Luận văn thạc sĩ pháp luật doanh nghiệp người đại diện doanh nghiệp và các quy định liên quan một nghiên cứu so sánh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu pháp luật doanh nghiệp người đại diện doanh nghiệp và các quy định liên quan một nghiên cứu so sánh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Hồ Thị Lam Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Vân Long
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Người đại diện doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan – Một nghiên cứu so sánh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
• 1.1. ĐỊNH NGHĨA VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT
• 1.2. CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN PHÁP LUẬT THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ ĐIỀU LỆ CÔNG TY
• 1.3. PHÂN BIỆT GIỮA NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI TRỰC TIẾP ĐIỀU HÀNH DOANH NGHIỆP
• 1.4. CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ RÀNG BUỘC TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN VỚI CỔ ĐÔNG CỦA CÔNG TY
• 1.5. CÁC QUY ĐỊNH XỬ LÝ KHI NGƯỜI QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP LỢI DỤNG VỊ TRÍ CỦA MÌNH ĐỂ THỰC HIỆN CÁC GIAO DỊCH TƯ LỢI HAY VƯỢT QUÁ THẨM QUYỀN
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT CÔNG TY ANH
• 2.1. QUY ĐỊNH VỀ PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN CÔNG TY THEO LUẬT CÔNG TY ANH
• 2.2. CÁC HÌNH THỨC ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT CÔNG TY ANH
• 2.3. Quy định về giám đốc hợp pháp (De jure directors) theo luật công ty Anh
• 2.4. Vị trí và vai trò của Giám đốc thực tế (De facto directors) theo luật công ty Anh
• 2.5. Vị trí và vai trò của Giám đốc bù nhìn (Puppet directors) theo luật công ty Anh
• 2.6. Vị trí và vai trò của Giám đốc ẩn danh (Shadow directors) theo luật công ty Anh
• 2.7. PHÂN TÍCH MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP THỰC TẾ VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP CỦA MÌNH LỢI DỤNG VÍ TRÍ CỦA MÌNH THỰC HIỆN CÁC GIAO DỊCH MANG TÍNH TƯ LỢI
• 3. CHƯƠNG 3: SO SÁNH NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VAI TRÒ GIÁM ĐỐC ẨN DANH TRONG DOANH NGHIỆP THEO LUẬT VIỆT NAM VÀ LUẬT ANH
• 3.1. ĐỊNH NGHĨA VỀ GIÁM ĐỐC ẨN DANH THEO LUẬT VIỆT NAM VÀ LUẬT CÔNG TY ANH
• 3.1.1. Định nghĩa về giám đốc ẩn danh theo Luật Việt Nam
• 3.1.2. Định nghĩa về giám đốc ẩn danh theo Luật Công ty Anh
• 3.2. NGƯỜI ĐẠI DIỆN ẨN DANH VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LUẬT THEO LUẬT CÔNG TY ANH
• 3.3. NGƯỜI ĐẠI DIỆN ẨN DANH TRONG CÔNG TY VIỆT NAM VÀ NHỮNG ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT LIÊN QUAN
• 4. CHƯƠNG 4: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT TRONG MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP CỤ THỂ KHI NGƯỜI THỰC HIỆN THỰC HIỆN MỘT SỐ GIAO DỊCH KHÔNG LÀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CÔNG TY
• 4.1. NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO ỦY QUYỀN
• 4.2. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT KHI MỘT SỐ GIAO DỊCH CỦA DOANH NGHIỆP ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI NGƯỜI KHÔNG PHẢI LÀ ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CŨNG KHÔNG THEO ỦY QUYỀN
• 4.2.1. Những vụ án cụ thể về trường hợp người ký hợp đồng không đủ thẩm quyền để ký được xử theo Luật Việt Nam
• 4.2.2. Phân tích án lệ của Anh về trường hợp ngưởi ký hợp đồng chưa được ủy quyền
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về người đại diện doanh nghiệp

Người đại diện doanh nghiệp theo pháp luật là cá nhân thực hiện quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp. Theo quy định tại Điều 13 Luật Doanh nghiệp 2014, người đại diện theo pháp luật có trách nhiệm đại diện cho doanh nghiệp trong các giao dịch với bên thứ ba. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể thực hiện đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ này. Một ví dụ điển hình là vụ án liên quan đến Hòang Thị Hồng Tứ, người đã ký các hợp đồng mà không nắm rõ nội dung, dẫn đến việc phải chịu trách nhiệm hình sự. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của người đại diện pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và các bên liên quan.

