành của các làng nghề Hà Tây gắn liền với quá trình phát triển của vùng đất xứ Đoài. Nhiều làng nghề có tuổi đời hàng trăm năm, với những sản phẩm đã đi vào thơ ca, trở thành biểu tượng văn hóa như “lụa Hà Đông”. Các nghề thủ công như thêu ở Quất Động, tiện ở Nhị Khê, sơn mài ở Duyên Thái đã được truyền từ đời này qua đời khác, tạo nên một tầng lớp nghệ nhân tài hoa và một kho tàng bí quyết nghề nghiệp quý giá. Mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, chứa đựng tâm hồn, triết lý và nét văn hóa độc đáo của người Việt. Chẳng hạn, sản phẩm khảm trai Chuyên Mỹ phản ánh sự tỉ mỉ, kiên nhẫn, trong khi lụa Vạn Phúc thể hiện sự mềm mại, tinh tế. Trong bối cảnh hiện đại, việc bảo tồn những giá trị văn hóa này đồng thời với phát triển kinh tế là một nhiệm vụ kép. Sự tồn tại của làng nghề giúp phát huy nội lực địa phương, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và tạo ra lợi thế cạnh tranh độc đáo không thể sao chép trên thị trường quốc tế.

II. 5 thách thức lớn kìm hãm sự phát triển làng nghề Hà Tây

Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn, quá trình phát triển làng nghề Hà Tây trong bối cảnh hội nhập vẫn đối mặt với nhiều rào cản nghiêm trọng. Những khó khăn này không chỉ đến từ môi trường cạnh tranh bên ngoài mà còn xuất phát từ những yếu kém nội tại đã tồn tại trong thời gian dài. Thách thức lớn nhất là quy mô sản xuất phổ biến vẫn là nhỏ lẻ, phân tán theo hộ gia đình. Điều này dẫn đến tình trạng sản xuất manh mún, thiếu đồng bộ về chất lượng và không có khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn từ thị trường xuất khẩu. Công nghệ sản xuất tại nhiều làng nghề vẫn còn lạc hậu, chủ yếu dựa vào lao động thủ công, gây lãng phí nguyên liệu và năng suất thấp. Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh của sản phẩm còn yếu do mẫu mã chậm cải tiến, chưa bắt kịp thị hiếu của người tiêu dùng quốc tế. Vấn đề ô nhiễm môi trường tại các làng nghề cũng ngày càng trở nên báo động, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và sự phát triển bền vững. Cuối cùng, sự liên kết giữa các hộ sản xuất, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý còn lỏng lẻo, thiếu một chiến lược phát triển chung và đồng bộ. Giải quyết những thách thức này là yêu cầu cấp thiết để các làng nghề Hà Tây có thể đứng vững và phát triển trong sân chơi toàn cầu.

2.1. Hạn chế về vốn công nghệ và cơ sở hạ tầng yếu kém

Một trong những khó khăn cố hữu là thiếu vốn đầu tư để đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất. Nguồn vốn chủ yếu là tự có của các hộ gia đình, doanh nghiệp tư nhân nên quy mô rất hạn chế, khó tiếp cận được các nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng. Điều này trực tiếp cản trở việc đầu tư vào máy móc, thiết bị hiện đại. Công nghệ sản xuất phần lớn vẫn là thủ công, "dùng sức người là chính", dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều và năng suất thấp. Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng tại các làng nghề còn rất yếu kém. Hệ thống giao thông nông thôn nhỏ hẹp, xuống cấp gây khó khăn cho việc vận chuyển nguyên vật liệu và hàng hóa. Tình trạng thiếu mặt bằng sản xuất diễn ra phổ biến, nhiều hộ phải tận dụng không gian sinh hoạt, gây mất an toàn và ô nhiễm. Hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn hầu như không được đầu tư, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, là một rào cản lớn khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính.

2.2. Năng lực cạnh tranh yếu và thị trường tiêu thụ nhỏ hẹp

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm làng nghề Hà Tây còn thấp. Chất lượng và mẫu mã sản phẩm chậm được cải tiến. Một số cơ sở vì chạy theo lợi nhuận trước mắt đã sản xuất "hàng xô, hàng chợ", làm ảnh hưởng đến uy tín chung của cả làng nghề. Thị trường đầu ra còn nhỏ hẹp và thiếu ổn định. Kênh tiêu thụ chủ yếu là gia công cho tư nhân hoặc bán qua nhiều khâu trung gian, khiến người sản xuất bị động, không nắm được thông tin thị trường và nhu cầu của khách hàng cuối cùng. Hoạt động xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường xuất khẩu trực tiếp còn rất hạn chế. Mặc dù nhu cầu của thế giới về hàng thủ công mỹ nghệ là rất lớn, phần lớn các làng nghề vẫn chưa khai thác được tiềm năng này, chủ yếu xuất khẩu qua các công ty trung gian, làm giảm giá trị gia tăng và lợi nhuận thu về.

III. Bí quyết nâng cao nội lực cho làng nghề Hà Tây hội nhập

Để vượt qua thách thức và nắm bắt cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế, việc nâng cao nội lực từ chính các làng nghề là yếu tố quyết định. Giải pháp không chỉ nằm ở việc trông chờ vào sự hỗ trợ từ bên ngoài mà phải bắt nguồn từ sự thay đổi trong tư duy sản xuất, kinh doanh của mỗi nghệ nhân, mỗi hộ gia đình và doanh nghiệp. Trọng tâm của quá trình này là phải tập trung vào sản phẩm – linh hồn của làng nghề. Cần phải có một cuộc cách mạng về thiết kế mẫu mã sản phẩm, kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và xu hướng hiện đại để đáp ứng thị hiếu đa dạng của thị trường toàn cầu. Chất lượng sản phẩm phải được đặt lên hàng đầu, xây dựng các tiêu chuẩn chung cho toàn làng nghề để đảm bảo sự đồng bộ. Đồng thời, việc thay đổi hình thức tổ chức sản xuất từ nhỏ lẻ, manh mún sang các mô hình liên kết, hợp tác xã, doanh nghiệp là xu thế tất yếu. Mô hình này giúp tập trung nguồn lực, đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu chung và đủ sức đảm nhận những đơn hàng lớn. Cuối cùng, con người là yếu tố then chốt. Cần có chiến lược bài bản để đào tạo, bồi dưỡng và phát huy vai trò của đội ngũ nghệ nhân và lao động tay nghề cao, những người nắm giữ bí quyết và khả năng sáng tạo của làng nghề.

