Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật Về Đại Lý Hải Quan Và Thực Tiễn Áp Dụng Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật về đại lý hải quan và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Lương Thị Hòa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Anh Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về đại lý hải quan và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẠI LÝ HẢI QUAN
• 1.1. Những vấn đề lý luận chung
• 1.2. Khái niệm về đại lý hải quan
• 1.3. Đặc điểm cơ bản của đại lý hải quan
• 1.4. Phân loại đại lý làm thủ tục hải quan
• 1.5. Sự hình thành, phát triển và vai trò của đại lý hải quan trong nền kinh tế
• 1.5.1. Sự hình thành và phát triển đại lý hải quan trên thế giới
• 1.5.2. Sự hình thành và phát triển đại lý hải quan ở Việt Nam
• 1.5.3. Vai trò của đại lý hải quan trong nền kinh tế
• 1.6. Pháp luật về đại lý hải quan
• 1.6.1. Khái quát pháp luật về đại lý hải quan ở Việt Nam
• 1.6.2. Pháp luật về đại lý hải quan của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẠI LÝ HẢI QUAN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Các nội dung cơ bản của pháp luật về Đại lý hải quan
• 2.2. Pháp luật về Chủ thể tham gia hoạt động Đại lý làm thủ tục hải quan
• 2.3. Xác lập tư cách Đại lý hải quan
• 2.4. Quyền và nghĩa vụ của các bên
• 2.5. Hoạt động của Đại lý hải quan
• 2.6. Các hành vi vi phạm và chế tài trong hoạt động đại lý hải quan
• 2.7. Chấm dứt quan hệ đại lý làm thủ tục hải quan
• 2.8. Thực trạng hoạt động của Đại lý hải quan ở Việt Nam
• 2.9. Phương hướng phát triển Đại lý hải quan của các nước trên thế giới
• 2.10. Phương hướng phát triển Đại lý hải quan của Việt Nam
• 2.11. Chủ trương, chính sách của Nhà nước về phát triển Đại lý hải quan
• 2.12. Những hạn chế và nguyên nhân tồn tại về hoạt động của Đại lý hải quan
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẠI LÝ HẢI QUAN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về Đại lý hải quan
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đại lý hải quan
• 3.2.1. Giải pháp từ phía cơ quan Hải quan
• 3.2.2. Các giải pháp từ phía Đại lý làm thủ tục hải quan và doanh nghiệp xuất nhập khẩu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận chung

Trong bối cảnh kinh tế thị trường, Đại lý hải quan đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động xuất nhập khẩu. Khái niệm về Đại lý hải quan được quy định tại Luật Hải quan năm 2011, nhấn mạnh vai trò của đại lý trong việc thực hiện thủ tục hải quan thay mặt cho chủ hàng. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu thời gian thông quan mà còn nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan Hải quan. Theo đó, đại lý hải quan là thương nhân thực hiện trách nhiệm khai hải quan theo sự ủy quyền của chủ hàng. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc có một hành lang pháp lý rõ ràng để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của các bên liên quan. Hệ thống pháp luật hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xác định trách nhiệm giữa bên khai thuê và bên thuê. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về Đại lý hải quan là rất cần thiết để thúc đẩy hoạt động này phát triển một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.

1.1 Khái niệm về đại lý hải quan

Khái niệm về Đại lý hải quan không chỉ đơn thuần là một dịch vụ trung gian mà còn là một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo quy định tại Nghị định số 14/2011/NĐ-CP, đại lý hải quan là thương nhân thay mặt cho chủ hàng thực hiện các thủ tục hải quan. Điều này cho thấy sự phát triển của dịch vụ này trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Đại lý hải quan không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu rủi ro trong quá trình làm thủ tục hải quan. Hơn nữa, với sự phát triển của công nghệ thông tin, việc áp dụng các phương thức khai báo điện tử đã trở thành xu hướng tất yếu, giúp nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong hoạt động hải quan.