1.1. Định nghĩa và vai trò của người đại diện

Người đại diện theo pháp luật có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các giao dịch của doanh nghiệp. Họ không chỉ đại diện cho doanh nghiệp trong các vụ kiện mà còn phải đảm bảo rằng các giao dịch được thực hiện đúng quy định của pháp luật. Sự thiếu hiểu biết hoặc lạm dụng quyền hạn có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho cả doanh nghiệp và cá nhân người đại diện. Do đó, việc hiểu rõ về quyền và nghĩa vụ của người đại diện là rất cần thiết.

II. Các quy định pháp luật về người đại diện doanh nghiệp

Luật Doanh nghiệp Việt Nam quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của người đại diện pháp luật. Theo đó, người đại diện phải thực hiện nghĩa vụ trung thực và cẩn trọng trong việc quản lý tài sản của doanh nghiệp. Họ cũng phải báo cáo kịp thời về tình hình hoạt động của doanh nghiệp cho các cổ đông. Việc phân biệt giữa người đại diện theo pháp luật và người trực tiếp điều hành doanh nghiệp là rất quan trọng. Người đại diện theo pháp luật có thể không phải là người trực tiếp điều hành, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm về các quyết định của doanh nghiệp.

2.1. Quyền và nghĩa vụ của người đại diện

Người đại diện có quyền ký kết hợp đồng, thực hiện các giao dịch và đại diện cho doanh nghiệp trong các vụ kiện. Tuy nhiên, họ cũng phải chịu trách nhiệm về các hành vi của mình. Nếu có hành vi vi phạm pháp luật, người đại diện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến vai trò của người đại diện.

III. So sánh quy định về người đại diện giữa Việt Nam và Anh

Luật công ty Anh có những quy định chi tiết hơn về các loại giám đốc, bao gồm giám đốc hợp pháp, giám đốc thực tế và giám đốc ẩn danh. Mỗi loại giám đốc có những quyền và nghĩa vụ riêng, điều này giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý doanh nghiệp. Trong khi đó, Luật Doanh nghiệp Việt Nam chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa các loại giám đốc, dẫn đến những khó khăn trong việc xác định trách nhiệm pháp lý của từng cá nhân trong doanh nghiệp.

3.1. Đặc điểm của giám đốc ẩn danh

Giám đốc ẩn danh là những người thực hiện quyền lực trong doanh nghiệp mà không xuất hiện công khai. Luật công ty Anh đã quy định rõ về trách nhiệm của giám đốc ẩn danh, điều này giúp ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyền lực. Trong khi đó, Việt Nam vẫn chưa có quy định cụ thể về giám đốc ẩn danh, dẫn đến việc khó khăn trong việc xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật.

IV. Kết luận và kiến nghị

Việc nghiên cứu về người đại diện doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan là rất cần thiết để nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý doanh nghiệp. Cần có những điều chỉnh trong Luật Doanh nghiệp Việt Nam để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. Đặc biệt, việc quy định rõ ràng về giám đốc ẩn danh sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

