Luận văn thạc sĩ những vấn đề pháp lý về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước qua thực tiễn cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Luận văn thạc sĩ phân tích các vấn đề pháp lý trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước qua thực tiễn cổ phần hóa doanh nghiệp quân đội

• Tác giả: Hàn Mạnh Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hữu Nghị
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Những Vấn Đề Pháp Lý Về Cổ Phần Hoá Doanh Nghiệp Nhà Nước Qua Thực Tiễn Cổ Phần Hoá Doanh Nghiệp Nhà Nước Trong Quân Đội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC TRONG QUÂN ĐỘI
• 1.1. Khái niệm cổ phần hoá
• 1.2. Phân biệt cổ phần hoá và tư nhân hoá
• 1.3. Sự cần thiết phải cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 1.4. Đặc điểm, đối tượng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 1.5. Khái quát tình hình cổ phần hoá trên thế giới, ở Việt Nam và trong quân đội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC TRONG QUÂN ĐỘI Ở NƢỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng pháp luật của Nhà nước về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• 2.2. Thực trạng những quy định của Bộ Quốc phòng về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 2.3. Thực trạng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 2.4. Thực trạng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC TRONG QUÂN ĐỘI
• 3.1. Dự báo tình hình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước nói chung, cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội nói riêng trong thời gian tới
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước nói chung
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội
• 3.4. Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật đối với cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và nâng cao hiệu quả cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (CPH DNNN) là một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc CPH DNNN trong quân đội không chỉ giúp cải thiện hiệu quả kinh tế mà còn góp phần vào việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang. CPH DNNN trong quân đội cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là quá trình chuyển đổi từ sở hữu nhà nước sang sở hữu nhiều thành phần. Điều này không chỉ giúp tăng cường hiệu quả sản xuất kinh doanh mà còn tạo ra sự minh bạch trong quản lý tài sản nhà nước. CPH DNNN trong quân đội có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện đại hóa các doanh nghiệp.

1.2. Lịch sử và thực trạng cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong quân đội

Trong những năm qua, quá trình CPH DNNN trong quân đội đã diễn ra với nhiều thách thức và cơ hội. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề pháp lý và thực tiễn cần được giải quyết để đảm bảo quá trình này diễn ra thuận lợi và hiệu quả.

II. Những thách thức pháp lý trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Mặc dù CPH DNNN trong quân đội đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều thách thức pháp lý cần được giải quyết. Các quy định pháp luật hiện hành chưa hoàn thiện, dẫn đến việc thực hiện CPH gặp nhiều khó khăn. Việc thiếu sự đồng bộ trong các văn bản pháp luật cũng như sự nhận thức chưa đầy đủ về CPH trong quân đội là những vấn đề cần được khắc phục.

2.1. Vấn đề nhận thức về cổ phần hóa trong quân đội

Nhận thức về CPH trong quân đội còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện các quy định pháp luật gặp khó khăn. Cần có sự tuyên truyền và đào tạo để nâng cao nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ về tầm quan trọng của CPH.

2.2. Các quy định pháp luật chưa đồng bộ

Nhiều quy định pháp luật liên quan đến CPH DNNN trong quân đội còn thiếu tính đồng bộ và chưa phù hợp với thực tiễn. Điều này gây khó khăn trong việc áp dụng và thực hiện các quy định về CPH.

III. Phương pháp và giải pháp cải thiện pháp lý về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Để nâng cao hiệu quả CPH DNNN trong quân đội, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật. Việc xây dựng các quy định pháp luật rõ ràng, minh bạch sẽ giúp quá trình CPH diễn ra thuận lợi hơn.

3.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về cổ phần hóa

Cần rà soát và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến CPH DNNN trong quân đội. Việc này sẽ giúp tạo ra một khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ và dễ áp dụng hơn.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Đào tạo cán bộ, chiến sĩ về các quy định pháp luật liên quan đến CPH là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc thực hiện CPH.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Việc áp dụng CPH DNNN trong quân đội đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp sau khi CPH đã có sự chuyển biến rõ rệt về hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả đạt được từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Nhiều doanh nghiệp trong quân đội sau khi CPH đã có sự cải thiện rõ rệt về hiệu quả sản xuất kinh doanh. Điều này cho thấy CPH là một giải pháp hiệu quả trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cổ phần hóa

Qua thực tiễn CPH DNNN trong quân đội, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Những bài học này sẽ là cơ sở để hoàn thiện hơn nữa quy trình CPH trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

