Luận văn thạc sĩ nhận xét công tác chăm sóc một người bệnh u tuyến yên tại trung tâm phẫu thuật thần kinh bệnh viện hữu nghị việt đức năm 2020

Luận văn thạc sĩ: Đánh giá công tác chăm sóc bệnh nhân u tuyến yên tại Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức năm 2020. Nghiên cứu chuyên sâu.

• Tác giả: Dương Minh Đức
• Người hướng dẫn: Ts. Bs Trương Tuấn Anh
• Trường học: Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Ngoại người lớn
• Đề tài: Nhận xét công tác chăm sóc một người bệnh u tuyến yên tại Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh – Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức năm 2020
• Loại tài liệu: Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nam Định

Tóm tắt

I. Phân tích luận văn chăm sóc người bệnh u tuyến yên 2020

Luận văn thạc sĩ điều dưỡng năm 2020 của tác giả Dương Minh Đức cung cấp một cái nhìn sâu sắc về công tác chăm sóc một người bệnh u tuyến yên tại một trong những trung tâm y tế hàng đầu Việt Nam. U tuyến yên chiếm khoảng 16.7% các khối u nội sọ, gây ra nhiều ảnh hưởng phức tạp đến chức năng nội tiết và thần kinh. Nghiên cứu này không chỉ mô tả một ca lâm sàng điển hình mà còn đưa ra những nhận xét, đánh giá quan trọng về quy trình hiện tại, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện. Việc phân tích tài liệu này giúp làm rõ vai trò thiết yếu của điều dưỡng chuyên khoa thần kinh trong việc đảm bảo thành công của ca phẫu thuật và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh. Luận văn tập trung vào phương pháp phẫu thuật nội soi qua đường mũi, một kỹ thuật ít xâm lấn được áp dụng cho hơn 95% trường hợp tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Công tác chăm sóc được chia thành hai giai đoạn chính: chuẩn bị trước mổ và theo dõi sau mổ, mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu chuyên biệt và thách thức riêng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi sát các biến chứng tiềm tàng và vai trò của giáo dục sức khỏe trong việc tăng cường sự hài lòng của người bệnh. Đây là một tài liệu giá trị, phản ánh thực tiễn lâm sàng và là nền tảng cho các cải tiến trong tương lai.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu về u tuyến yên tại Việt Nam

Các nghiên cứu về u tuyến yên tại Việt Nam ngày càng được chú trọng do tỷ lệ mắc bệnh gia tăng và sự tiến bộ trong kỹ thuật điều trị. Luận văn này đóng góp vào kho tàng kiến thức y học bằng cách cung cấp dữ liệu thực tế từ Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh Bệnh viện Việt Đức, một đơn vị đầu ngành. Nghiên cứu chỉ ra rằng, thành công của điều trị không chỉ phụ thuộc vào phẫu thuật viên mà còn dựa rất nhiều vào quy trình chăm sóc bệnh nhân u tuyến yên một cách toàn diện. Việc hiểu rõ các thách thức và thực trạng chăm sóc giúp các cơ sở y tế xây dựng được các phác đồ chuẩn, nâng cao năng lực cho đội ngũ điều dưỡng và tối ưu hóa kết quả điều trị cho người bệnh trên cả nước.

1.2. Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ điều dưỡng năm 2020

Mục tiêu cốt lõi của luận văn thạc sĩ điều dưỡng này là mô tả và nhận xét chi tiết công tác chăm sóc một người bệnh u tuyến yên cụ thể. Từ đó, tác giả đề xuất các khuyến nghị nhằm cải thiện và nâng cao chất lượng chăm sóc. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá các khâu từ chuẩn bị tâm lý, thực hiện y lệnh cận lâm sàng trước mổ, đến việc theo dõi và xử trí các biến chứng sau phẫu thuật u tuyến yên. Thông qua phân tích một ca lâm sàng, luận văn làm nổi bật những điểm mạnh cần phát huy và các hạn chế cần khắc phục trong quy trình chăm sóc, tạo cơ sở khoa học cho các hoạt động cải tiến chất lượng tại bệnh viện.

II. Top 5 biến chứng trong chăm sóc sau mổ u tuyến yên cần biết

Chăm sóc sau mổ u tuyến yên là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm. Theo tài liệu nghiên cứu, có nhiều rủi ro tiềm tàng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và quá trình phục hồi của người bệnh. Trong đó, đái tháo nhạt (DI) được xem là biến chứng phổ biến nhất, thường xuất hiện trong 24-48 giờ đầu sau phẫu thuật. Tình trạng này gây mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng nếu không được can thiệp kịp thời. Ngược lại với DI, hội chứng tăng tiết hormone chống bài niệu (SIADH) cũng là một nguy cơ, thường xảy ra muộn hơn, gây hạ natri máu và có thể dẫn đến co giật, hôn mê. Một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất là rò dịch não tủy, xảy ra khi màng cứng bị tổn thương, làm tăng nguy cơ viêm màng não. Ngoài ra, tụ máu dưới màng cứng và suy tuyến yên cấp tính cũng là những tình huống cấp cứu cần được nhận biết nhanh chóng. Việc hiểu rõ các biến chứng này giúp đội ngũ điều dưỡng xây dựng kế hoạch chăm sóc bệnh nhân phù hợp, đảm bảo an toàn tối đa và góp phần vào thành công của ca mổ.