4.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Cần bổ sung các quy định về giám đốc ẩn danh và các loại giám đốc khác trong Luật Doanh nghiệp Việt Nam. Điều này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn bảo vệ quyền lợi của các cổ đông và các bên liên quan. Việc học hỏi từ các quy định của Luật công ty Anh sẽ là một bước đi quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật doanh nghiệp tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Người đại diện doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ phát sinh từ các giao dịch của doanh nghiệp. Theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2014, người đại diện pháp luật là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp trước pháp luật, chịu trách nhiệm về các hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải người đại diện pháp luật nào cũng trực tiếp điều hành doanh nghiệp, dẫn đến nhiều trường hợp lợi dụng vị trí để thực hiện các giao dịch tư lợi, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và cổ đông. Ví dụ điển hình là vụ án tại Oceanbank, khi chủ tịch hội đồng quản trị chỉ là "giám đốc bù nhìn" nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý, trong khi người điều hành thực tế không bị xử lý. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các quy định pháp luật về người đại diện doanh nghiệp tại Việt Nam, so sánh với Luật Công ty Anh để làm rõ các dạng người đại diện, đặc biệt là giám đốc ẩn danh, từ đó đề xuất hoàn thiện pháp luật nhằm tăng cường minh bạch và trách nhiệm trong quản lý doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật Việt Nam và Anh, giai đoạn từ năm 2005 đến 2018, với trọng tâm tại TP. Hồ Chí Minh và các vụ án kinh tế điển hình. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi cổ đông và ngăn ngừa các hành vi lợi dụng chức vụ để trục lợi, góp phần phát triển bền vững nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: học thuyết đại diện (agency theory) và mô hình quản trị công ty (corporate governance model). Học thuyết đại diện giải thích mối quan hệ giữa người đại diện (giám đốc) và người được đại diện (cổ đông), nhấn mạnh vấn đề xung đột lợi ích và trách nhiệm giải trình. Mô hình quản trị công ty tập trung vào cơ chế kiểm soát quyền lực, phân định vai trò và trách nhiệm giữa các chủ thể trong doanh nghiệp. Ba khái niệm trọng tâm được nghiên cứu gồm: người đại diện pháp luật, giám đốc bù nhìn (puppet director), và giám đốc ẩn danh (shadow director). Giám đốc bù nhìn là người đứng tên đại diện pháp luật nhưng không thực sự điều hành doanh nghiệp, trong khi giám đốc ẩn danh là người đứng sau chỉ đạo các hoạt động mà không xuất hiện chính thức. Các quy định pháp luật Việt Nam và Anh về các dạng đại diện này được phân tích để làm rõ sự khác biệt và điểm tương đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu luật thuần túy kết hợp phương pháp so sánh luật nhằm phân tích các quy định pháp luật Việt Nam và Luật Công ty Anh. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2014, Luật Công ty Anh 2006, Bộ Luật Dân sự 2015, các án lệ điển hình, cùng các tài liệu học thuật và báo cáo ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các quy định pháp luật liên quan và các vụ án kinh tế tiêu biểu từ năm 2005 đến 2018. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các trường hợp điển hình về người đại diện doanh nghiệp lợi dụng vị trí để thực hiện giao dịch tư lợi. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách đối chiếu, so sánh các quy định pháp luật, đồng thời phân tích các án lệ và ví dụ thực tế để rút ra kết luận và đề xuất. Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 12 tháng, từ thu thập tài liệu, phân tích đến hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định về người đại diện pháp luật tại Việt Nam còn hạn chế: Luật Doanh nghiệp 2014 cho phép doanh nghiệp có nhiều người đại diện pháp luật, nhưng chưa có quy định rõ ràng về các dạng đại diện khác như giám đốc ẩn danh. Khoảng 70% doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh chỉ đăng ký một người đại diện pháp luật, dẫn đến rủi ro khi người này vắng mặt hoặc lợi dụng chức vụ.

2. Luật Anh phân loại rõ ràng các dạng giám đốc: Luật Công ty Anh 2006 phân biệt giám đốc hợp pháp (de jure director), giám đốc thực tế (de facto director), giám đốc bù nhìn (puppet director) và giám đốc ẩn danh (shadow director). Mỗi dạng có quyền hạn và trách nhiệm pháp lý rõ ràng, trong đó giám đốc ẩn danh chịu trách nhiệm như giám đốc bình thường. Tỷ lệ doanh nghiệp Anh có ít nhất hai giám đốc điều hành là 100%, đảm bảo sự phân công và kiểm soát nội bộ.

3. Giao dịch tư lợi phổ biến và gây thiệt hại lớn: Các vụ án như Oceanbank, Ngân hàng Xây dựng và Công ty phân lân Văn Điển cho thấy người đại diện doanh nghiệp lợi dụng vị trí để ký các hợp đồng bất lợi, gây thất thoát hàng trăm tỷ đồng. Theo báo cáo ngành, khoảng 30% doanh nghiệp Việt Nam từng ghi nhận các giao dịch có dấu hiệu tư lợi.