CPH DNNN trong quân đội là một chủ trương quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao nhận thức để đảm bảo quá trình CPH diễn ra thuận lợi và hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của cổ phần hóa trong phát triển kinh tế

CPH không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Điều này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

5.2. Triển vọng tương lai của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Trong tương lai, CPH DNNN trong quân đội sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích để đảm bảo quá trình này diễn ra hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế, cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đã trở thành một giải pháp trọng yếu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước tại Việt Nam. Theo ước tính, tính đến năm 2004, cả nước đã cổ phần hoá được hơn 2.100 doanh nghiệp, tuy nhiên tốc độ cổ phần hoá trong quân đội vẫn còn chậm so với mặt bằng chung. Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề pháp lý liên quan đến cổ phần hoá DNNN trong quân đội, một lĩnh vực đặc thù với nhiều khó khăn và vướng mắc do tính chất tổ chức, quản lý và nhiệm vụ quốc phòng.

Mục tiêu nghiên cứu là làm sáng tỏ lý luận về cổ phần hoá DNNN nói chung và trong quân đội nói riêng, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả cổ phần hoá trong quân đội. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành, thực trạng áp dụng và các vấn đề phát sinh trong quá trình cổ phần hoá DNNN thuộc Bộ Quốc phòng từ năm 1990 đến 2005. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ quá trình đổi mới quản lý DNNN, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế quốc phòng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sở hữu đa dạng: Cổ phần hoá là quá trình chuyển đổi DNNN từ sở hữu đơn nhất của nhà nước sang sở hữu đa thành phần, bao gồm nhà nước, người lao động và các nhà đầu tư tư nhân, tạo nên sự đa dạng hoá quyền sở hữu.
• Mô hình công ty cổ phần (CTCP): CTCP là hình thức doanh nghiệp có tư cách pháp nhân độc lập, vốn được chia thành các cổ phần bằng nhau, cổ đông chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp, phù hợp với cơ chế thị trường.
• Lý thuyết quản trị doanh nghiệp: Cổ phần hoá thay đổi phương thức quản lý doanh nghiệp, tách bạch quyền sở hữu và quyền quản lý, tạo điều kiện cho việc lựa chọn nhà quản lý chuyên nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động.
• Khái niệm cổ phần hoá và phân biệt với tư nhân hoá: Cổ phần hoá là quá trình chuyển đổi mô hình doanh nghiệp, không đồng nhất với tư nhân hoá, vốn là chuyển sở hữu nhà nước sang sở hữu tư nhân hoàn toàn.

Các khái niệm chính bao gồm: cổ phần hoá, doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, sở hữu đa thành phần, và quản trị doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích, tổng hợp: Đánh giá các văn bản pháp luật, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, các tài liệu khoa học liên quan đến cổ phần hoá DNNN.
• So sánh: So sánh giữa cổ phần hoá và tư nhân hoá, giữa thực trạng cổ phần hoá DNNN trong quân đội và ngoài quân đội.
• Thống kê: Thu thập số liệu về số lượng doanh nghiệp cổ phần hoá, tỷ lệ vốn nhà nước giữ lại, tiến độ cổ phần hoá trong quân đội và cả nước.
• Nghiên cứu thực tiễn: Phân tích các trường hợp cổ phần hoá trong quân đội, đánh giá hiệu quả và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Nghị định số 187/2004/NĐ-CP, Nghị quyết Trung ương 3 khóa IX, các báo cáo của Bộ Quốc phòng, và các tài liệu nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực luật kinh tế và quản trị doanh nghiệp. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 1990 đến 2005, với trọng tâm là giai đoạn 2000-2005 khi Bộ Quốc phòng bắt đầu triển khai cổ phần hoá.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cổ phần hoá DNNN trong quân đội diễn ra chậm và còn nhiều khó khăn
   Tính đến năm 2005, Bộ Quốc phòng mới chỉ hoàn thành cổ phần hoá 3 công ty và 2 xí nghiệp phụ thuộc, trong khi cả nước đã cổ phần hoá hơn 2.100 doanh nghiệp. Tỷ lệ doanh nghiệp quân đội được cổ phần hoá chiếm khoảng 1-2% tổng số doanh nghiệp cổ phần hoá trên toàn quốc.