3.1. Đổi mới mẫu mã sản phẩm và nâng cao chất lượng hàng hóa

Sản phẩm là yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh. Các làng nghề cần chủ động nghiên cứu thị trường, nắm bắt nhu cầu và thị hiếu của khách hàng trong nước và quốc tế để cải tiến, sáng tạo ra các mẫu mã sản phẩm mới. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp giữa bàn tay tài hoa của nghệ nhân và kiến thức thiết kế hiện đại. Sản phẩm cần vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, vừa mang tính ứng dụng cao, phù hợp với không gian sống đương đại. Bên cạnh mẫu mã, việc kiểm soát và nâng cao chất lượng là yêu cầu sống còn. Cần xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng cụ thể cho từng loại sản phẩm, từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến quy trình sản xuất và hoàn thiện cuối cùng. Việc đăng ký sở hữu trí tuệ cho các mẫu thiết kế độc đáo và xây dựng thương hiệu riêng cho sản phẩm là bước đi chiến lược để bảo vệ giá trị và nâng cao vị thế trên thị trường.

3.2. Cải tiến tổ chức sản xuất và xây dựng mô hình liên kết

Hình thức sản xuất theo hộ gia đình đã không còn phù hợp với yêu cầu của thị trường lớn. Để phát triển làng nghề Hà Tây một cách bền vững, cần chuyển đổi sang các hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến hơn. Việc thành lập các hợp tác xã, tổ hợp sản xuất, công ty cổ phần hay công ty TNHH trong làng nghề sẽ giúp khắc phục tình trạng manh mún. Mô hình liên kết sản xuất này cho phép các hộ gia đình hợp tác, phân công chuyên môn hóa từng công đoạn, tối ưu hóa quy trình sản xuất. Thông qua đó, họ có thể cùng nhau đầu tư máy móc, công nghệ mới, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm đồng đều. Hơn nữa, khi hoạt động dưới một pháp nhân chung, các làng nghề sẽ có đủ tư cách để ký kết các hợp đồng lớn, tiếp cận trực tiếp với thị trường xuất khẩu và các nguồn vốn vay ưu đãi, thay vì phải phụ thuộc vào các đơn vị trung gian.

IV. Top 3 chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề Hà Tây hiệu quả

Bên cạnh nỗ lực tự thân của các làng nghề, vai trò hỗ trợ và định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước là vô cùng quan trọng. Các chính sách hỗ trợ phải được xây dựng một cách thực tế, đồng bộ và tập trung giải quyết những "nút thắt" đang cản trở sự phát triển. Để phát triển làng nghề Hà Tây trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, cần có một hệ thống giải pháp vĩ mô toàn diện. Trước hết, chính sách về vốn cần được ưu tiên hàng đầu, tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ sản xuất và doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô. Thứ hai, nhà nước cần đầu tư mạnh mẽ vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng thiết yếu tại các khu vực làng nghề, bao gồm giao thông, điện, nước và đặc biệt là hệ thống xử lý ô nhiễm môi trường. Một hạ tầng tốt không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững và thu hút du lịch. Cuối cùng, các chính sách về thuế và xúc tiến thương mại cần được thực thi hiệu quả, giúp giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp và hỗ trợ họ trong việc tìm kiếm, mở rộng thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

4.1. Chính sách hỗ trợ về vốn vay và cải thiện cơ sở hạ tầng

Vốn và hạ tầng là hai rào cản lớn nhất. Do đó, chính sách hỗ trợ cần tập trung vào việc tạo ra các cơ chế, quỹ tín dụng ưu đãi dành riêng cho các doanh nghiệp và hộ sản xuất trong làng nghề. Thủ tục vay vốn cần được đơn giản hóa, linh hoạt để nguồn vốn có thể đến tay người cần một cách nhanh chóng. Song song đó, việc quy hoạch và đầu tư xây dựng các cụm công nghiệp làng nghề là giải pháp cấp bách. Cần ưu tiên ngân sách để nâng cấp, mở rộng hệ thống đường giao thông kết nối các làng nghề với các trục quốc lộ. Đầu tư vào hệ thống cấp điện ổn định và xây dựng các trạm xử lý nước thải tập trung sẽ giải quyết được vấn đề ô nhiễm, tạo môi trường sản xuất an toàn và bền vững. Theo Quyết định số 351/QĐ-UBND của tỉnh Hà Tây (cũ), việc quy hoạch phát triển làng nghề kết hợp du lịch là một hướng đi đúng đắn, cần được đẩy mạnh.