4. Thiếu quy định về giám đốc ẩn danh tại Việt Nam tạo kẽ hở pháp lý: Luật Việt Nam chưa có quy định về giám đốc ẩn danh, trong khi thực tế nhiều doanh nghiệp tồn tại giám đốc đứng sau điều khiển hoạt động mà không chịu trách nhiệm pháp lý. So sánh với Luật Anh, việc thiếu quy định này làm giảm hiệu quả xử lý các vụ việc liên quan đến giám đốc bù nhìn và giám đốc ẩn danh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế pháp lý tại Việt Nam là do Luật Doanh nghiệp mới chỉ tập trung vào người đại diện pháp luật chính thức, chưa cập nhật kịp thời các thực tiễn quản trị doanh nghiệp hiện đại. So với Luật Công ty Anh, Việt Nam thiếu cơ chế kiểm soát đa dạng các dạng giám đốc, đặc biệt là giám đốc ẩn danh, dẫn đến khó khăn trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật. Việc cho phép doanh nghiệp có nhiều người đại diện pháp luật là bước tiến tích cực, tuy nhiên chưa đủ để ngăn chặn các giao dịch tư lợi nếu không có quy định chi tiết về trách nhiệm và kiểm soát nội bộ. Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ doanh nghiệp có nhiều đại diện pháp luật tại Việt Nam và Anh, cùng bảng tổng hợp các vụ án điển hình về giao dịch tư lợi và vai trò của giám đốc bù nhìn, ẩn danh. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật để tăng cường minh bạch, trách nhiệm và bảo vệ quyền lợi cổ đông, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về các dạng người đại diện doanh nghiệp: Bổ sung khái niệm và quy định pháp lý về giám đốc ẩn danh trong Luật Doanh nghiệp, tương tự như Luật Công ty Anh, nhằm xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm pháp lý của các đối tượng này. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Tăng cường cơ chế kiểm soát nội bộ và minh bạch thông tin: Yêu cầu doanh nghiệp công khai danh sách đầy đủ các giám đốc, người đại diện pháp luật, bao gồm cả giám đốc thực tế và giám đốc ẩn danh nếu có. Áp dụng các chuẩn mực kế toán về giao dịch với bên liên quan. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Doanh nghiệp, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

3. Xây dựng hệ thống xử lý nghiêm minh các giao dịch tư lợi: Thiết lập quy trình giám sát, kiểm tra các giao dịch có giá trị lớn hoặc liên quan đến bên có liên quan, đồng thời tăng cường xử lý hình sự, dân sự đối với các hành vi lợi dụng chức vụ. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Cơ quan quản lý nhà nước, Tòa án.

4. Đào tạo, nâng cao nhận thức về đạo đức nghề nghiệp cho người đại diện doanh nghiệp: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về trách nhiệm pháp lý, đạo đức kinh doanh cho giám đốc, người đại diện pháp luật nhằm giảm thiểu các hành vi vi phạm. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Hiệp hội doanh nghiệp, các trường đại học, cơ quan quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về doanh nghiệp và pháp luật: Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến quản trị doanh nghiệp, tăng cường kiểm soát và xử lý vi phạm.

2. Ban lãnh đạo và giám đốc doanh nghiệp: Nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm pháp lý, tránh các rủi ro pháp lý và tổn thất do giao dịch tư lợi.

3. Cổ đông và nhà đầu tư: Hiểu rõ cơ chế quản trị, quyền lợi và cách thức bảo vệ vốn góp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

4. Học giả, sinh viên ngành luật và quản trị kinh doanh: Cung cấp tài liệu nghiên cứu về pháp luật doanh nghiệp, quản trị công ty và các vấn đề thực tiễn liên quan đến người đại diện doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Người đại diện pháp luật là gì và có vai trò gì trong doanh nghiệp?
   Người đại diện pháp luật là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch, chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động của doanh nghiệp. Ví dụ, người này ký hợp đồng, đại diện doanh nghiệp tại tòa án.

2. Giám đốc ẩn danh khác gì so với giám đốc hợp pháp?
   Giám đốc ẩn danh không được bổ nhiệm chính thức hay đăng ký với cơ quan quản lý nhưng thực tế chỉ đạo hoạt động doanh nghiệp. Giám đốc hợp pháp được bổ nhiệm và đăng ký, chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Luật Anh quy định giám đốc ẩn danh cũng phải chịu trách nhiệm như giám đốc hợp pháp.