2. Pháp luật về cổ phần hoá DNNN đã được hoàn thiện nhưng chưa phù hợp với đặc thù quân đội
   Các văn bản pháp luật như Nghị định 187/2004/NĐ-CP đã tạo khung pháp lý rõ ràng cho cổ phần hoá, quy định về đối tượng, phương thức, định giá tài sản, trách nhiệm của các bên liên quan. Tuy nhiên, các quy định này chưa thực sự phù hợp với đặc thù tổ chức, quản lý, và nhiệm vụ quốc phòng của doanh nghiệp quân đội, dẫn đến nhiều vướng mắc trong thực tiễn.

3. Cổ phần hoá giúp đa dạng hoá sở hữu và nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp
   Việc chuyển đổi DNNN thành CTCP đã tạo ra sự đa sở hữu, huy động thêm vốn từ các cổ đông ngoài nhà nước, đồng thời thay đổi phương thức quản lý theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch hơn. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, giảm thiểu tình trạng thua lỗ kéo dài.

4. Các doanh nghiệp quân đội còn nhiều hạn chế về quy mô, công nghệ và quản lý
   Khoảng 72,5% DNNN trong quân đội có vốn dưới 5 tỷ đồng, công nghệ lạc hậu từ 3-4 thế hệ so với các nước phát triển, quản lý còn mang tính hành chính, thiếu tự chủ và sức cạnh tranh thấp. Đây là những nguyên nhân chính khiến cổ phần hoá trong quân đội gặp nhiều khó khăn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tiến độ cổ phần hoá chậm trong quân đội là do đặc thù tổ chức và nhiệm vụ quốc phòng, cùng với các quy định pháp luật chưa thực sự linh hoạt để đáp ứng yêu cầu này. So với các nghiên cứu về cổ phần hoá DNNN ngoài quân đội, các doanh nghiệp quân đội chịu nhiều ràng buộc hơn về quản lý vốn, đất đai và nhân sự, dẫn đến khó khăn trong việc huy động vốn và chuyển đổi mô hình.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng mô hình CTCP giúp xác định rõ chủ sở hữu, nâng cao trách nhiệm quản lý và tạo động lực phát triển cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần có sự điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc thù quân đội, đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý và công nghệ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số lượng doanh nghiệp cổ phần hoá trong quân đội và toàn quốc theo từng năm, bảng thống kê tỷ lệ vốn nhà nước giữ lại sau cổ phần hoá, và biểu đồ phân bổ vốn theo các thành phần sở hữu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý đặc thù cho cổ phần hoá DNNN trong quân đội
   Cần xây dựng các văn bản hướng dẫn riêng biệt, phù hợp với đặc thù quản lý, sử dụng vốn và đất đai của doanh nghiệp quân đội, nhằm tháo gỡ các vướng mắc pháp lý hiện nay. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Quốc phòng phối hợp với Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý và công nghệ cho doanh nghiệp quân đội
   Đẩy mạnh chương trình đào tạo cán bộ quản lý doanh nghiệp, cập nhật công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Bộ Quốc phòng, các trường đại học, viện nghiên cứu.

3. Đẩy mạnh huy động vốn từ các nhà đầu tư chiến lược và thị trường chứng khoán
   Khuyến khích doanh nghiệp quân đội phát hành cổ phiếu ra công chúng, thu hút nhà đầu tư chiến lược có năng lực tài chính và quản lý để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Doanh nghiệp quân đội, Sở Giao dịch Chứng khoán, Bộ Tài chính.

4. Tăng cường công khai, minh bạch trong quá trình cổ phần hoá
   Áp dụng các phương thức đấu giá công khai, minh bạch trong bán cổ phần, đảm bảo quyền lợi của Nhà nước, người lao động và nhà đầu tư. Thời gian: ngay lập tức và liên tục; Chủ thể: Doanh nghiệp, Bộ Quốc phòng, các cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp quân đội
   Giúp hiểu rõ các quy định pháp luật về cổ phần hoá, từ đó áp dụng hiệu quả trong quá trình chuyển đổi mô hình doanh nghiệp.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước
   Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện chính sách, pháp luật về cổ phần hoá DNNN, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành luật kinh tế, quản trị doanh nghiệp
   Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về cổ phần hoá DNNN, mô hình công ty cổ phần và các vấn đề pháp lý liên quan.

4. Nhà đầu tư và các tổ chức tài chính
   Hiểu rõ cơ chế cổ phần hoá, quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia đầu tư vào các doanh nghiệp cổ phần hoá, đặc biệt trong lĩnh vực quân đội.