4.2. Chính sách ưu đãi thuế và hoạt động xúc tiến thương mại

Các chính sách ưu đãi về thuế, chẳng hạn như miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế sử dụng đất trong những năm đầu, sẽ là đòn bẩy quan trọng giúp các doanh nghiệp làng nghề tích lũy vốn để tái đầu tư. Ngoài ra, vai trò của nhà nước trong hoạt động xúc tiến thương mại là không thể thiếu. Cần tăng cường tổ chức các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước để quảng bá sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Xây dựng các cổng thông tin điện tử, trung tâm giới thiệu sản phẩm làng nghề để kết nối trực tiếp các nhà sản xuất với người mua hàng quốc tế. Hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc nghiên cứu thị trường, đăng ký thương hiệu, bản quyền sản phẩm và giải quyết các tranh chấp thương mại theo thông lệ quốc tế. Vai trò của các hiệp hội ngành nghề, như "Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ Làng nghề Hà Tây", cần được phát huy mạnh mẽ hơn nữa để trở thành cầu nối hiệu quả giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

V. Kinh nghiệm thành công từ Bát Tràng Đồng Kỵ cho Hà Tây

Việc nghiên cứu các mô hình thành công từ những làng nghề tiêu biểu trong cả nước là bài học quý giá cho quá trình phát triển làng nghề Hà Tây. Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội) và làng gỗ Đồng Kỵ (Bắc Ninh) là hai ví dụ điển hình về sự năng động, khả năng thích ứng và hội nhập thành công vào nền kinh tế thị trường. Những làng nghề này đã vượt qua được giới hạn của sản xuất nhỏ lẻ, xây dựng được thương hiệu mạnh và mở rộng thị trường xuất khẩu ra nhiều quốc gia trên thế giới. Bài học từ Bát Tràng là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bảo tồn giá trị truyền thống và ứng dụng công nghệ, marketing hiện đại. Họ không chỉ bán sản phẩm gốm sứ mà còn bán cả một câu chuyện văn hóa thông qua du lịch làng nghề. Trong khi đó, Đồng Kỵ lại là một minh chứng cho sức mạnh của sự liên kết và tinh thần doanh nhân. Từ các hộ sản xuất cá thể, họ đã hình thành nên hàng trăm công ty, doanh nghiệp, tạo thành một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. Việc học hỏi có chọn lọc những kinh nghiệm này sẽ giúp các làng nghề Hà Tây rút ngắn con đường phát triển, tránh được những sai lầm và định hình chiến lược phù hợp với đặc thù riêng của mình.

5.1. Bài học về xây dựng thương hiệu và du lịch từ làng gốm Bát Tràng

Làng gốm Bát Tràng đã rất thành công trong việc xây dựng một thương hiệu mạnh, gắn liền với chất lượng và sự sáng tạo. Họ chú trọng đầu tư vào việc quảng bá hình ảnh thông qua nhiều kênh, từ các showroom chuyên nghiệp đến các nền tảng trực tuyến. Sự ra đời của Trung tâm xúc tiến xuất khẩu Bát Tràng (BTEF) là một bước đi chiến lược, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận thị trường quốc tế. Đặc biệt, Bát Tràng đã khai thác vô cùng hiệu quả mô hình du lịch làng nghề. Việc xây dựng chợ gốm, tổ chức các tour tham quan, cho phép du khách tự tay làm gốm đã tạo ra một kênh thị trường xuất khẩu tại chỗ, đồng thời quảng bá văn hóa và sản phẩm một cách tự nhiên nhất. Đây là một mô hình mà các làng nghề của Hà Tây như lụa Vạn Phúc, gốm sứ Sơn Đồng hoàn toàn có thể học tập để gia tăng giá trị và thu hút du khách.

5.2. Mô hình liên kết sản xuất và mở rộng thị trường tại Đồng Kỵ

Làng nghề gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ thể hiện sự năng động vượt trội trong việc chuyển đổi từ sản xuất hộ gia đình sang mô hình doanh nghiệp. Hiện nay, cả làng có hàng trăm giám đốc, cho thấy tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ. Sức mạnh của Đồng Kỵ nằm ở mô hình liên kết sản xuất. Các doanh nghiệp trong làng vừa cạnh tranh, vừa hợp tác để cùng nhau phát triển, tạo nên một khu công nghiệp làng nghề sầm uất. Họ chủ động tìm kiếm thị trường, tham gia các hội chợ quốc tế, xây dựng website riêng để quảng bá sản phẩm trực tiếp đến khách hàng châu Âu, Mỹ thay vì phụ thuộc vào thị trường trung gian. Việc thành lập Hiệp hội gỗ mỹ nghệ Bắc Ninh đã giúp họ bảo vệ lợi ích chung và nâng cao tiếng nói trên thương trường. Bài học về sự đoàn kết, chủ động hội nhập và xây dựng doanh nghiệp chuyên nghiệp từ Đồng Kỵ là kinh nghiệm thực tiễn quý báu cho các làng nghề mộc của Hà Tây như Sơn Tràng, Chuyên Mỹ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn tỉnh Hà Tây vốn được mệnh danh là cái nôi của văn hóa xứ Đoài với bề dày lịch sử phát triển tiểu thủ công nghiệp lâu đời. Tính đến năm 2006, toàn tỉnh đã ghi nhận 1.180 làng có nghề trên tổng số 1.460 làng, đạt tỷ lệ áp đảo 80,8% và duy trì tốc độ gia tăng trung bình 4,6% mỗi năm. Hệ thống làng nghề đóng vai trò động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, nâng tỷ trọng sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp từ mức 33,87% năm 2001 lên 40,04% vào năm 2006, đồng thời thu hẹp tỷ trọng nông nghiệp thuần túy xuống còn 29,56%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ bước ngoặt lịch sử khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) với tư cách thành viên thứ 150 vào tháng 11 năm 2006, mở ra cơ hội thương mại rộng lớn nhưng cũng đặt các cơ sở sản xuất truyền thống trước áp lực cạnh tranh quốc tế gay gắt. Đồng thời, quá trình hoàn thiện nghiên cứu diễn ra đúng thời điểm Hà Tây chuẩn bị và chính thức sáp nhập địa giới hành chính vào Thủ đô Hà Nội từ ngày 01 tháng 8 năm 2008. Thực tế này đòi hỏi một chiến lược chuyển đổi toàn diện cho khu vực sản xuất làng nghề vốn tồn tại nhiều hạn chế nội tại như quy mô manh mún, công nghệ thủ công thô sơ và thị trường xuất khẩu phụ thuộc trung gian.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá toàn diện thực trạng phát triển của hơn 1.100 làng nghề và 240 làng nghề đã được Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận chuẩn hóa, phân tích các nguyên nhân cản trở quá trình tiêu thụ hàng hóa và chuỗi cung ứng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ cấp vi mô và vĩ mô. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi đưa ra các luận cứ xác đáng nhằm bảo tồn giá trị văn hóa bản địa, giải quyết việc làm ổn định cho hơn 200.000 lao động thường xuyên và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng chục triệu USD mỗi năm của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên ba nền tảng lý thuyết kinh tế hiện đại kết hợp với quản trị sản xuất nông thôn. Trước hết là Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khẳng định sự tách rời của các ngành tiểu thủ công nghiệp ra khỏi canh tác thuần nông là quy luật tất yếu để giải phóng sức lao động dư thừa và nâng cao tích lũy tư bản địa phương. Thứ hai là Lý thuyết thương mại quốc tế và tự do hóa thương mại trong khuôn khổ các hiệp định của WTO, trọng tâm là các nguyên tắc Tối huệ quốc (MFN), Đãi ngộ quốc gia (NT) và Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS). Thứ ba là Lý thuyết cụm liên kết ngành (Cluster Theory) của Michael Porter, giải thích tính ưu việt của mô hình tập trung không gian địa lý của các làng nghề trong việc chia sẻ nguồn nguyên liệu, tri thức bản địa và mạng lưới hậu cần.