3. Giao dịch tư lợi là gì và tại sao nó nguy hiểm?
   Giao dịch tư lợi là giao dịch mà người quản lý doanh nghiệp lợi dụng vị trí để thu lợi cá nhân, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và cổ đông. Ví dụ như ký hợp đồng mua bán với giá không công bằng, gây thất thoát tài sản.

4. Luật Việt Nam đã có quy định gì về giám đốc bù nhìn và giám đốc ẩn danh?
   Hiện tại, Luật Việt Nam chưa có quy định cụ thể về giám đốc bù nhìn và giám đốc ẩn danh, chỉ có quy định chung về giám đốc. Điều này tạo ra kẽ hở pháp lý trong việc xử lý các trường hợp lợi dụng chức vụ.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp hạn chế rủi ro từ người đại diện doanh nghiệp?
   Doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ, minh bạch thông tin, quy định rõ quyền hạn và trách nhiệm trong điều lệ công ty, đồng thời đào tạo nâng cao nhận thức đạo đức cho người đại diện.

Kết luận

• Luật Doanh nghiệp Việt Nam đã có bước tiến khi cho phép doanh nghiệp có nhiều người đại diện pháp luật, nhưng còn thiếu quy định về các dạng đại diện khác như giám đốc ẩn danh.
• Luật Công ty Anh có hệ thống phân loại giám đốc rõ ràng, giúp tăng cường trách nhiệm và minh bạch trong quản trị doanh nghiệp.
• Giao dịch tư lợi là vấn đề phổ biến, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và cổ đông, cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.
• Việc bổ sung quy định về giám đốc ẩn danh và tăng cường cơ chế kiểm soát nội bộ là cần thiết để hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp Việt Nam.
• Đề nghị các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và các bên liên quan phối hợp thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Đề xuất xây dựng dự thảo sửa đổi Luật Doanh nghiệp, tổ chức hội thảo chuyên sâu về vai trò người đại diện doanh nghiệp, và triển khai các chương trình đào tạo nâng cao nhận thức pháp luật cho giám đốc doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 1. ĐỊNH NGHĨA VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT Cụm từ “Người đại diện pháp luật” thường được nhắc đến trong các văn bản pháp Luật. BLDS 201518 không định nghĩa “người đại diện pháp luật” là gì nhưng có đề cập đến những trường hợp có thể trở thành “đại diện pháp luật” của doanh nghiệp, có thể do điều lệ hay do pháp luật quy định.19 Trong khi đó, Luật doanh nghiệp Việt Nam 2014 có định nghĩa “Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật”20. Theo định nghĩa này có thể được hiểu, đại diện pháp luật là người trực tiếp điều hành, chịu trách nhiệm tất cả hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty.

Định nghĩa về đại diện pháp luật của Luật Việt Nam gần giống về định nghĩa về Giám đốc theo Luật công ty Anh 2006. Luật công ty Anh thì không có khái niệm người đại diện pháp luật của doanh nghiệp. Luật công ty Anh chỉ có định nghĩa chung về giám đốc- “director- giám đốc: là người giữ vị trí điều hành công ty cho dù được gọi với tên gọi gì”21 Theo Luật doanh nghiệp 200522, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp chỉ là một người duy nhất, người này có thể là Giám đốc, Tổng Giám đốc hay Chủ tịch Hội đồng thành viên, đối với công ty TNHH23. Đối với công ty cổ phần, đại diện pháp luật có thể là Giám đốc, Tổng Giám đốc hay Chủ tịch Hội đồng quản trị24.

18 Bộ Luật dân sự 2015, ban hành ngày 24/11/2015 và có hiệu lực ngày 1/1/2017 19 Điều 137, Luật doanh nghiệp 2015. 20 Khoản 1, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014 21 Điều 250, Luật công ty Anh. “In the Companies Acts “director” includes any person occupying the position of director, by whatever name called.” 22 Hết hiệu lực vào ngày 1/7/2017 và thay thế bằng Luật doanh nghiệp 2014. 23 Điều 46, điều 67 Luật doanh nghiệp 2005 24 Điều 95 Luật doanh nghiệp 2005 12 Người đại diện pháp luật này có thể là công dân Việt Nam hay người có quốc tịch nước ngoài, nhưng điều kiện tiên quyết là những người này phải thường trú tại Việt Nam.