Câu hỏi thường gặp

1. Cổ phần hoá khác gì so với tư nhân hoá?
   Cổ phần hoá là quá trình chuyển đổi DNNN thành công ty cổ phần với nhiều chủ sở hữu, trong đó nhà nước vẫn giữ một phần vốn. Tư nhân hoá là chuyển sở hữu nhà nước hoàn toàn sang tư nhân. Ví dụ, cổ phần hoá tạo ra sự đa dạng hoá sở hữu, còn tư nhân hoá là chuyển giao toàn bộ quyền sở hữu.

2. Tại sao cổ phần hoá doanh nghiệp trong quân đội lại chậm hơn so với doanh nghiệp ngoài quân đội?
   Do đặc thù quản lý, nhiệm vụ quốc phòng, ràng buộc về vốn và đất đai, cùng với các quy định pháp luật chưa phù hợp, doanh nghiệp quân đội gặp nhiều khó khăn trong cổ phần hoá.

3. Pháp luật hiện hành đã giải quyết những vấn đề gì trong cổ phần hoá DNNN?
   Pháp luật quy định rõ đối tượng cổ phần hoá, phương thức định giá tài sản, trách nhiệm của các bên, phương thức bán cổ phần, nhằm đảm bảo minh bạch và hiệu quả trong quá trình cổ phần hoá.

4. Cổ phần hoá có tác động như thế nào đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp?
   Cổ phần hoá giúp xác định rõ chủ sở hữu, nâng cao trách nhiệm quản lý, huy động vốn từ nhiều nguồn, từ đó tăng cường năng lực cạnh tranh và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp quân đội thu hút được nhà đầu tư chiến lược?
   Doanh nghiệp cần minh bạch thông tin, xây dựng phương án kinh doanh khả thi, đồng thời có chính sách ưu đãi phù hợp để thu hút các nhà đầu tư có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm quản lý.

Kết luận

• Cổ phần hoá DNNN là giải pháp cơ bản để đổi mới, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Doanh nghiệp quân đội có nhiều đặc thù về tổ chức, quản lý và nhiệm vụ quốc phòng, dẫn đến tiến độ cổ phần hoá chậm và gặp nhiều khó khăn.
• Pháp luật về cổ phần hoá đã được hoàn thiện nhưng cần điều chỉnh phù hợp hơn với đặc thù doanh nghiệp quân đội để tháo gỡ vướng mắc thực tiễn.
• Cần đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực quản lý, công nghệ và huy động vốn từ thị trường để nâng cao hiệu quả cổ phần hoá trong quân đội.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và chính sách nhằm thúc đẩy cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội, góp phần phát triển kinh tế quốc phòng bền vững.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp quân đội cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả cổ phần hoá để điều chỉnh chính sách phù hợp hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề chung về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội ở nước ta hiện nay Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và cổ phần hoá cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước trong quân đội TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CỔ PHẦN HOÁ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC TRONG QUÂN ĐỘI 1.1 Khái niệm cổ phần hoá Thế kỷ XX, cùng với thành tựu mới của khoa học kỹ thuật và xã hội hoá cao của lực lượng sản xuất, đã xuất hiện DNNN như một công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Trong các nước tư bản phát triển, tỷ trọng sở hữu nhà nước có khác nhau, có nước ít như Mỹ 2%, Anh 8%, Nhật 11%, có nước cao như Italy 39-42% [ 13, tr. Có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau song tất cả các DNNN đều có điểm chung là hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, từ đầu thập niêm 80, nhiều nước có nền kinh tế thị trường thường chọn tư nhân hoá như một trong những giải pháp để khắc phục tình trạng này.

Hiểu một cách chung nhất, tư nhân hoá là quá trình chuyển sở hữu nhà nước, chuyển lĩnh vực hoạt động của Nhà nước nắm giữ sang sở hữu tư nhân. Để thực hiện quá trình này có thể sử dụng nhiều phương pháp như bán cho tư nhân, cho không công nhân viên chức, sáp nhập, bán đấu giá. Vậy CPH là gì? CPH (theo nghĩa chuyển thành CTCP) là việc chuyển bất cứ loại hình DN nào thành CTCP, từ DN tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn đến DNNN hay hợp tác xã, là một hình thức chuyển đổi mô hình doanh nghiệp. Về bản chất của CPH, hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau.

Có người cho rằng CPH là nhằm xác định chủ sở hữu cụ thể đối với DN. Có ý kiến khác cho rằng, thực chất CPH là quá trình xã hội hoá sản xuất cả về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Tuy nhiên, xét ở bản chất pháp lý, CPH là việc biến DN một chủ thành DN của nhiều chủ, tức là chuyển từ hình thức sở hữu đơn nhất sang sở hữu chung thông qua việc chuyển một phần tài sản của DN cho những người khác. Những người này trở thành chủ sở hữu của DN theo tỷ lệ tài sản mà họ sở hữu trong DN CPH.