1.2 Đặc điểm cơ bản của đại lý hải quan

Đại lý hải quan có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh tính chất của hoạt động thương mại trong lĩnh vực hải quan. Đầu tiên, đại lý hải quan là một dịch vụ đặc thù, gắn liền với hoạt động xuất nhập khẩu. Quan hệ giữa chủ hàng và đại lý hải quan thường được xác lập thông qua hợp đồng, trong đó quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên. Thứ hai, đại lý hải quan phải có kiến thức chuyên môn vững vàng về các quy định pháp luật liên quan đến hải quan, thuế và các thủ tục cần thiết để thực hiện công việc một cách hiệu quả. Cuối cùng, đại lý hải quan đóng vai trò như một cầu nối giữa cơ quan Hải quan và doanh nghiệp, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và thông quan hàng hóa.

II. Thực trạng pháp luật về đại lý hải quan ở Việt Nam hiện nay

Thực trạng pháp luật về Đại lý hải quan tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những quy định pháp lý cơ bản, nhưng việc áp dụng và thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Các quy định trong Luật Hải quan và các văn bản hướng dẫn chưa đủ chặt chẽ, dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình khi tham gia vào hoạt động này. Tỷ lệ hàng hóa được thông quan qua đại lý hải quan vẫn còn thấp, cho thấy sự thiếu hụt trong việc phát triển dịch vụ này. Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn còn lúng túng trong việc thực hiện thủ tục hải quan, dẫn đến việc kéo dài thời gian thông quan và tăng chi phí. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

2.1 Các nội dung cơ bản của pháp luật về đại lý hải quan

Pháp luật về Đại lý hải quan hiện nay bao gồm các quy định về điều kiện đăng ký, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia. Tuy nhiên, các quy định này vẫn còn thiếu tính đồng bộ và chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của đại lý hải quan. Việc xác lập tư cách đại lý hải quan cũng chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp không đủ điều kiện vẫn tham gia vào hoạt động này. Hơn nữa, các chế tài xử lý vi phạm trong hoạt động đại lý hải quan cũng chưa đủ mạnh để răn đe, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này.

2.2 Thực trạng hoạt động của đại lý hải quan ở Việt Nam

Hoạt động của Đại lý hải quan ở Việt Nam hiện nay vẫn còn mang tính tự phát và chưa thực sự phát triển mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc sử dụng dịch vụ đại lý hải quan, dẫn đến việc họ tự thực hiện các thủ tục hải quan mà không có sự hỗ trợ từ các đại lý. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn kéo dài thời gian thông quan. Hơn nữa, chất lượng dịch vụ của các đại lý hải quan cũng chưa đồng đều, nhiều đại lý còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn, dẫn đến việc không đáp ứng được yêu cầu của khách hàng.

III. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về đại lý hải quan ở Việt Nam

Để hoàn thiện pháp luật về Đại lý hải quan, cần có những phương hướng và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong việc áp dụng. Các quy định về điều kiện đăng ký và hoạt động của đại lý hải quan cần được làm rõ hơn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia. Hơn nữa, cần tăng cường công tác đào tạo và nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp về vai trò của đại lý hải quan trong hoạt động xuất nhập khẩu. Cuối cùng, cần có các chế tài xử lý vi phạm mạnh mẽ hơn để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

3.1 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về đại lý hải quan

Phương hướng hoàn thiện pháp luật về Đại lý hải quan cần tập trung vào việc xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng và đầy đủ. Cần thiết phải quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các điều kiện cần thiết để trở thành đại lý hải quan. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc quản lý và giám sát hoạt động của đại lý hải quan, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động này.

