MỞ ĐẦU 1. Tín ấp t ết ủ đề tà Trong một thập niên gần đây, hạt tiêu Việt Nam nhanh chóng chiếm lĩnh thị trƣờng thế giới về sản lƣợng và tổng lƣợng xuất khẩu. Xu hƣớng trên thị trƣờng thế giới đang tiếp tục có những thuận lợi cho tiêu Việt Nam. Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, năm 2013, xuất khẩu (XK) hồ tiêu cả nƣớc ƣớc đạt 134.000 tấn với kim ngạch đạt 899 triệu USD, tăng gần 15% về lƣợng và tăng hơn 13% về kim ngạch so với năm 2012.
Theo Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam, hiện có khoảng 95% sản lƣợng hồ tiêu sản xuất trong nƣớc để xuất khẩu đến hơn 80 quốc gia, vùng lãnh thổ, còn lại 5% là tiêu thụ nội địa. Việt Nam có khoảng 15 doanh nghiệp XK hồ tiêu ở vị trí hàng đầu của thế giới, chiếm trên 50% thị phần xuất khẩu. Hiện nay, Hoa Kỳ và Singapore là các thị trƣờng xuất khẩu số 1 của Việt Nam, với kim ngạch liên tiếp đạt mức tăng trƣởng cao, tiếp theo là các thị trƣờng Ấn Độ, Hà Lan, Đức, UAE. Cƣ Jút là một huyện nằm ở phía Bắc tỉnh Đăk Nông, nằm trên trục đƣờng Quốc lộ 14, cách trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột (tỉnh Đăk Lăk) 20km về phía Tây nam và cách thị xã Gia Nghĩa 110km, có 20 km đƣờng biên giới giáp với Huyện Pecchamda - Tỉnh Mundunkiri, vƣơng quốc Campuchia.
Với tổng diện tích tự nhiên 72.622 ha đất sản xuất nông nghiệp, 37.083 ha đất lâm nghiệp, còn lại là đất chuyên dùng và đất ở, Cƣ Jút là huyện có nhiều lợi thế, tiềm năng để phát triển nông nghiệp, công nghiệp chế biến, vật liệu xây dựng, thƣơng mại – dịch vụ, du lịch. Các nhóm đất đen trên đá Basalt, phân bố tại thung lũng các xã Đắk Drông, Cƣ Knia và phía Đông xã Đắk Wil với địa hình lƣợn sóng, rất giàu dinh dƣỡng, đất ít thoát nƣớc, có tầng dày thích trồng các loại cây hàng năm, đậu đỗ và hoa màu khác; Đất nâu đỏ trên đá Basalt (Fk), phân bố rải rác vùng phía Nam huyện, Luan van 2 đất tơi xốp, thuộc nhóm đất giàu mùn, dinh dƣỡng cao nên thích hợp cho các loại cây công nghiệp dài ngày: cà phê, tiêu, cao su. Trong quá trình phát triển kinh tế của huyện, cây hồ tiêu đã đƣợc xác định là cây công nghiệp chủ lực của huyện và thực tế trong những năm qua cây trồng này đã khẳng định vai trò của nó. Những thăng trầm sản xuất hồ tiêu cũng gậy hiệu ứng thăng trầm cho đời sống kinh tế xã hội của huyện.
Việc phát triển cây hồ tiêu vẫn đang còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết nhƣ phát triển thiếu quy hoạch vẫn mang tính tự phát, giống cây trồng chất lƣợng chƣa cao, kỹ thuật canh tác hạn chế, trình độ của ngƣời sản xuất thấp, công nghệ sau thu hoạch lạc hậu… Khắc phục đƣợc những nhƣợc điểm này sẽ hình thành những định hƣớng và giải phát thúc đẩy sự phát triển cây trồng này qua đó thúc đẩy kinh tế của huyện phát triển. Vì vậy tôi chọn đề tài “Phát triển cây hồ t êu trên địa bàn huyện Cƣ Jút” cho luận văn cao học của tôi. Mụ t êu n ên ứu Hệ thống hoá những vấn đề cơ bản về phát triển cây hồ tiêu. Phân tích thực trạng phát triển cây hồ tiêu trên địa bàn huyện Cƣ Jút.
Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển cây hồ tiêu trên địa bàn huyện Cƣ Jút trong thời gian tới. Câu ỏ y ả t uyết n ên ứu Đề tài nhằm trả các câu hỏi sau: -Tình hình phát triển cây hồ tiêu trên địa bàn huyện Cƣ Jút nhƣ thế nào? - Làm thế nào để phát triển cây hồ tiêu này ? 4. Đố tƣợn và p ạm v n ên ứu - Đối tượng nghiên cứu Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phát triển cây hồ tiêu. Luan van 3 - Phạm vi nghiên cứu + Phạm vi về không gian: Địa bàn huyện Cƣ Jút - tỉnh Đắk Nông.
+ Thời gian nghiên cứu: Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất cây hồ tiêu chủ yếu tập trung vào giai đoạn 2012-2016, định hƣớng đến năm 2025 5. P ƣơn p áp n ên ứu - Nghiên cứu này sử dụng một loạt các phƣơng pháp cụ thể nhƣ phân tích thống kê, chi tiết hóa, so sánh, đánh giá, tổng hợp, khái quát, chuyên gia… theo nhiều cách từ riêng rẽ tới kết hợp với nhau. Chúng đƣợc sử dụng trong việc khảo cứu, phân tích, đánh giá so sánh các nghiên cứu lý luận và thực tiễn phát triển cây hồ tiêu. Các phƣơng pháp này còn đƣợc dùng trong đánh giá tình hình phát triển cây hồ tiêu cũng nhƣ thực thi chính sách phát triển cây công nghiệp ở huyện Cƣ Jút và chỉ ra các vấn đề tồn tại cùng với các nguyên nhân từ đó hình thành các giải pháp phát triển cây hồ tiêu của địa phƣơng.
Các phƣơng pháp thu thập tài liệu, thông tin sau đƣợc sử dụng trong nghiên cứu: - Kế thừa các công trình nghiên cứu trƣớc đó. - Tổng hợp các nguồn số liệu thông qua các báo cáo, tổng kết của các sở Ban, ngành trong tỉnh và huyện. - Tìm thông tin thông qua các phƣơng tiện thông tin đại chúng: Báo chí, Internet. - Kết hợp các phƣơng pháp thu thập số liệu để có dữ liệu nghiên cứu và phân tích đầy đủ.
- Cách tiếp cận: + Tiếp cận vĩ mô: phân tích chính sách phát triển cây công nghiệp của Đảng và nhà nƣớc; + Cách tiếp cận thực chứng: tại sao và nguyên nhân cây hồ tiêu của Luan van 4 huyện phát triển nhƣ vậy? Sản lƣợng nông nghiệp thời kỳ tới sẽ là bao nhiêu? + Tiếp cận hệ thống : Mối tƣơng quan giữa phát triển kinh tế và phát triển cây công nghiệp Phát triển cây hồ tiêu và công nghiệp, dịch vụ Mối quan hệ giữa phát triển cây hồ tiêu và phát triển nông thôn + Tiếp cận lịch sử: So sánh những giai đoạn khác nhau trong vận dụng đƣờng lối phát triển cây công nghiệp Việt Nam Nguồn thông tin dữ liệu, công cụ phân tích chính - Thứ cấp: chủ yếu sử dụng số liệu của Niên giám thống kê huyện Cƣ Jút từ năm 2006, và của ngành nông nghiệp huyện. - Ý kiến của chuyên gia. - Công cụ chính: Sử dụng chƣơng trình xử lý số liệu bằng excel 6. Ý n ĩ o ọ và t ự t ễn ủ đề tà Đề tài góp phần đƣa ra những căn cứ, những giải pháp cụ thể đáp ứng các yêu cầu bức thiết cho quy hoạch phát triển cây hồ tiêu trên địa bàn huyện Cƣ Jút.
Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm cơ sở để xây dựng chƣơng trình khuyến nông, khuyến lâm, khuyến công nhằm hƣớng dẫn nông dân áp dụng những tiến bộ khoa học, công nghệ, góp phần tăng thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân trong vùng. Sơ lƣợ tổn qu n tà l ệu n ên ứu Nghiên cứu Kinh tế Nông nghiệp của Đặng Phi Hổ (2003) giới thiệu các mô hình phát triển nông nghiệp, các mô hình này tuy tiếp cận theo nhiều cách khác nhau nhƣng đều chỉ ra cách thức và cơ chế phân bổ nguồn lực để phát triển nông nghiệp chuyển dần từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn, từ khai thác yếu tố theo chiều rộng sang khai thác các nhân tố chiều sâu, chuyển từ thâm dụng tài nguyên và vốn sang thâm dụng lao động. Do là mô hình chung Luan van 5 cho phát triển nông nghiệp nên việc vận dụng vào để hình thành khung lý thuyết cho phát triển cây công nghiệp lâu năm vẫn có thể áp dụng đƣợc. Nhƣng khi áp dụng cho trƣờng hợp cụ thể của địa phƣơng cần phải có sự vận dụng linh hoạt với điều kiện thực tế của địa phƣơng nhất là Tây Nguyên.
- “Nghiên cứu các giải pháp khoa học công nghệ về kinh tế xã hội để phát triển vùng Tây Nguyên”, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (2006), đã xây dựng mô hình sản xuất bền vững các cây lâu năm chủ yếu ở Tây Nguyên nhƣ: Cà phê, hồ tiêu, điều, tiêu vừa đem lại hiệu qủa kinh tế cao vừa bảo vệ môi trƣờng; Xây dựng quy trình sản xuất bền vững các cây công nghiệp lâu năm chủ yếu ở Tây Nguyên nhƣ: cà phê, hồ tiêu, điều, tiêu; Đa dạng hoá cây trồng trong sản xuất, góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở Tây Nguyên. Một số nghiên cứu về cây hồ tiêu đáng quan tâm cho đề tài trong đó vừa chú trọng tới các giải pháp làm thế nào phát triển cây hồ tiêu. Nhiều nghiên cứu tập trung vào các biện pháp nâng cao trình độ kỹ thuật và áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến nhƣ: Cục trồng trọt (2009) Hội nghị đánh giá hiện trạng và bàn giải pháp phát triển cây hồ tiêu các tỉnh phía nam tháng 6/2009. Hay Phạm Kim Hồng Phúc và Nguyễn Văn A (2000) Hỏi đáp về kinh nghiệm trồng tiêu đạt năng suất cao, NXB Đà Nẵng 2000; Các bài học từ kinh nghiệm thực tế luôn đáng quan tâm: Nguyễn Phi Long (1987) Kinh nghiệm trồng tiêu ở nƣớc ta và một số nơi, NXB Nông Nghiệp 1987.
Và VPA (2012) Tài liệu hội nghị thƣờng niên Hiệp hội hồ tiêu Việt Nam năm 2009. Thành phố HCM ngày 7/5/2012. Chú trọng tới phòng chống bệnh cho cây tiêu đặc biệt quan trọng nhƣ Cục bảo vệ thực vật (2007) Báo cáo tình hình sản xuất hồ tiêu và ảnh hƣởng của các loại dịch hại quan trọng tới sản xuất tại Việt Nam. Hội thảo sâu bệnh hại tiêu và phƣơng pháp phòng trừ tại Đăk Nông tháng 7/2007.
Hay Ngô Vĩnh Luan van 6 Viễn (2007) Báo cáo dịch hại trên hồ tiêu và biện pháp phòng trừ. - Đề tài “Phát triển cây công nghiệp lâu năm trên địa bàn huyện Đức Cơ” của tác giả Hồ Phƣớc Thành, cho thấy hiệu quả kinh tế của cây công nghiệp lâu năm, khẳng định đây là nhóm cây trồng có khả năng làm giàu cho mọi thành phần kinh tế tham gia sản xuất và ngoài hiệu quả kinh tế thì cây công nghiệp lâu năm còn mang lại hiệu quả về xã hội, đã đáp ứng một phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, nhất là nông thôn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc làm thay đổi bộ mặt kinh tế - xã hội. - Nghiên cứu “Ảnh hƣởng của việc sử dụng phân bón đến sản xuất nông nghiệp bền vững tỉnh Đăk Nông” của TS.