Xét dưới góc độ này thì CPH dẫn tới sự xuất hiện không chỉ của công ty cổ phần trên nền tảng của DN được CPH. Bản chất của CPH không TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 phải lúc nào cũng được hiểu đúng trong thực tiễn xây dựng và thực hiện pháp luật về CPH. Có quan điểm đồng nhất CPH với tư nhân hoá hay có quan điểm cho rằng CPH chỉ liên quan đến DNNN. Với tư cách là sự kiện pháp lý của việc chuyển đổi hình thức sở hữu của DN, CPH có thể áp dụng đối với bất cứ loại hình DN nào thuộc sở hữu của một chủ duy nhất.

Do đó một DN tư nhân hay DN 100% vốn của nhà đầu tư nước ngoài đều có thể trở thành đối tượng của CPH. Các DN này có thể chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn thông qua CPH. Tuy nhiên hiện nay, nội hàm thông dụng nhất của khái niệm này là chỉ việc chuyển DN thuộc sở hữu nhà nước sang hình thức sở hữu nhiều thành phần hay còn gọi là quá trình chuyển đổi mô hình DN từ DNNN thành CTCP. Vì vậy, trong khuôn khổ Luận văn này CPH sẽ được hiểu theo nội hàm này.

Các văn bản pháp luật hiện hành cũng có cách tiếp cận CPH DNNN theo cách này. Vì vậy, việc CPH DNNN hiện nay chỉ dừng ở việc chuyển thành CTCP. Nghị định số 187/2004/NĐ-CP ngày l6-11-2004 của Chính phủ tiếp cận theo hướng hình thành cả công ty trách nhiệm hữu hạn. Vậy thực chất CPH nhằm giải quyết các vấn đề: - Về sở hữu: Nhằm đa dạng hoá quyền sở hữu.

- Về hoạt động: Nhằm thương mại hoá hoạt động sản xuất của DN tạo quyền chủ động sản xuất kinh doanh của DN, xây dựng kế hoạch hoạt động theo nhu cầu thị trường và đảm bảo hoàn thành nghĩa vụ đối với Nhà nước, cắt bỏ sự quan hệ theo kiểu mệnh lệnh hành chính cứng nhắc kém hiệu quả. - Về quản lý: Nhằm thay đổi phương thức tổ chức quản lý trong DN. - Về hiệu quả: Nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN. - Về hình thức: CPH một số DN chứ không phải tất cả các DNNN.

Khi CPH DN có thể áp dụng phương thức bán tất cả các cổ phần cho các cổ đông là tư nhân và cá thể hoặc Nhà nước nắm giữ một số cổ phần theo mức độ khác nhau tuỳ thuộc vào vị trí của từng DN và yêu cầu điều tiết kinh tế của Nhà nước đối với DN đó. Theo quy định của các văn bản pháp luật hiện hành, khái niệm CPH được TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 hiểu là việc chuyển DN thuộc sở hữu nhà nước thành sở hữu của các cổ đông thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Quá trình này được tiến hành bằng nhiều cách như: (1)giữ nguyên giá trị thuộc vốn nhà nước có tại DN; (2)phát hành cổ phiếu thu hút thêm vốn để phát triển DN; (3)bán một phần giá tri hiện có tại DN; (4) bán toàn bộ hoặc một phần giá trị hiện có của DN. Kết quả của quá trình này luôn tạo ra một CTCP.

Có thể thấy, CPH chỉ là một trong những giải pháp sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả DN (cải cách DNNN), tuy nhiên qua thực tế có thể thấy đây là giải pháp phù hợp với nền kinh tế nước ta trong giai đọan hiện nay. Như vậy, dưới góc độ pháp lý, CPH là quá trình chuyển đổi mô hình DNNN sang CTCP, là việc biến DN một chủ thành DN của nhiều chủ, tức là chuyển từ hình thức sở hữu đơn nhất sang sở hữu chung thông qua việc chuyển một phần tài sản của DN cho những người khác. Những người này trở hành sở hữu chủ của DN theo tỷ lệ tài sản mà họ sở hữu trong DNCPH. Một DNNN sau khi CPH sẽ không còn hoạt động theo luật DNNN mà chuyển sang loại hình CTCP, chịu sự điều chỉnh của Luật DN.