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đại lý hải quan

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về Đại lý hải quan, cần có các giải pháp cụ thể từ phía cơ quan Hải quan và các doanh nghiệp. Cơ quan Hải quan cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động của đại lý hải quan, đồng thời cung cấp thông tin đầy đủ và kịp thời cho các doanh nghiệp về các quy định pháp luật liên quan. Các doanh nghiệp cũng cần chủ động tìm hiểu và áp dụng các quy định pháp luật về đại lý hải quan, nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động đại lý hải quan là một phần không thể thiếu trong chuỗi dịch vụ xuất nhập khẩu hàng hóa, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại quốc tế và phát triển kinh tế. Tại Việt Nam, tính đến năm 2014, cả nước có khoảng 258 doanh nghiệp đại lý hải quan với gần 3.600 nhân viên được cấp thẻ đại lý hải quan. Tuy nhiên, tỷ lệ hàng hóa được thông quan qua đại lý hải quan vẫn còn thấp so với tổng số tờ khai xuất nhập khẩu, chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng số khoảng 2,5-3 triệu tờ khai mỗi năm. Điều này cho thấy hoạt động đại lý hải quan ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, chưa phát huy hết tiềm năng và vai trò của mình.

Luận văn tập trung nghiên cứu pháp luật về đại lý hải quan và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến 2014, nhằm làm rõ các quy định pháp lý hiện hành, đánh giá thực trạng hoạt động và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả hoạt động đại lý hải quan. Nghiên cứu có phạm vi khảo sát trên toàn quốc, tập trung vào các doanh nghiệp đại lý hải quan và cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Tổng cục Hải quan và các Cục Hải quan tỉnh, thành phố lớn.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về đại lý hải quan, phù hợp với chuẩn mực quốc tế và cam kết hội nhập của Việt Nam, đồng thời hỗ trợ phát triển hoạt động đại lý hải quan chuyên nghiệp, minh bạch, góp phần giảm thiểu thời gian và chi phí thông quan, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động đại lý thương mại và pháp luật hải quan, bao gồm:

• Lý thuyết đại lý thương mại: Xác định đại lý hải quan là một hình thức trung gian thương mại, hoạt động theo nguyên tắc đại diện và chịu trách nhiệm pháp lý trong phạm vi ủy quyền.
• Mô hình quản lý rủi ro trong thủ tục hải quan: Áp dụng trong việc phân loại và kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, trong đó đại lý hải quan đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác và nhanh chóng.
• Khái niệm về pháp luật điều chỉnh hoạt động đại lý hải quan: Hệ thống các quy phạm pháp luật bao gồm Luật Hải quan, Nghị định, Thông tư và các văn bản hướng dẫn liên quan, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động đại lý hải quan.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: đại lý hải quan, người khai hải quan, hợp đồng đại lý, quyền và nghĩa vụ của đại lý hải quan, điều kiện đăng ký và hoạt động đại lý hải quan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích lý thuyết và khảo sát thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ các văn bản pháp luật hiện hành, báo cáo hoạt động của Tổng cục Hải quan, số liệu thống kê về doanh nghiệp đại lý hải quan, kết quả khảo sát và phỏng vấn các doanh nghiệp đại lý hải quan, cơ quan quản lý và doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung pháp luật, so sánh pháp luật đại lý hải quan của Việt Nam với một số nước phát triển như Mỹ, Australia, Nhật Bản và Trung Quốc; phân tích số liệu thống kê và đánh giá thực trạng hoạt động đại lý hải quan tại Việt Nam.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến 2014, giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng về pháp luật và thực tiễn hoạt động đại lý hải quan tại Việt Nam.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 126 doanh nghiệp đại lý hải quan được công nhận, với hơn 3.600 nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, tập trung tại các Cục Hải quan tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Hồ Chí Minh, Quảng Nam, Khánh Hòa, Bình Dương, Đồng Nai và Cần Thơ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng đại lý hải quan và nhân viên tăng nhanh nhưng chưa tương xứng với nhu cầu: Tính đến năm 2014, có 258 đại lý hải quan với 3.600 nhân viên được cấp thẻ, tăng gấp ba lần so với năm 2007. Tuy nhiên, số lượng tờ khai do đại lý hải quan thực hiện chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng số tờ khai xuất nhập khẩu hàng năm (khoảng 2,5-3 triệu tờ khai).