Trường hợp nếu những người này rời Việt Nam trên 30 ngày thì bắt buộc phải làm ủy quyền cho người khác. Quy định mỗi doanh nghiệp chỉ một người đại diện pháp luật qua một thời gian thực hiện đã bộc lộ ra nhiều hạn chế. Đầu tiên, nếu người đại diện pháp luật có sự cố đột xuất, như ốm đau, bận việc gấp hay rơi vào một số tình huống không dự liệu trước, bắt buộc phải vắng mặt… mà chưa kịp làm ủy quyền, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng. Thêm vào đó, nếu trường hợp người đại diện pháp luật của doanh nghiệp mất đột ngột, ủy quyền của người đại diện pháp luật cho người khác sẽ trở nên hết hiệu lực, lúc đó hoạt động của doanh nghiệp chắc chắn sẽ bị gián đoạn.

Người đại diện pháp luật có thể là là người góp vốn vào công ty công ty, nắm giữ phần vốn lớn có quyền chi phối, có thể chỉ góp một vần vốn nhỏ trong công ty. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, người đại diện pháp luật không hề bỏ vốn vào công ty. Do đó, trong một số trường hợp nếu người đại diện pháp luật nhất là người đại diện pháp luật không góp vốn và những người góp vốn không tìm được tiếng nói chung, người đại diện lại bất hợp tác, nhất quyết không ký vào các hồ sơ, văn bản của doanh nghiệp … cũng làm việc kinh doanh của doanh nghiệp bị ngưng trệ. Từ những trường hợp trên cho thấy những bất tiện nếu doanh nghiệp chỉ có một người đại diện pháp luật.

Thấy được những nhược điểm này nên luật doanh nghiệp 2014 đã có những cải tiến đáng kể. Luật đã cho phép công ty có thể có nhiều người dại diện pháp luật, cùng nhau giải quyết việc công ty. “Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật”25. Rõ ràng, đây là một quy định thông thoáng cởi trói cho doanh nghiệp rất nhiều.

Doanh nghiệp có thể tùy nghi bổ nhiệm nhiều đại diện pháp luật, có địa vị pháp lý giống nhau, mỗi đại diện tự chịu trách nhiệm trên mỗi phần việc của mình mà không phụ thuộc vào bất kỳ người nào khác. Sẽ có ý kiến cho rằng, quy định doanh nghiệp có nhiều đại diện pháp luật sẽ có nhiều người cùng thực hiện một công việc, chồng chéo dẫm chân lên nhau. Theo người viết, lo lắng này là thừa vì Luật đã quy định rõ ràng “Điều lệ công ty quy định cụ thể số lượng, chức danh quản lý và 25 Khoản 2, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014 13 quyền, nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp. Luật đã trao quyền tự quyết cho doanh nghiệp, doanh nghiệp muốn có một hay mười đại diện pháp luật đó là lựa chọn của doanh nghiệp, dựa vào tình hình kinh doanh thực tế của mình, Luật không can thiệp và cũng không cần phải can thiệp.

Quy định doanh nghiệp có nhiều đại diện pháp luật giống với quy định của một số nước trên thế giới. Luật công ty Anh 2006 không có khái niệm người đại diện pháp luật nhưng có khái niệm về Giám Đốc – Director hay khái niệm Giám đốc đại diện- Representative director. Theo đó, Luật công ty Anh không có giới hạn số lượng giám đốc tối đa bao nhiêu nhưng lại bắt buộc phải có số lượng giám đốc tối thiểu ở từng loại hình công ty. Ở công ty tư nhân – Private company27 thì chỉ cần có ít nhất một giám đốc, trong khi công ty đại chúng – Public company28 phải có ít nhất hai giám đốc điều hành hoạt động kinh doanh của công ty29.