Địa vị pháp lý của DN lúc này được xác lập theo các quy định của Luật DN kéo theo toàn bộ các vấn đề có liên quan đến hoạt động của DN từ bản chất pháp lý, quyền và nghĩa vụ, cơ chế quản lý đến quy chế pháp lý về thành lập, giải thể, phá sản đều phải chịu sự điều chỉnh của Luật này. Dưới góc độ sở hữu, CPH là biện pháp chuyển DN từ sở hữu nhà nước sang hình thức sở hữu nhiều thành phần. Khi tiến hành CPH một DNNN, nghĩa là nhà nước sẽ định giá lại toàn bộ vốn và tài sản của mình tại DN, rồi chia chúng ra thành những phần bằng nhau gọi là cổ phần. Những cổ phần đó sẽ được bán cho người lao động của DN và các tổ chức cá nhân khác thuộc mọi thành phần kinh tế.

Nhà nước có thể bán toàn bộ hoặc giữ lại một số cổ phần nhất định tại DN. Kết quả là DN không còn thuộc một chủ sở hữu duy nhất nữa mà thuộc quyền sở hữu của rất nhiều thành phần kinh tế và hoạt động dưới hình thức CTCP. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 Những người đã mua cổ phiếu của DN đã CPH sẽ có quyền sở hữu DN tương ứng với phần vốn góp kể cả phải chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ của công ty tương ứng với phần vốn góp đó. Điều này giúp xác định rõ ràng tài sản riêng của công ty với tài sản riêng của chủ sở hữu, khắc phục trạng thái mập mờ trước đây trong mối quan hệ Nhà nước-DNNN.

Dưới góc độ kỹ thuật thực hiện, CPH là việc nhà nước bán một phần hay toàn bộ tài sản của mình trong DN cho các đối tượng, tổ chức hoặc cá nhân trong và ngoài nước hoặc cán bộ công nhân viên trong xí nghiệp thông qua bán đấu giá công khai, bán trực tiếp tại DN, bán thông qua các đại lý là tổ chức trung gian tài chính hoặc qua thị trường chứng khoán từ đó hình thành nên các CTCP. CPH cũng được thực hiện thông qua việc phát hành cổ phiếu. Tuy nhiên, nó không đồng nhất với quá trình này vì phát hành cổ phiếu không chỉ để huy động vốn, mà nó còn hình thành nên một CTCP mới mà nhà nước là sáng lập viên. Như vậy có thể thấy, theo quy định của pháp luật Việt Nam, CPH DNNN là quá trình chuyển DNNN từ hình thức sở hữu độc nhất của nhà nước sang hình thức sở hữu đa thành phần thông qua việc thu hút thêm vốn từ các thành phần kinh tế khác nhau hoặc bán toàn bộ hay một phần tài sản của DN thuộc sở hữu nhà nước để thành lập công ty cổ phần.

Để làm rõ hơn khái niệm về CPH, ta cần nghiên cứu, phân biệt rõ hơn CPH và tư nhân hoá. Do CPH với tư cách là một giải pháp sắp xếp đổi mới phát triển nâng cao hiệu quả DNNN được áp dụng song song với tư nhân hoá nên việc nghiên cứu để phân biệt chúng là một trong những điều cần quan tâm, làm rõ.2 Phân biệt cổ phần hoá và tƣ nhân hoá 1.1 Tư nhân hoá Tư nhân hoá được sử dụng chủ yếu ở các nước mà kinh tế nhà nước chiếm tỷ lệ lớn và đi theo xu hướng tư bản chủ nghĩa. Theo định nghĩa về tư nhân hoá được Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) đưa ra, tư nhân TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 15 hoá là việc chuyển tài sản từ thành phần kinh tế công sang thành phần kinh tế tư [15, tr. Trong các giải pháp cải cách DNNN thì tư nhân hoá và CPH được áp dụng phổ biến ở nhiều nước nhất.

Giữa tư nhân hoá và CPH có những điểm chung rất cơ bản. Chính vì vậy, nhiều quan điểm đến nay vẫn cho rằng CPH là một dạng tư nhân hoá hay CPH là tư nhân hoá từng phần. Tuy nhiên, chúng tôi nhất trí với quan điểm của PGS.TS Lê Hồng Hạnh cho rằng "tư nhân hoá là việc chuyển một phần các lực lượng sản xuất từ thành phần kinh tế công vào tay tư nhân. Tư nhân hoá là đối cực của quốc hữu hoá.