Khung khái niệm của nghiên cứu được chuẩn hóa chặt chẽ theo các quy định hiện hành, tiêu biểu là Quyết định số 1492/QĐ-UB ngày 23 tháng 12 năm 1999 của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tây về Quy định tạm thời tiêu chuẩn Làng nghề Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp. Bốn khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Làng nghề: Cụm dân cư nông thôn có nghề thủ công phi nông nghiệp chiếm tỷ trọng cao trong giá trị sản xuất và thu nhập.
• Nghề truyền thống và Làng nghề truyền thống: Những ngành nghề tiểu thủ công nghiệp có lịch sử hình thành trên 100 năm, sản phẩm mang tính đặc sắc dân tộc và được lưu truyền liên tục qua nhiều thế hệ.
• Làng nghề mới: Các làng hình thành nghề trong thời kỳ đổi mới, đáp ứng tiêu chuẩn có từ 50% số hộ hoặc lao động tham gia và tạo ra trên 50% tổng giá trị sản xuất và thu nhập toàn làng.
• Hộ chuyên nghề và Hộ kiêm nghề: Phân loại hình thức tổ chức sản xuất căn cứ vào mức độ phân bổ thời gian lao động và tỷ trọng thu nhập của hộ gia đình từ hoạt động tiểu thủ công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp bài bản. Nguồn dữ liệu thống kê được chuẩn hóa từ Cục Thống kê tỉnh Hà Tây giai đoạn 2001 - 2006, các văn kiện chỉ đạo của Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh, cùng báo cáo tổng kết của Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ Làng nghề Hà Tây được thành lập theo Quyết định số 431/QĐ-UB ngày 22 tháng 4 năm 2008.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn bộ tổng thể 240 làng nghề đã được công nhận chính thức trên địa bàn 14 huyện, thành phố của tỉnh Hà Tây. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp định ngạch được áp dụng để khảo sát thực tế sâu tại các địa bàn trọng điểm như huyện Thanh Oai (47 làng nghề), Thường Tín (40 làng nghề), Phú Xuyên (36 làng nghề), Chương Mỹ (28 làng nghề) và Hoài Đức (11 làng nghề). Mẫu khảo sát đại diện đầy đủ cho 12 nhóm ngành nghề tiểu thủ công nghiệp chủ lực, bao gồm mây tre đan, thêu ren, sơn mài khảm trai, dệt may, điêu khắc đá gỗ, chế biến nông sản thực phẩm và mộc cao cấp.

Phương pháp phân tích được lựa chọn gồm phương pháp thống kê mô tả chuỗi thời gian nhằm nhận diện xu hướng biến động của các chỉ tiêu kinh tế, kết hợp phương pháp phân tích so sánh đối chiếu giữa các mô hình làng nghề tiêu biểu của Hà Tây với các điển hình thành công trên toàn quốc như Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội), Làng đồ gỗ Đồng Kỵ (Bắc Ninh) và Làng đá mỹ nghệ Non Nước (Quảng Nam). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh đa chiều này nhằm tìm ra các điểm nghẽn nội tại về năng lực cạnh tranh, năng lực quản trị doanh nghiệp và các rào cản xuất khẩu trực tiếp của làng nghề Hà Tây trong giai đoạn hội nhập WTO và chuyển giao địa giới hành chính về Thủ đô Hà Nội. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ năm 2007 và hoàn thiện nghiệm thu vào nửa cuối năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện đầu tiên của luận văn là sự bùng nổ nhanh chóng về số lượng và quy mô tổ chức sản xuất của hệ thống làng nghề Hà Tây. Số lượng làng có nghề toàn tỉnh tăng từ 972 làng năm 2002 lên 1.180 làng năm 2006, tương ứng tỷ lệ tăng 21,4%. Tính đến tháng 8 năm 2006, toàn tỉnh có 240 làng nghề đạt chuẩn được công nhận chính thức, trong đó có 96 làng nghề truyền thống (chiếm 40,0%) và 144 làng nghề mới (chiếm 60,0%). Quy mô hộ sản xuất mở rộng nhanh chóng: nếu năm 2003 có 87.610 hộ tham gia hoạt động tại 159 làng nghề công nhận thì đến năm 2006 con số này đã đạt 125.032 hộ tại 240 làng nghề, tăng thêm 37.422 hộ (tương đương mức tăng trưởng 42,7%).

