Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thương mại Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn. 3 Chương 3: Thực trạng phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng hưu trí tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt. Chương 4: Một số giải pháp phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng hưu trí tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIEN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cƣu về hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM 1.
Các công trình đã công bố Trong những năm gần đây, đề tài “Hoạt động cho vay tiêu dùng” đã được nhiều tác giả nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau: Đề tài “Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam Chi nhánh Hải Phòng” (1) Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thu Thủy, 2016; Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về cho vay tiêu dùng và phát triển cho vay tiêu dùng tại các NHTM. Đề tài “Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt” (3), Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Thu Hiền, 2016; Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trong luận văn tác giả đã phân tích thực trạng, đánh giá kết quả và những hạn chế đối với hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2014 và đưa ra các giải pháp để phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt trong thời gian tới. Luận văn của tác giả Ngô Thị Loan, 2013. “Giải pháp tăng cường nguồn lực để phát triển tín dụng tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam” (11). Luận văn thạc sĩ Học viện Ngân hàng.
Tác giả đã hệ thống hóa lại cơ sở lý luận về tín dụng tiêu dùng tại các NHTM, phân tích thực trạng tín dụng tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam, chỉ ra những nguồn lực cần thiết để phát triển hoạt động tín dụng tiêu dùng, từ đó đưa rá các giải pháp nâng cao tỷ trọng tín dụng tiêu dùng tại ngân hàng. 5 Bài báo nghiên cứu của Th.s Lê Thị Kim Huệ, Tạp chí Kinh tế và dự báo số 21, tháng 11/2013 – H. Bộ Kế hoạch đầu tư, 2013, “Phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Việt Nam hiện nay” (17). Nghiên cứu của tác giả đã đưa ra cái nhìn về tổng quan thị trường CVTD Việt Nam trong thời gian qua.
Từ thực trạng này, bài báo chỉ ra những sai lầm, hạn chế mà các ngân hàng, tổ chức tài chính đang mắc phải khiến cho hoạt động này chưa phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp khắc phục nhằm phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại thị trường Việt Nam. Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Minh Sơn. “Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam” (18). Luận văn thạc sĩ Đại học Kinh té Thành Phố Hồ Chí Minh (2009).
Tác giả đã hệ thống hóa lại cơ sở lý thuyết về cho vay tiêu dùng tại các NHTM trong nền kinh tế thị trường. Tổng hợp một số bài học kinh nghiệm của các ngân hàng nước ngoài thành công trong lĩnh vực bán lẻ từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phát triển cho vay bán lẻ, trong đó có hoạt động CVTD cho các NHTM tại Việt Nam. Luận văn phân tích khá đầy đủ và khách quan thực trạng CVTD của Vietcombank, từ đó chỉ ra những kết quả tích cực, những hạn chế trong hoạt động CVTD của Vietcombank. Trên cơ sở phân tích đánh giá những ưu, nhược điểm của Vietcombank, tác giả đề xuất một số giải pháp để phát triển hoạt động CVTD tại ngân hàng này.
Đề tài “Giải pháp mở rộng cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - SGD 1”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Ngọc Minh, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012. Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về cho vay tiêu dùng từ đó thấy được vai trò của cho vay tiêu dùng đối với nền kinh tế, đồng thời đưa ra các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động CVTD tại các NHTM và đánh giá thực trạng cũng như đưa ra các giải pháp nhằm mở rộng hoạt cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - SGD1. Tọa đàm với chủ đề “Thị trường cho vay tiêu dùng tại Việt Nam: những kết quả nghiên cứu tổng quan”, ngày 25/04/2017, tại Viện Quản trị Kinh doanh - Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong khuôn khổ của tọa đàm, các chuyên gia của nhóm nghiên cứu đã trình bày các kết quả nghiên cứu tổng 6 quan về thị trường cho vay tiêu dùng, về hành vi vay tiêu dùng.
Các ý kiến thảo luận diễn ra sôi nổi nhằm đóng góp cho các kết quả nghiên cứu được hoàn thiện hơn. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng xu hướng thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân trong những năm gần đây cho thấy thị trường vay tiêu dùng tại Việt Nam sẽ có tiềm năng phát triển rất lớn trong tương lai và người tiêu dùng ngày càng có nhiều sự lựa chọn khi tiếp xúc với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính cá nhân khác nhau. Khi các tổ chức cho vay tiêu dùng chính thức càng phát triển mạnh mẽ thì người dân sẽ có cơ hội được sử dụng những sản phẩm, dịch vụ đa dạng, có chất lượng tốt hơn và lãi suất sẽ có xu hướng giảm đi. Nhìn chung, trong nhiều năm qua, vấn đề cho vay tiêu dùng đã được nhiều tác giả nghiên cứu, nhiều hội thảo bàn về cho vay tiêu dùng diễn ra.