2. Pháp luật về đại lý hải quan đã được hoàn thiện nhưng còn nhiều bất cập: Luật Hải quan 2014 cùng các Nghị định và Thông tư hướng dẫn đã quy định rõ điều kiện, quyền và nghĩa vụ của đại lý hải quan. Tuy nhiên, các quy định về trách nhiệm pháp lý giữa đại lý và chủ hàng còn chưa chặt chẽ, chưa tạo được cơ chế ưu tiên và thuận lợi tối đa cho đại lý hải quan phát triển.

3. Hoạt động đại lý hải quan còn mang tính tự phát, chưa chuyên nghiệp: Phần lớn đại lý hải quan chỉ thực hiện một số khâu thủ tục, chưa đứng tên khai trên tờ khai hải quan và chưa chịu trách nhiệm pháp lý đầy đủ. Nhân viên đại lý hải quan còn thiếu kỹ năng và trình độ chuyên môn cao, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ.

4. So sánh với các nước phát triển: Ở Mỹ, Australia, Nhật Bản và Trung Quốc, đại lý hải quan được quản lý chặt chẽ với các điều kiện nghiêm ngặt về trình độ nhân viên, giấy phép hành nghề và hệ thống đào tạo bài bản. Các nước này cũng áp dụng hệ thống khai báo hải quan điện tử và quản lý rủi ro hiệu quả, giúp đại lý hải quan hoạt động chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong hoạt động đại lý hải quan tại Việt Nam là do hệ thống pháp luật còn thiếu đồng bộ và chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho đại lý phát triển. Việc thiếu cơ chế ưu tiên và chế tài xử lý vi phạm chưa đủ mạnh khiến nhiều đại lý chưa thực hiện đúng vai trò và trách nhiệm của mình. Ngoài ra, trình độ nhân viên đại lý hải quan chưa đồng đều, thiếu đào tạo chuyên sâu cũng làm giảm hiệu quả hoạt động.

So với các nước phát triển, Việt Nam còn chậm trong việc áp dụng công nghệ thông tin và khai báo hải quan điện tử, dẫn đến thủ tục còn thủ công, mất nhiều thời gian. Việc quản lý và giám sát đại lý hải quan cũng chưa chặt chẽ, chưa tận dụng được vai trò của đại lý như “cánh tay nối dài” của cơ quan Hải quan.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng đại lý và nhân viên đại lý hải quan qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ tờ khai do đại lý hải quan thực hiện giữa Việt Nam và các nước phát triển, cũng như sơ đồ mô tả quy trình đăng ký và hoạt động đại lý hải quan theo pháp luật hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về đại lý hải quan: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về trách nhiệm pháp lý giữa đại lý và chủ hàng, xây dựng cơ chế ưu tiên cho đại lý hải quan trong thủ tục thông quan, đồng thời tăng cường chế tài xử lý vi phạm để nâng cao tính răn đe. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan.

2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đại lý hải quan: Tổ chức các khóa đào tạo, sát hạch nghiệp vụ khai hải quan chuyên sâu, áp dụng tiêu chuẩn trình độ cao đẳng trở lên cho nhân viên đại lý hải quan. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm; Chủ thể thực hiện: Học viện Tài chính, Tổng cục Hải quan.

3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và khai báo hải quan điện tử: Phát triển hệ thống khai báo điện tử đồng bộ, tạo điều kiện cho đại lý hải quan tham gia đầy đủ và hiệu quả, giảm thiểu thủ tục giấy tờ và thời gian thông quan. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể thực hiện: Tổng cục Hải quan, Bộ Thông tin và Truyền thông.