Phát hiện thứ hai chỉ ra sự chuyển dịch cơ cấu ngành nghề sâu sắc theo tín hiệu thị trường tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. Trong giai đoạn 2001 - 2006, nhóm ngành mây tre đan, tăm hương, quạt và làm lồng chim có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, từ 33 làng năm 2001 lên 73 làng năm 2006 (tăng 121,2%). Nhóm ngành chế biến nông sản thực phẩm tăng từ 17 làng lên 38 làng (tăng 123,5%). Nhóm ngành thêu ren tăng từ 10 làng lên 28 làng (tăng 180,0%). Ngược lại, một số ngành đòi hỏi tay nghề đặc thù và khó mở rộng thị trường như đan tơ lưới chỉ tăng từ 2 lên 3 làng, chạm điêu khắc đá và sừng giữ nguyên mức 9 làng trong nhiều năm.

Phát hiện thứ ba khẳng định đóng góp to lớn của làng nghề đối với giải quyết việc làm và nâng cao phúc lợi xã hội nông thôn. Làng nghề đã giải quyết việc làm cho hơn 200.000 lao động thường xuyên trong tỉnh và hàng ngàn lao động nhập cư từ các địa phương lân cận. Giai đoạn 2003 - 2006, các làng nghề tạo thêm hơn 63.000 việc làm mới. Về mặt giá trị gia tăng, tổng giá trị sản xuất kinh doanh của các làng nghề mới năm 2000 đạt 415,9 tỷ đồng, dịch vụ bổ trợ đạt 60,5 tỷ đồng (chiếm 14,5%). Năm 2001, trong tổng số 1.700 tỷ đồng giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp nông thôn toàn tỉnh thì riêng 120 làng nghề đã đóng góp 1.045 tỷ đồng (chiếm 61,5%). Thu nhập bình quân đầu người tại các làng nghề cao hơn các làng thuần nông từ 1,5 đến 2 lần, nhiều hộ gia đình đạt mức thu nhập trên 30 triệu đồng mỗi năm. Nguồn vốn huy động tự có nhàn rỗi trong dân cư làng nghề đạt trên 150 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực chứng phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế nông thôn Hà Tây, song cũng bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng khi đối chiếu với các yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Phần lớn cơ sở sản xuất tại các làng nghề vẫn duy trì mô hình kinh tế hộ gia đình cá thể, trang thiết bị thô sơ, thiếu mặt bằng tập trung và năng lực tài chính yếu kém. Tình trạng này khiến các cơ sở không đủ khả năng tiếp nhận các đơn hàng xuất khẩu quy mô lớn hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt về vệ sinh môi trường, an toàn lao động và bản quyền mẫu mã theo quy định của hiệp định TRIPS.

Hơn nữa, kênh phân phối sản phẩm xuất khẩu của làng nghề Hà Tây hiện nay bị phụ thuộc nặng nề vào các thương nhân trung gian ủy thác, khiến giá trị gia tăng bị phân tán và người sản xuất bị cô lập khỏi thông tin thị hiếu của khách hàng quốc tế. Kinh nghiệm đối chiếu từ Làng gốm Bát Tràng (với hơn 60 doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc thành lập Trung tâm Xúc tiến Xuất khẩu Bát Tràng BTEF năm 2004 và khánh thành chợ gốm sứ năm 2005) cho thấy tính tất yếu của việc xây dựng thương hiệu chung và xuất khẩu tại chỗ qua du lịch. Tương tự, bài học từ Làng đồ gỗ Đồng Kỵ (với hơn 200 giám đốc doanh nghiệp, cụm công nghiệp 12ha và doanh thu hơn 200 tỷ đồng mỗi năm) chứng minh rằng việc quy hoạch không gian sản xuất tập trung và chủ động mở kênh xuất khẩu trực tiếp sang thị trường Mỹ và châu Âu là con đường sống còn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong cấu trúc dữ liệu của luận văn, các phân tích định lượng được trình bày rõ ràng qua Bảng phân bố làng nghề theo 14 đơn vị hành chính và Bảng số lượng ngành nghề giai đoạn 2001 - 2006. Việc mô phỏng dữ liệu qua các biểu đồ cơ cấu tỷ trọng và đồ thị đường biến động giúp làm nổi bật sự phân hóa không gian sản xuất giữa các huyện phía Nam như Thanh Oai, Phú Xuyên, Thường Tín so với các huyện miền núi Ba Vì, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc cho các đề xuất chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát triển bền vững hệ thống làng nghề Hà Tây trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sáp nhập vào không gian phát triển của Thủ đô Hà Nội, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược:

• Đổi mới công nghệ, thiết kế mẫu mã và xây dựng thương hiệu sản phẩm: Các doanh nghiệp và hộ làng nghề cần chủ động đầu tư máy móc hiện đại hóa các công đoạn sơ chế, gia công bán thành phẩm nhằm hạ giá thành, đồng thời giữ vững công đoạn chế tác thủ công tinh xảo của nghệ nhân để bảo đảm tính mỹ thuật độc bản. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ cơ sở áp dụng công nghệ bán tự động lên trên 45% vào năm 2015, thực hiện đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể và chỉ dẫn địa lý cho 100% làng nghề truyền thống nổi tiếng như Lụa Vạn Phúc, Khảm trai Chuyên Mỹ, Mây tre đan Phú Vinh, Điêu khắc Sơn Đồng theo Quyết định số 351/QĐ-UBND ngày 19 tháng 2 năm 2008.

• Quy hoạch không gian sản xuất và xử lý dứt điểm ô nhiễm môi trường: Ủy ban nhân dân Thành phố và Sở Xây dựng cần đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng các cụm tiểu thủ công nghiệp tập trung với quy mô từ 10 đến 30 ha tại các huyện trọng điểm như Thường Tín, Chương Mỹ, Hoài Đức. Phấn đấu đến năm 2015 di dời ít nhất 40% đến 50% các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm nguồn nước và không khí ra khỏi khu dân cư, trang bị hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn môi trường quốc gia.

• Hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi và cải cách thể chế thuế: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội cần xây dựng gói tín dụng trung và dài hạn với hạn mức cho vay nâng lên từ 200 triệu đến 1 tỷ đồng cho mỗi hộ chuyên nghề và doanh nghiệp làng nghề, đơn giản hóa thủ tục thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay. Cơ quan thuế thực hiện chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và tiền thuê đất trong 3 năm đầu cho các cơ sở di dời vào cụm công nghiệp tập trung.

• Phát triển chuỗi liên kết thương mại, xúc tiến xuất khẩu và du lịch làng nghề: Sở Công Thương phối hợp với Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ Làng nghề thiết lập Cổng thông tin thương mại điện tử làng nghề Thủ đô, kết nối trực tiếp với các nhà nhập khẩu tại châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản nhằm nâng tỷ trọng xuất khẩu trực tiếp lên trên 40%, cắt giảm ít nhất 30% chi phí trung gian. Đồng thời, xây dựng 6 tour du lịch làng nghề kết nối các danh thắng Chùa Hương, Chùa Thầy, Chùa Tây Phương để đẩy mạnh xuất khẩu tại chỗ thông qua khách du lịch quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu chuỗi thời gian thực chứng để Sở Công Thương, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Thành phố Hà Nội xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển mạng lưới cụm công nghiệp làng nghề giai đoạn hậu sáp nhập địa giới hành chính.

• Ban lãnh đạo Hiệp hội ngành nghề và Hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp: Đóng vai trò tài liệu tham khảo giá trị giúp Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ Làng nghề xây dựng đề án bảo tồn tri thức nghệ nhân, xúc tiến thương mại tập trung, thiết lập quy chuẩn quản lý chất lượng hàng xuất khẩu và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tập thể.

• Chủ doanh nghiệp, chủ cơ sở sản xuất và nghệ nhân tại các làng nghề: Cung cấp các bài học kinh nghiệm quản trị sản xuất thực tế từ Bát Tràng, Đồng Kỵ để các cơ sở chuyển đổi thành công từ mô hình kinh tế hộ manh mún sang công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, nâng cao năng lực đàm phán hợp đồng ngoại thương trực tiếp.

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế học: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật mẫu mực về phương pháp khảo sát thực địa, khung phân tích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn trong bối cảnh gia nhập WTO và tác động của điều chỉnh địa giới hành chính Thủ đô.

Câu hỏi thường gặp

• Tiêu chuẩn cụ thể để một làng được công nhận là Làng nghề Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp Hà Tây là gì? Theo Quyết định số 1492/QĐ-UB ngày 23 tháng 12 năm 1999 của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tây, làng phải bảo đảm tối thiểu 50% tổng số hộ hoặc lao động tham gia sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, giá trị sản xuất và thu nhập từ ngành này chiếm trên 50% tổng giá trị sản xuất toàn làng, đồng thời chấp hành các quy định về vệ sinh môi trường và quản lý nhà nước.

• Hội nhập WTO mang đến những thách thức căn bản nào cho các làng nghề thủ công mỹ nghệ Hà Tây? Thách thức lớn nhất là áp lực cạnh tranh gay gắt về giá thành và tiêu chuẩn kỹ thuật khi mở cửa thị trường, yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt quyền sở hữu trí tuệ theo hiệp định TRIPS, sự đơn điệu và chậm đổi mới của mẫu mã sản phẩm, cùng với rào cản hạn chế về vốn công nghệ và trình độ quản trị ngoại thương của các chủ cơ sở.

• Việc sáp nhập Hà Tây vào Thủ đô Hà Nội ngày 01 tháng 8 năm 2008 tác động như thế nào đến sự phát triển của làng nghề? Sáp nhập mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp thị trường tiêu dùng nội địa rộng lớn và hạ tầng giao thông hiện đại của Thủ đô, thụ hưởng các chính sách hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư quy mô lớn, đồng thời tạo điều kiện kết nối chuỗi tour du lịch văn hóa giữa phố cổ Hà Nội với các làng nghề truyền thống xứ Đoài.

• Bài học kinh nghiệm then chốt từ mô hình Làng gốm Bát Tràng và Làng gỗ Đồng Kỵ là gì? Hai bài học cốt lõi là: chủ động đầu tư xây dựng thương hiệu thông qua hiệp hội ngành nghề và trung tâm xúc tiến xuất khẩu chuyên nghiệp (như trung tâm BTEF tại Bát Tràng), kết hợp quy hoạch cụm công nghiệp tập trung (như khu công nghiệp 12ha tại Đồng Kỵ) và đẩy mạnh bán hàng xuất khẩu tại chỗ thông qua mô hình chợ sản phẩm gắn liền du lịch trải nghiệm.

• Giải pháp nào mang tính đột phá để giải quyết điểm nghẽn thiếu vốn và ô nhiễm môi trường tại các làng nghề? Giải pháp đột phá là quy hoạch đồng bộ các cụm công nghiệp làng nghề quy mô từ 10 đến 30 ha để di dời các cơ sở ô nhiễm ra khỏi khu dân cư, đi kèm chính sách cấp tín dụng ưu đãi trung dài hạn từ 200 triệu đến 1 tỷ đồng với tài sản bảo đảm linh hoạt và cơ chế miễn giảm thuế thuê đất trong giai đoạn đầu di dời.