Các công trình trên đã đưa đến cho độc giả có cái nhìn tổng quan về CVTD, đều tập trung phân tích thực trạng cho vay tiêu dùng đối với các đối tượng khác nhau, từ các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, Vietinbank đến các ngân hàng thương mại nhỏ hay chi nhánh các ngân hàng, từ đó đưa ra các giải pháp và kiến nghị để phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại các ngân hàng. Khoảng trống nghiên cứu và hƣớng tiếp cận nghiên cứu của đề tài Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về cho vay tiêu dùng tại các ngân hàng thương mại, ví dụ như các công trình nghiên cứu đã nêu ở trên. Tuy nhiên, các công trình trước đây hầu như đều đề cập đến vấn đề cho vay tiêu dùng chung đối với tất cả các đối tượng khách hàng của ngân hàng và hầu như chưa có đề tài nào nghiên cứu một đối tượng khách hàng cụ thể, đặc biệt là đối tượng khách hàng hưu trí. Người già có nhiều nỗi sợ, nhiều nỗi bận tâm.
Sợ cô đơn, sợ bị bỏ rơi, sợ chết, sợ lương hưu không nuôi đủ bản thân, không đủ chi trả đủ tiền thuốc thang, dưỡng già, sợ… đây chỉ là một trong số rất nhiễu nỗi sợ đối với tuổi già. Khi về nghỉ hưu các cụ thường nghĩ mình vô dụng, không làm được việc gì có ích cho gia đình, cho cộng đồng nên sợ bị coi thường, bỏ rơi. Thấu hiểu được tâm lý của người già, Ngân hàng Bưu điện Liên Việt triển khai hoạt động tín dụng hưu trí với ý nghĩa cao cả, nhằm giúp người già chủ động về tài chính với các nhu cầu tiêu dùng 7 của cá nhân và gia đình. Khách hàng có thể sử dụng để xây dựng, sửa chữa nhà cửa, mua sắm tiện nghi, đi du lịch hay chữa bệnh nhằm nâng cao đời sống, ngoài ra còn có thể hỗ trợ con cháu, người thân sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế gia đình… Đây là hoạt động của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt triển khai dành riêng cho đối tượng khách hàng đang hưởng hưu trí.
Tác giả nhận thấy, đề tài này khá mới mẻ và đối tượng khách hàng hưu trí cũng là đối tượng khách hàng lớn đầy tiềm năng với đặc trưng là những người về hưu có thu nhập ổn định, giá trị các khoản vay thường nhỏ nên mức độ rủi ro thấp. Không phải ngân hàng nào cũng phát triển hoạt động tín dụng đối với đối tượng khách hàng này. Từ thực tiễn công tác tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt cũng như thực trạng phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng hưu trí hiện tại, tác giả kế thừa những nghiên cứu của các công trình đã được công bố và tiếp tục nghiên cứu về hoạt đông tín dụng giành riêng cho đối tượng khách hàng hưu trí tại Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt. Một số vấn đề lý luận về hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM 1.
Khái niệm, đặc điểm cho vay tiêu dùng của NHTM Tín dụng theo nghĩa Latin là Creditim, hàm chỉ sự tin tưởng, tín nhiệm. Tên gọi này xuất phát từ bản chất của quan hệ tín dụng. Đó là quan hệ giữa người cho vay và người đi vay theo các điều kiện đã được thỏa thuận trước như số tiền cho vay, thời hạn cho vay, lãi suất tín dụng … Trong quan hệ đó, người cho vay tin tưởng rằng người đi vay sẽ sử dụng vốn vay đúng mục đích, thực hiện đúng các nội dung đã thỏa thuận, có khả năng trả gốc, lãi đầy đủ, đúng hạn. Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về tín dụng, nhưng có thể hiểu đơn giản nhất, tín dụng là quan hệ vay mượn trên nguyên tắc hoàn trả cả vốn lẫn lãi giữa người đi vay và người cho vay.
Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12: Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. 8 Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.