4. Tăng cường quản lý, giám sát và hỗ trợ đại lý hải quan: Thiết lập hệ thống giám sát hoạt động đại lý hải quan, tổ chức đối thoại định kỳ giữa cơ quan Hải quan và đại lý để giải quyết khó khăn, đồng thời cung cấp thông tin pháp luật kịp thời. Thời gian thực hiện: ngay và liên tục; Chủ thể thực hiện: Tổng cục Hải quan, các Cục Hải quan địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về hải quan và thương mại: Giúp xây dựng chính sách, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đại lý hải quan.

2. Doanh nghiệp đại lý hải quan: Nắm bắt các quy định pháp luật, nâng cao năng lực chuyên môn và cải thiện chất lượng dịch vụ, từ đó tăng uy tín và thị phần.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ vai trò và lợi ích khi sử dụng dịch vụ đại lý hải quan, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm thiểu rủi ro trong thủ tục hải quan.

4. Học giả, sinh viên ngành Luật Kinh tế, Luật Hải quan và Logistics: Cung cấp kiến thức hệ thống về pháp luật đại lý hải quan và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, làm cơ sở nghiên cứu sâu hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Đại lý hải quan là gì và vai trò của nó trong hoạt động xuất nhập khẩu?
   Đại lý hải quan là thương nhân được ủy quyền thay mặt chủ hàng thực hiện thủ tục khai báo hải quan. Vai trò của đại lý là giúp doanh nghiệp thông quan nhanh chóng, giảm chi phí và rủi ro trong thủ tục hải quan.

2. Điều kiện để trở thành đại lý hải quan tại Việt Nam là gì?
   Theo Luật Hải quan 2014, đại lý hải quan phải có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh ngành nghề dịch vụ giao nhận hàng hóa hoặc đại lý làm thủ tục hải quan, có nhân viên có chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan và đáp ứng hạ tầng công nghệ thông tin để thực hiện khai báo điện tử.

3. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về trách nhiệm của đại lý hải quan?
   Đại lý hải quan chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của nội dung khai báo và các chứng từ liên quan. Nếu khai sai, đại lý phải chịu trách nhiệm pháp lý và bồi thường thiệt hại cho chủ hàng.

4. Hoạt động đại lý hải quan tại Việt Nam có những khó khăn gì?
   Khó khăn gồm số lượng đại lý và nhân viên còn hạn chế, trình độ chuyên môn chưa đồng đều, pháp luật chưa hoàn chỉnh, thủ tục còn thủ công và thiếu cơ chế ưu tiên cho đại lý hải quan.

5. So sánh hoạt động đại lý hải quan Việt Nam với các nước phát triển?
   Các nước như Mỹ, Australia, Nhật Bản có hệ thống đào tạo, cấp phép và quản lý đại lý hải quan chặt chẽ, áp dụng công nghệ hiện đại và có tỷ lệ hàng hóa thông quan qua đại lý cao hơn nhiều so với Việt Nam.