Kết luận

• Luận văn đã khái quát toàn diện bức tranh thực trạng của 1.180 làng có nghề và 240 làng nghề đạt chuẩn tại Hà Tây, chỉ rõ vai trò trụ cột của làng nghề trong việc nâng tỷ trọng công nghiệp nông thôn lên 40,04% vào năm 2006.
• Nghiên cứu đã hệ thống hóa các tác động đa chiều của tiến trình gia nhập WTO đối với khu vực kinh tế tiểu thủ công nghiệp, nhận diện chính xác các rào cản về vốn luân chuyển, hạ tầng ô nhiễm và kênh xuất khẩu phụ thuộc trung gian.
• Công trình đã đúc rút bài học thành công từ các mô hình làng nghề tiêu biểu toàn quốc để xây dựng hệ thống giải pháp liên hoàn gồm đổi mới mẫu mã, quy hoạch cụm công nghiệp và xúc tiến thương mại điện tử.
• Luận văn ghi nhận đóng góp lịch sử quan trọng khi kịp thời đề xuất định hướng thích ứng cho hệ sinh thái làng nghề Hà Tây ngay tại thời điểm sáp nhập vào không gian kinh tế - xã hội của Thủ đô Hà Nội từ ngày 01 tháng 8 năm 2008.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần khẩn trương hiện thực hóa các chính sách tín dụng và quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề trong giai đoạn 2008 - 2015 nhằm nâng tầm vị thế thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên thị trường toàn cầu. Hãy chủ động khai thác các luận cứ khoa học từ công trình nghiên cứu này để xây dựng các đề án phát triển làng nghề hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển Làng nghề trong hội nhập kinh tế quốc tế Chương 2: Thực trạng phát triển Làng nghề Hà Tây trong những năm qua. Chương 3: Phát triển Làng nghề Hà Tây trong hội nhập kinh tế quốc tế. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn, giúp đỡ của PGS. Hoàng Kim Giao và các cô chú, anh chị Cục Thống kê Hà Tây, Hiệp hội thủ công mỹ nghề Làng nghề Hà Tây đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

Trong quá trình nghiên cứu, tôi không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, rất mong được sự đóng góp ý kiến của Thầy, Cô để tôi tiếp tục học hỏi được nhiều hơn. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1.1 Khái niệm Làng nghề 1.1 Khái niệm Làng nghề, nghề truyền thống, Làng nghề truyền thống Làng: là một đơn vị hành chính ở nông thôn gồm một tập hợp cộng đồng dân cư trên 1 lãnh thổ xác định, có khả năng tự chủ về tài chính. Cộng đồng này được coi là một cộng đồng văn hoá gắn liền với biểu tượng luỹ tre, cây đa, giếng nước, mái đình… Nghề: là một lĩnh vực hoạt động lao động mà theo đó, nhờ có sự đào tạo con người có được những tri thức, kỹ năng, kỹ thuật và kinh nghiệm để tạo ra các loại sản phẩm bằng vật chất hoặc tinh thần. Những sản phẩm này có thể đáp ứng được nhu cầu của xã hội.

Làng nghề: Là một cụm dân cư sinh sống trong một thôn (làng) có một hay một số nghề tách ra khỏi nông nghiệp để sản xuất kinh doanh độc lập. Thu nhập từ các nghề đó chiếm tỷ trọng cao trong tổng giá trị sản phẩm của toàn làng Truyền thống: là khái niệm dùng để chỉ các yếu tố, giá trị, quan niệm của một cộng đồng người, của xã hội được lưu giữ trong một thời gian dài từ thế hệ này đến thế hệ khác. Truyền thống vừa có tính kế thừa vừa có tính phát triển và suy vong theo thời gian. Nghề truyền thống: Nghề truyền thống bao gồm những nghề tiểu thủ công nghiệp xuất hiện từ lâu trong lịch sử, được truyền từ đời này qua đời khác còn tồn tại đến ngày nay, kể cả những nghề đã cải tiến hoặc sử dụng những loại máy móc hiện đại để hỗ trợ sản xuất nhưng vẫn tuân thủ công nghệ truyền thống, và đặc biệt sản phẩm của nó vẫn thể hiện những nét đặc sắc của dân tộc.

[58,tr 12] 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Làng nghề truyền thống: Là những thôn (làng) nghề được hình thành từ rất lâu đời (Thời gian hình thành và phát triển > 100 năm). Sản phẩm trong các Làng nghề tryền thống có tính chất riêng biệt và cho đến nay các Làng nghề này vẫn còn tồn tại và phần lớn các sản phẩm vẫn còn được sản xuất theo công nghệ truyền thống. Những nghề thủ công đó được truyền từ đời này qua đời khác, thường là nhiều thế hệ. Cùng với thử thách của thời gian, các Làng nghề thủ công này đã trở thành nghề nổi trội, một nghề cổ truyền tinh xảo, với một tầng lớp thợ thủ công chuyên nghiệp hay bán chuyên nghiệp, đã chuyên tâm sản xuất, có quy trình công nghệ nhất định và sống chủ yếu bằng nghề đó.

Sản phẩm làm ra có tính mỹ thuật và đã trở thành hàng hoá trên thị trường.2 Một số khái niệm khác Làng có nghề: Là những Làng được hình thành cùng với sự phát triển của nền kinh tế, chủ yếu là sự lan toả của các Làng nghề truyền thống, có những điều kiện nhất định để hình thành và phát triển. Làng nghề mới: là Làng nghề được hình thành cùng sự phát triển của nền kinh tế, có điều kiện và khả năng phát triển nhất định. Hộ Làng nghề: Là những hộ tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong Làng nghề, mỗi hộ có ít nhất 1 người tham gia vào nghề, những hộ này thường chia làm hai loại: - Hộ chuyên nghề: Là những hộ mà hầu hết lao động trong hộ đều tham gia vào hoạt động của nghề, thu nhập của hộ chủ yếu phụ thuộc vào lao động hoạt động trong nghề mang lại. - Hộ kiêm nghề: Là những hộ chỉ có 1 bộ phận lao động hoạt động sản xuất kinh doanh nghề.

Hà Tây là một tỉnh có số lượng Làng nghề lớn nhất trong cả nước và hầu hết các Làng nghề này đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Nhằm vận 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động nhân dân trong tỉnh xây dựng, phát triển ngành nghề, Làng nghề truyền thống, Làng nghề mới trên địa bàn tỉnh, góp phần xây dựng hình ảnh mới cho các Làng nghề. Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh Hà Tây đã ra Quyết định số 1492/QĐ-UB ngày 23/12/1999 để: “Quy định tạm thời về tiêu chuẩn Làng nghề Công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp (CN-TTCN) Hà Tây” làm căn cứ xây dựng, phát triển, xét và công nhận Làng nghề. Tại Quyết định này quy định rất rõ về tiêu chuẩn Làng nghề CN-TTCN: 1.

