Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch 1. Lý luận về du lịch 1. Các khái niệm cơ bản về du lịch a) Du lịch, tài nguyên du lịch Theo điểm 4, điều 4 Luật Du lịch Việt Nam (năm 2005) thì: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch”.
Pirogionic đưa ra khái niệm: “Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi liên quan đến việc di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất, tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức, văn hóa hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa”. Khái niệm du lịch của Nguyễn Văn Đính: “Du lịch là tổng hợp các hiện tượng và các mối quan hệ phát sinh từ tác động qua lại giữa khách du lịch, các nhà kinh doanh, chính quyền và cộng đồng dân cư địa phương trong quá trình thu hút và tiếp đón khách du lịch”. Tại Việt Nam, theo Luật Du lịch năm 2017 “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”. b) Sản phẩm du lịch Theo khoản 5điều 3, Luật Du lịch năm 2017 “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch”.
6 c) Khu, điểm du lịch Theo khoản 6 điều 3, Luật Du lịch năm 2017 “Khu du lịch là khu vực có ưu thế về tài nguyên du lịch, được quy hoạch, đầu tư phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch. Khu du lịch bao gồm khu du lịch cấp tỉnh và khu du lịch quốc gia”. Theo khoản 7 điều 3, Luật Du lịch năm 2017 “Điểm du lịch là nơi có tài nguyên du lịch được đầu tư, khai thác phục vụ khách du lịch”. d) Khách du lịch Theo khoản 2 điều 3, Luật Du lịch năm 2017 “Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến”.
Đặc điểm của du lịch Thứ nhất, du lịch là ngành phụ thuộc vào tài nguyên du lịch. Thứ hai, du lịch là ngành kinh doanh tổng hợp. phục vụ nhu cầu tiêu dùng đa dạng của khách du lịch. Thứ ba, du lịch là ngành ngoài kinh doanh và dịch vụ ra còn phải.
bảo đảm nhu cầu an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội cho du khách, cho địa phương và các nước đón nhận du khách. Thứ tư, ngành du lịch là một ngành kinh tế - xã hội - dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các dạng nhu cầu khác. Chức năng của du lịch Chức năng xã hội: Du lịch có ý nghĩa quan trọng nó thể hiện trước hết vai trò của du lịch trong việc gìn giữ, hồi phục sức khỏe và tăng cường sức sống của con người. Thông qua hoạt động du lịch đông đảo quần chúng nhân dân có điều kiện tiếp xúc với những thành tựu văn hoá phong phú và lâu đời của các dân tộc, từ đó làm tăng thêm lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết quốc tế, hình thành phẩm chất tốt đẹp như tình bạn, lòng yêu lao động.
Điều đó 7 quyết định sự phát triển một cách cân đối về nhân cách của mỗi cá nhân trong toàn xã hội. Chức năng kinh tế:Du lịch góp phần làm tăng tổng sản phẩm trong nước. Mặt khác nó góp phần vào việc phục hồi sức khỏe cũng như khả năng lao động và đảm bảo tái sản xuất mở rộng lực lượng lao động với hiệu quả kinh tế rõ rệt. Ngoài ra, chức năng kinh tế của du lịch còn thể hiện ở khía cạnh khác.
Đó là dịch vụ du lịch, một ngành kinh tế độc đáo, ảnh hưởng đến cơ cấu lao động và cơ cấu ngành của nhiều ngành kinh tế: nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải. ngoại thương và là tiền đề quan trọng tạo điều kiện quan trọng cho nền kinh tế phát triển. Chức năng chính trị - văn hóa: Du lịch là nhân tố hợp tác quốc tế. Du lịch quốc tế làm cho con người sống ở các khu vực khác nhau hiểu biết và xích lại gần nhau.Chức năng chính trị của du lịch được thể hiện ở vai trò to lớn của nó như một nhân tố hoà bình, đẩy mạnh các mối giao lưu kinh tế, mở rộng sự hiểu biết giữa các dân tộc.
Chức năng sinh thái: Du lịch là nhân tố tác động, kích thích việc bảo vệ, khôi phục và tối ưu hóa môi trường thiên nhiên bao quanh, bởi chính vì môi trường có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và các hoạt động của con người.Việc đẩy mạnh hoạt động du lịch, tăng mức độ tập trung khách vào những vùng nhất định đòi hỏi phải tối ưu hoá quá trình sử dụng tự nhiên với mục đích du lịch.Lúc này đòi hỏi con người phải tìm kiếm các hình thức bảo vệ tự nhiên, đảm bảo sử dụng nguồn tài nguyên một cách hợp lý. Giữa xã hội và môi trường trong lĩnh vực du lịch có mối quan hệ chặt chẽ. Một mặt xã hội đảm bảo sự phát triển tối ưu trong du lịch, nhưng mặt khác phải bảo vệ môi trường tự nhiên khỏi tác động phá hoại của các dòng khách du lịch và việc xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ du lịch. Như vậy, giữa du lịch và bảo vệ môi trường có quan hệ mật thiết với nhau.