Kết luận

• Đại lý hải quan là một loại hình dịch vụ trung gian thương mại quan trọng, đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp xuất nhập khẩu và cơ quan Hải quan.
• Pháp luật về đại lý hải quan tại Việt Nam đã có những bước hoàn thiện đáng kể, đặc biệt từ năm 2005 đến 2014, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục.
• Hoạt động đại lý hải quan tại Việt Nam còn mang tính tự phát, chưa chuyên nghiệp, số lượng tờ khai do đại lý thực hiện chiếm tỷ lệ thấp so với tổng số tờ khai xuất nhập khẩu.
• So sánh với các nước phát triển cho thấy Việt Nam cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hoàn thiện pháp luật và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động đại lý hải quan.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ và tăng cường quản lý, nhằm phát triển hoạt động đại lý hải quan hiệu quả, góp phần thúc đẩy thương mại và phát triển kinh tế quốc gia.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật và hoàn thiện pháp luật đại lý hải quan phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu (trước năm 2005) Trong thời kỳ nhà nƣớc thực hiện chính sách độc quyền ngoại thƣơng, đại lý hải quan không có điều kiện để hoạt động. Từ khi đất nƣớc thực hiện công cuộc đổi mới, nhất là từ khi thực hiện Luật Hải quan sửa đổi, hoạt động thƣơng mại ở Việt Nam ngày càng đƣợc mở rộng, hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá tăng nhanh, thì hoạt động của đại lý hải quan mới bắt đầu có điều kiện để phát triển. Luật Thƣơng mại ra đời ngày 23-5-1997 và có hiệu lực từ ngày 1-1-1998, đã luật hóa phạm vi điều chỉnh các hoạt động mua bán và các hoạt động dịch vụ thƣơng mại. Để hƣớng dẫn thực hiện Luật Thƣơng mại, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/1998/NĐ-CP ngày 31-7-1998, quy định rõ hoạt động của ngƣời trung gian trong lĩnh vực thƣơng mại.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, tháng 6-2005 Luật Thƣơng mại mới đã đƣợc Quốc hội thông qua, mở rộng hơn phạm vi điều chỉnh sang cả các lĩnh vực khác nhƣ vận tải, bảo hiểm, thủ tục hải quan. Trong giai đoạn này hoạt động đại lý hải quan ở Việt Nam không ổn định. Pháp lệnh Hải quan ngày 20 tháng 2 năm 1990 và Nghị định 171/HĐBT ngày 27 tháng 5 năm 1991 đã cho phép ngƣời thứ ba thay mặt chủ hàng khai báo hải quan; Ngày 8/4/1999 Tổng cục Hải quan đã ban hành Quy chế tạm thời về dịch vụ thủ tục hải quan và đƣợc luật hoá trong Luật Hải quan ngày - 16 - 29/6/2001. Trƣớc và khi ban hành Luật Hải quan, số lƣợng các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này cũng đã tăng lên.

Tuy nhiên sau đó, do không quản lý đƣợc hoạt động của đại lý hải quan, cũng nhƣ hoạt động của đại lý hải quan chƣa có đủ điều kiện pháp lý cần thiết, nên việc cấp phép cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này đã bị dừng lại sau một thời gian. - Giai đoạn 2005 - 2007: Ngày 16 tháng 6 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 79/2005/NĐ-CP quy định điều kiện làm đại lý kinh doanh dịch vụ thủ tục hải quan dựa trên cơ sở Luật Hải quan năm 2001 và Luật Hải quan sửa đổi năm 2005, sau đó, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tƣ số 73/2005/TT-BTC ngày 05/9/2005 hƣớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 79/2005/NĐ-CP và đến ngày 26/12/2007, Bộ Tài chính ban hành tiếp công văn số 17511/BTC- TCHQ hƣớng dẫn cụ thể một số nội dung tại Thông tƣ số 73/2005/TT-BTC. Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên dƣới Luật tạo điều kiện cho sự phát triển của đại lý hải quan. Trong giai đoạn này, hoạt động đại lý hải quan bƣớc đầu đã hình thành.Tuy nhiên, ở giai đoạn này hoạt động đại lý hải quan vẫn theo hƣớng tự phát, yếu cả về số lƣợng và chất lƣợng.