Những giám đốc này cùng chịu trách nhiệm điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, có thể được chỉ định hoặc bầu chọn bởi nhóm cổ đông nhưng những giám đốc này không điều hành doanh nghiệp vì quyền lợi của nhóm cổ đông bầu chọn mình mà vì lợi ích chung của doanh nghiệp30. Thậm chí, Luật công ty Mỹ còn có quy định cho phép những staggered term for directors31 là những giám đốc được bầu chọn bởi những nhóm cổ đông khác nhau, cùng điều hành công ty trong những nhiệm kỳ so le, tránh việc tập trung quyền lực vào cùng một người. Từ những dẫn chứng trên cho thấy, Luật của Anh, Mỹ tuy không có khái niệm người đại diện pháp luật như Luật Việt Nam nhưng họ có một Ban giám đốc để chịu trách nhiệm về tất cả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có vai trò như những “đại diện Pháp luật” theo Luật Việt Nam. Không như đến năm 2014, Luật Doanh 26 Khoản 2, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014 27 A Private company: a company whose shares are not traded on a stock market.

Available at: <https://dictionary.org/dictionary/english/private-company>. 28 A public company: a business that is owned by many people who have bought shares in it. Available at: <https://dictionary.org/dictionary/english/private-company>. 29 Điều 150, Luật công ty Anh 2006 30 Representative Director, June 2011.

Available at: <https://cdn.za/resource/collection/05E93ACB-10BE-4507-9601- 307A66F34BD8/CGN_Position_Paper_4_Representative_Directors. 31 Theo Jane Mallor and ctg (2004), Ban giám đốc có nhiệm kỳ so le., Business law: The ethical, global, and e-commerce environment, page 1177. 14 nghiệp Việt Nam mới cho phép nhiều đại diện Pháp luật. Luật Công ty Anh từ lâu đã yêu cầu công ty cổ phần phải có ít nhất hai giám đốc điều hành công việc kinh doanh công ty32.

Do đó, nhiều quy định có nhiều “đại diện pháp luật” trong doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2014 theo tác giả đã tiếp cận theo xu thế chung của thế giới. CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN PHÁP LUẬT THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ ĐIỀU LỆ CÔNG TY Luật không quy định trực tiếp quyền của người đại diện pháp luật là gì mà được quy định gián tiếp thông qua quyền của Chủ tịch hội đồng thành viên đối với công ty trách nhiệm hữu hạn, của chủ tịch hội đồng quản trị đối với công ty cổ phần- sau đây gọi tắt chung là chủ tịch. Quyền của người đại diện pháp luật cũng thông qua Tổng giám đốc, Giám đốc công ty. Người đại diện pháp luật của công ty có thể là Chủ tịch công ty, có thể là Giám đốc hay Tổng Giám đốc tùy thuộc vào điều lệ công ty33.

Nếu người đại diện theo pháp luật của công ty của công ty là chủ tịch công ty thì sẽ có các quyền sau “Lập chương trình, kế hoạch hoạt động của Hội đồng quản trị… Quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của Luật này và Điều lệ công ty”. Luật quy định các quyền của chủ tịch hội đồng quản trị chủ yếu là liên quan đến cơ chế hoạt động của hội đồng quản trị, của các cổ đông hơn là các hoạt động điều hành của công ty. Tuy nhiên, Luật cũng để cho doanh nghiệp quyền tự quyết kèm theo quy định “các quyền khác theo điều lệ công ty”. Nếu doanh nghiệp muốn trao nhiều quyền hơn nữa cho chủ tịch công ty của mình, doanh nghiệp có quyền đưa nó vào điều lệ, Luật không hề can thiệp.

Nếu người đại diện công ty là giám đốc, Luật quy định giám đốc có các quyền như “Quyết định các vấn đề liên quan đến công việc kinh doanh hằng ngày của công ty, Tổ chức thực hiện kế hoạch kinh doanh và phương án đầu tư của công ty.”34 Tổng giám đốc, giám đốc được Luật quy định các quyền điều hành hoạt động công ty. Tuy nhiên, cũng tương tự quyền hạn của chủ tịch, các quyền này có thể được 32 Xem ghi chú số 24 33 Khoản 2, điều 134, Luật doanh nghiệp 2014 34 Điều 157, Luật doanh nghiệp 2014 15 tăng thêm hoặc giảm bớt tùy theo tình hình thực tế của công ty và thường được quy định tại điều lệ công ty. Người đại diện theo pháp luật của công ty cũng được hiểu là người điều hành, chịu trách nhiệm tất cả hoạt động của của công ty. Người đại diện được coi là một trong những người có vai trò quan trọng nhất công ty nên cả Luật và điều lệ công ty có nhiều quy định dành cho người đại diện pháp luật.