Phân loại du lịch * Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ của chuyến đi - Khách du lịch nội địa (Domestic tourists): dùng để chỉ bất kỳ người nào ngụ tại một quốc gia nào, bất kể quốc tịch gì đi du lịch đến một nơi khác với chỗ thường trú của mình trong phạm vi quốc gia. - Khách du lịch quốc tế: là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vào Việt Nam du lịch (khách Inbound), công dân Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch (khách Outbound). Mục đích chuyến đi của họ là tham quan, thăm thân nhân, tham dự hội nghị, nghỉ dưỡng, đi công tác kết hợp với thăm quan, khảo sát thị trường, chữa bệnh, hành hương, nghỉ ngơi… * Căn cứ vào mục đích chuyến đi Du lịch thăm quan: là hành vi quan trọng của con người để nâng cao hiểu biết về thế giới xung quanh. Đối tượng thăm quan có thể là một dạng tài nguyên du lịch tự nhiên hoặc tài nguyên du lịch nhân văn, hay một cơ sở nghiên cứu khoa học, cơ sở sản xuất… Du lịch nghỉ dưỡng: ngày nay nhu cầu du lịch nghỉ dưỡng ngày càng lớn do sức ép của công việc căng thẳng, do môi trường ngày càng ô nhiễm và do các quan hệ phức tạp của xã hội đã khiến cho con người có nhu cầu được nghỉ ngơi để phục hồi sức khỏe bằng cách gần gũi với thiên nhiên và thay đổi môi trường sống hằng ngày.
Số người đi nghỉ dưỡng trong năm tăng rõ rệt. Địa điểm nghỉ dưỡng thường là những nơi có không khí trong lành, khí hậu mát mẻ, dễ chịu, phong cảnh đẹp như các bãi biển, miền núi, nông thôn,… Du lịch khám phá: tùy theo mức độ và tính chất có thể phân du lịch khám phá thành du lịch tìm hiểu và du lịch mạo hiểm. Du lịch tìm hiểu về thiên nhiên, môi trường, về lịch sử, phong tục tập quán. Đối với du lịch mạo hiểm thường là các hoạt động du lịch thể thao như: hoạt động leo núi, săn 9 bắn… Các loại hình du lịch này thường mang đến cho các bạn trẻ cảm giác thích thú, có cơ hội để rèn luyện và thể hiện những khả năng của bản thân.
Du lịch sinh thái: là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản địa gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương. Nội dung căn bản của Du lịch sinh thái là tập trung vào mức độ trách nhiệm của con người đối với môi trường. Du lịch sinh thái còn phải đóng góp vào quản lý bền vững môi trường lãnh thổ du lịch và phải quan tâm đến quyền lợi của nhân dân địa phương. Du lịch văn hóa, nghiên cứu: nâng cao hiểu biết về văn hóa cho cá nhân về mọi lĩnh vực như: lịch sử, kiến trúc, kinh tế, hội họa… cùng phong tục tập quán của đất nước du lịch.
Du lịch văn hóa gồm hai loại: Du lịch văn hóa cụ thể khách du lịch thường đi với mục đích đã định sẵn, thường họ là các cán bộ khoa học, sinh viên và các chuyên gia. Du lịch văn hóa với mục đích tổng hợp gồm đông đảo những người thích mở mang kiến thức về thế giới và thỏa mãn sự khám phá của mình. Loại hình du lịch này rất được phát triển ở các nước có nền văn minh cổ đại đặc sắc như Ai Cập, Hy Lạp, Ý, Ấn Độ, Trung Quốc,. Du lịch chữa bệnh: đây là loại hình du lịch mới phát triển trong thời gian gần đây.
Loại hình du lịch này dựa vào thiên nhiên để giúp người bệnh an dưỡng bằng các hình thức như tắm suối nước khoáng, tắm bùn kết hợp với một số phương pháp y học giúp thư giãn tinh thần. Du lịch lễ hội: ngày nay lễ hội là một yếu tố rất thu hút khách du lịch, tham gia vào lễ hội, khách du lịch có dịp hòa mình vào không khí tưng bừng của hoạt động này. Du lịch công vụ, hội nghị, hội thảo: nhằm thực hiện mục đích chính là thực hiện nhiệm vụ công tác hoặc nghề nghiệp nào đó, họ là những người đi công tác, dự hội nghị, hội thảo chuyên đề, hội chợ, dự kỷ niệm các ngày lễ 10 lớn… loại khách du lịch này có nhu cầu cao về dịch vụ lưu trú, ăn uống, phòng họp, hệ thống dịch thuật, khu vực triển lãm… và các chương trình tham quan du lịch, vui chơi giải trí.