Đến cuối tháng 6/2007, Tổng cục Hải quan và Học viện Tài chính đã đào tạo đƣợc gần 1000 học viên về nghiệp vụ khai hải quan; Tổng cục Hải quan đã cấp 78 thẻ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan cho 27 doanh nghiệp thuộc địa bàn quản lý của 07 Cục Hải quan tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Hồ Chí Minh, Quảng Nam, Khánh Hoà, Bình Dƣơng, Đồng Nai và Cần Thơ. - Giai đoạn từ 2008 - 2010: Xuất phát từ những hạn chế trong công tác phát triển đại lý hải quan đã có từ giai đoạn trƣớc, Bộ Tài chính đã có chỉ đạo Ngành Hải quan khẩn trƣơng tìm ra giải pháp thúc đẩy hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, đƣa hệ - 17 - thống đại lý làm thủ tục hải quan vào hoạt động nề nếp và phát triển phù hợp với yêu cầu cải cách và hiện đại hoá thủ tục hải quan và Tổng cục Hải quan đã có kế hoạch cụ thể, xác định rõ các việc lớn phải làm từ 2008 trở đi để cơ quan Hải quan, đại lý hải quan, chủ hàng chủ động khi tổ chức thực hiện; khắc phục tình trạng buông lỏng, thờ ơ đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan nhƣ thời gian vừa qua. Ngày 26/12/2007, Tổng cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính ký công văn số 17511/BTC-TCHQ về việc hƣớng dẫn cụ thể một số nội dung tại Thông tƣ 73/2005/TT-BTC. Ngày 18/01/2008, Tổng cục Hải quan đã có công văn số 279/TCHQ-GSQL về việc xây dựng đại lý hải quan mẫu để rút kinh nghiệm phát triển hệ thống đại lý hải quan trên cả nƣớc, có sơ kết đánh giá mặt đƣợc, mặt chƣa đƣợc và có kế hoạch cho thời gian tới theo chƣơng trình cải cách hiện đại hoá hải quan giai đoạn 2008 - 2010 để triển khai thực hiện công văn số 17511/BTC-TCHQ.

Tại Tổng cục Hải quan đã thành lập Tổ công tác triển khai xây dựng đại lý hải quan mẫu, do Vụ Giám sát quản lý về Hải quan và Ban cải cách hiện đại hoá hải quan là đầu mối chủ trì, các Vụ, Cục nghiệp vụ khác là thành viên. Tổ công tác đã phối hợp các Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Hà Nội lựa chọn đại lý hải quan để xây dựng mẫu và tổ chức hội nghị chuyên đề tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 4/3/2008, tại Thành phố Hải Phòng ngày 17/3/2008, tại Thành phố Hà Nội ngày 20/3/2008 để cùng các Đại lý hải quan và chủ hàng bàn biện pháp triển khai thực hiện. Tổ đã thƣờng xuyên nắm bắt tình hình ở các Cục Hải quan địa phƣơng nơi xây dựng đại lý hải quan mẫu, tham mƣu cho lãnh đạo Tổng cục Hải quan ban hành 02 văn bản giải đáp các vƣớng mắc (công văn số 1977/TCHQ- GSQL ngày 29/4/2008 và công văn số 3326/TCHQ-GSQL ngày 16/7/2008 - 18 - của Tổng cục Hải quan) để giải vƣớng mắc, khó khăn của các đơn vị hải quan, đại lý hải quan và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tại Tổng cục Hải quan, trang thông tin điện tử của Tổng cục đã cập nhật các văn bản quy định và hƣớng dẫn liên quan đến đại lý làm thủ tục hải quan để các đơn vị hải quan địa phƣơng, đại lý hải quan và cộng đồng doanh nghiệp tra cứu kịp thời.

Tính đến tháng 12/2008, trên toàn quốc đã có 52 Đại lý hải quan và khoảng gần 170 nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, các Đại lý hải quan chủ yếu vẫn làm thủ tục hải quan thủ công và khai báo từ xa. Về tham gia thủ tục hải quan điện tử: đã có 3 công ty đại lý hải quan đăng ký tham gia thủ tục hải quan điện tử. Đến hết tháng 11/2010, toàn quốc có 93 doanh nghiệp đƣợc công nhận đại lý hải quan thuộc 11 Cục Hải quan tỉnh, thành phố; cấp 263 thẻ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan. Qua hơn 4 năm hoạt động, các Đại lý hải quan đã khai và làm thủ tục hải quan đƣợc 69.652 tờ khai hải quan, chỉ đạt một tỷ lệ quá nhỏ so với 2,5- 3 triệu tờ khai XNK/năm.