Chấp hành tốt các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước và mọi quy định hợp pháp của chính quyền địa phương. Số hộ hoặc lao động làm nghề CN – TTCN ở làng đạt từ 50% trở lên so với tổng số hộ hoặc lao động của làng. Giá trị sản xuất và thu nhập từ công nghiệp – TTCN ở làng chiếm tỷ trọng trên 50% so với tổng giá trị sản xuất và thu nhập của làng trong năm. Đảm bảo vệ sinh môi trường theo các quy định hiện hành.

Có hình thức tổ chức phù hợp, chịu sự quản lý nhà nước của chính quyền địa phương, gắn với các mục tiêu kinh tế – xã hội và làng văn hoá của địa phương. Tên Làng nghề: Nếu là Làng nghề truyền thống, cổ truyền còn tồn tại và phát triển thì lấy nghề đó đặt tên cho nghề của làng. Nếu làng có nhiều nghề phát triển, sản phẩm nghề nào nổi tiếng nhất thì nên lấy nghề đó đặt tên nghề của làng, hoặc trong làng có nhiều nghề không phải nghề truyền thống hay chưa có sản phẩm nào nổi tiếng thì tên nghề của làng nên dựa vào nghề nào có giá trị sản xuất và thu nhập cao nhất để đặt tên nghề gắn với tên làng; Việc đặt tên nghề của làng do nhân dân bàn bạc thống nhất và chính quyền địa phương xem xét đề nghị.2 Vai trò của Làng nghề đối với đời sống kinh tế xã hội của tỉnh Hà Tây 1.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Phát triển các ngành nghề và Làng nghề truyền thống và ngành nghề mới gồm cả tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, công nghiệp khai thác và chế biến các nguồn nguyên liệu phi nông nghiệp, các loại hình dịch vụ sản xuất là một trong những nội dung cơ bản của Công nghiệp hoá hiện địa hoá nông nghiệp nông thôn. Sự phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và phát triển Làng nghề góp phần tích cực trong việc chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, tăng cường khả năng tiêu thụ hàng nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ, hàng phục vụ đời sống thiết yếu….

Quá trình phát triển này đã làm thay đổi bộ mặt nông thôn Hà Tây 1 cách nhanh chóng, tỷ trọng Công nghiệp, dịch vụ không ngừng tăng, trong khi nông nghiệp lại có xu hướng giảm. Năm 2001 tỷ trọng nông nghiệp - dịch vụ- công nghiệp lần lượt là: 36,63% - 29,5% - 33,87% đến năm 2006 tỷ trọng trên đã thay đổi 29,56%- 30,4% - 40,04%.2 Góp phần chuyển đổi các hình thức tổ chức sản xuất Phát triển Làng nghề đã và đang làm thay đổi các hình thức tổ chức sản xuất ở nông thôn đặc biệt là trong lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp. Từ các hộ cá thể là chủ yếu, một số hộ đã hợp thành các tổ sản xuất, hợp tác xã nhằm nâng cao năng lực sản xuất, trang thiết bị máy móc để phục vụ sản xuất. Nhiều hộ có vốn, có kỹ năng sản xuất, có kinh nghiệm trong sản xuất và tiêu thụ đã thành lập các Công ty Cổ phần, Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH), Doanh nghiệp tư nhân, … Các hình thức tổ chức sản xuất trong các Làng nghề ngày càng trở nên đa dạng, phong phú.3 Góp phần tăng giá trị sản phẩm của hàng hoá Sự hồi phục và phát triển của các Làng nghề truyền thống cũng như sự hình thành và phát triển các Làng nghề mới có ý nghĩa hết sức quan trọng đối 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] với phát triển kinh tế xã hội nông thôn nói chung và Hà Tây nói riêng.

Mặc dù quy mô sản xuất còn nhỏ bé chưa được lớn mạnh nhưng các Làng nghề Hà Tây lại được phân bố rộng khắp ở các vùng nông thôn. Vì vậy hàng năm các Làng nghề luôn sản xuất ra khối lượng sản phẩm hàng hoá đáng kể, đóng góp không nhỏ cho nền kinh tế quốc dân và nền kinh tế của Hà Tây với số lượng Làng nghề nhiều, rộng khắp, đa ngành, đa lĩnh vực đã góp phần lớn cho doanh thu của Hà Tây. Năm 2001 tổng giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp ở khu vực nông thôn của tỉnh là 1700 tỷ đồng thì riêng 120 Làng nghề đã chiếm 1045 tỷ đồng.4 Góp phần giải quyết công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động trong các Làng nghề và các vùng lân cận Phát triển kinh tế - xã hội nông thôn một cách toàn diện để tạo ra công ăn việc làm cho người dân nông thôn đồng thời nâng cao đời sống cho người dân sống trong khu vực này là vấn đề quan trọng cần quan tâm của Đảng và Nhà nước, với tỉnh Hà Tây cũng vậy. Điều kiện tự nhiên không cho phép, đất đai canh tác bị hạn chế, đất chật người đông, đó là một thách thức đối với sự phát triển kinh tế nông thôn của Hà Tây.

Vấn đề làm sao giải quyết được công ăn việc làm cho lực lượng lao động ở nông thôn đồng thời tăng thu nhập cho các đối tượng này là một bài toán khó đối với Lãnh đạo của tỉnh Hà Tây. Các cơ sở sản xuất thủ công từ các hộ gia đình đến các doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, Công ty cổ phần. trong các Làng nghề ở Hà Tây đã thu hút một số lượng lớn lao động sản xuất phi nông nghiệp.