- Giai đoạn 2011 - nay: Đến năm 2011, thực hiện Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10 tháng 01 năm 2007 của Thủ tƣớng Chính phủ về phê duyệt Đề án Đơn giản hoá Thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nƣớc giai đoạn 2007-2010, để phù hợp với xu hƣớng cải cách, đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong lĩnh vực Hải quan, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 14/2011/NĐ-CP ngày 16 tháng 2 năm 2011 quy định về điều kiện đăng ký và hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan (thay thế cho Nghị định số 79/2005/NĐ- CP), sau đó Bộ Tài chính cũng ban hành Thông tƣ số 80/2011/TT-BTC ngày 09 tháng 6 năm 2011 hƣớng dẫn một số nội dung về điều kiện đăng ký và hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan (thay thế Thông tƣ số 73/2005/TT- - 19 - BTC). Đây là những cơ sở pháp lý quan trọng để đại lý hải quan tiếp tục phát triển và hội nhập, góp phần đa dạng hóa các loại hình kinh doanh dịch vụ tại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực giao nhận, vận tải và ngoại thƣơng. Sau hơn 11 năm thực hiện Luật Hải quan năm 2001, đặc biệt là từ khi triển khai thực hiện Nghị định số 79/2005/NĐ-CP, Thông tƣ số 73/2005/TT- BTC và từ năm 2011 là Nghị định số 14/2011/NĐ-CP, Thông tƣ số 80/2011/TT-BTC, hoạt động của đại lý hải quan đã dần dần hoạt động theo đúng bản chất của loại hình dịch vụ nay, tạo thành chuỗi cung ứng quan trọng trọng hoạt động giao nhận, vận tải và ngoại thƣơng, cũng từ đây đã hình thành một đội ngũ nhân viên hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ thủ tục hải quan. Tính đến năm 2011, Tổng cục Hải quan và Học viên Tài chính đã đào tạo đƣợc trên 2.000 nhân viên về nghiệp vụ khai hải quan, đã tổ chức thi cấp chứng chỉ cho 1.200 nhân viên và Tổng cục Hải quan đã cấp 267 thẻ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan cho 126 Đại lý hải quan thuộc địa bàn quản lý của các Cục Hải quan tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Hồ Chí Minh, Quảng Nam, Khánh Hoà, Bình Dƣơng, Đồng Nai, Cần Thơ,… Với mục đích tạo hành lang pháp lý cho hiện đại hóa hoạt động hải quan nói chung, hoạt động đại lý hải quan nói riêng, áp dụng rộng rãi, phổ biến hải quan điện tử và cải cách hành chính, cải cách thủ tục hải quan hƣớng tới một hoạt động hải quan công khai, minh bạch, hiệu quả.

Ngày 23 tháng 6 năm 2014, Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII kỳ họp thứ 7 đã thông qua Luật Hải quan 2014, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động đại lý thủ tục hải quan. Tính đến 2014, cả nƣớc đã có 258 đại lý hải quan với 3.600 nhân viên đƣợc cấp thẻ đại lý hải quan. Đây là con số tăng vọt so với những năm trƣớc đó. Đại lý hải quan đang ngày một phát triển cả về chất và lƣợng trƣớc yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

- 20 - Tuy nhiên, các doanh nghiệp tham gia hoạt động dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan (những doanh nghiệp đƣợc Tổng cục Hải quan công nhận đại lý làm thủ tục hải quan) theo đúng nghĩa là đại lý hải quan (tức là phải có hợp đồng đại lý và nhân viên đại lý có trách nhiệm khai báo hải quan, ký tên, đóng đấu trên tờ khai hải quan) hầu nhƣ chƣa thực hiện đƣợc, các đại lý hải quan chủ yếu chỉ thực hiện một số khâu thủ tục đối với hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan đến thủ tục hải quan theo hình thức chủ hàng có văn bản ủy quyền hoặc giấy giới thiệu ngƣời đến làm thủ tục hải quan.