2.1. Nguy cơ đái tháo nhạt và hội chứng SIADH sau phẫu thuật

Rối loạn cân bằng nước và điện giải là thách thức lớn nhất trong chăm sóc sau mổ u tuyến yên. Đái tháo nhạt (DI), gây ra bởi sự thiếu hụt hormone ADH, biểu hiện bằng việc người bệnh đi tiểu rất nhiều (4-18 lít/ngày), nước tiểu loãng, dẫn đến mất nước và tăng natri máu. Ngược lại, hội chứng SIADH là tình trạng tăng tiết ADH quá mức, gây giữ nước, tiểu ít và hạ natri máu. Theo tác giả Ausiello và cộng sự, việc điều trị DI bằng minirin có thể làm tăng nguy cơ mắc SIADH. Do đó, vai trò của điều dưỡng là phải theo dõi sát bilan dịch vào-ra, tỷ trọng nước tiểu và các chỉ số điện giải để phối hợp với bác sĩ xử trí kịp thời.

2.2. Rủi ro rò dịch não tủy và chảy máu nội sọ

Rò dịch não tủy là biến chứng xảy ra khi có sự thông thương giữa khoang dưới nhện và khoang mũi, làm tăng nguy cơ viêm màng não. Biểu hiện là dịch trong, có vị mặn chảy xuống họng hoặc chảy qua mũi. Điều dưỡng cần hướng dẫn người bệnh tránh ho, hắt hơi mạnh và báo ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ. Bên cạnh đó, tụ máu dưới màng cứng là một biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở người bệnh lớn tuổi hoặc có suy tuyến yên từ trước. Luận văn trích dẫn nghiên cứu của Kazuhito Takeuchi, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi tri giác bằng thang điểm Glasgow để phát hiện sớm sự suy giảm ý thức, một dấu hiệu cảnh báo chảy máu nội sọ.

III. Hướng dẫn quy trình chăm sóc bệnh nhân u tuyến yên trước mổ

Quy trình chuẩn bị trước mổ đóng vai trò nền tảng, quyết định một phần lớn sự thành công của ca phẫu thuật và giảm thiểu rủi ro. Công tác chăm sóc một người bệnh u tuyến yên trước mổ tại Bệnh viện Việt Đức được thực hiện rất bài bản và công phu. Trọng tâm của giai đoạn này là đảm bảo người bệnh có sự chuẩn bị tốt nhất cả về thể chất lẫn tinh thần. Về tâm lý, điều dưỡng có nhiệm vụ giải thích rõ về cuộc mổ, các khó chịu có thể gặp phải và giải đáp mọi thắc mắc để người bệnh an tâm, tin tưởng. Về thể chất, người bệnh được thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết, đặc biệt là xét nghiệm nội tiết tố để đánh giá chức năng tuyến yên và các chỉ định cận lâm sàng như MRI sọ não. Một điểm nổi bật trong quy trình tại đây là việc áp dụng các tài liệu giáo dục sức khỏe trực quan như đĩa CD và tờ rơi. Sáng kiến này giúp người bệnh và gia đình dễ dàng nắm bắt thông tin, chủ động hợp tác trong quá trình điều trị. Các bước chuẩn bị vệ sinh, đặc biệt là vệ sinh vùng mũi xoang và hướng dẫn nhịn ăn đúng cách, cũng được thực hiện nghiêm ngặt, góp phần tạo điều kiện thuận lợi nhất cho ca phẫu thuật nội soi qua đường mũi.

3.1. Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân về tâm lý và thể chất

Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân trước mổ được cá thể hóa. Về tâm lý, điều dưỡng viên không chỉ động viên mà còn cung cấp thông tin chi tiết về cuộc phẫu thuật, giúp giảm bớt lo lắng. Theo nghiên cứu của Prather (2003), việc chuẩn bị tâm lý tốt giúp người bệnh hợp tác tốt hơn. Về thể chất, người bệnh được theo dõi dấu hiệu sinh tồn, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và duy trì điều trị các bệnh nền (nếu có). Việc thử test kháng sinh và hoàn thiện hồ sơ bệnh án là các bước không thể thiếu để đảm bảo an toàn tối đa.

3.2. Vai trò của xét nghiệm nội tiết và chẩn đoán hình ảnh

Trước khi phẫu thuật u tuyến yên, việc đánh giá chính xác tình trạng khối u và chức năng nội tiết là cực kỳ quan trọng. Các xét nghiệm định lượng hormone như GH, ACTH, Prolactin... giúp xác định loại u và mức độ ảnh hưởng. Trong trường hợp có bất thường, người bệnh có thể được chỉ định dùng thuốc để điều chỉnh hormone về mức ổn định trước mổ. Chụp MRI sọ não có tiêm thuốc cản quang cho phép đánh giá chính xác kích thước, vị trí và mức độ xâm lấn của khối u, là cơ sở để phẫu thuật viên lập kế hoạch mổ chi tiết.

3.3. Sáng kiến giáo dục sức khỏe tại Bệnh viện Việt Đức

Khoa Phẫu thuật Thần kinh I, Bệnh viện Việt Đức, đã có những cải tiến đáng kể trong quy trình chuẩn bị mổ bằng việc xây dựng các tài liệu giáo dục sức khỏe đa phương tiện. Đĩa CD và các video trên YouTube giới thiệu về bệnh, kỹ thuật mổ, các bước cần chuẩn bị một cách trực quan. Tờ rơi tóm tắt các thông tin quan trọng giúp người bệnh dễ dàng tra cứu. Cách tiếp cận này không chỉ thể hiện sự chuyên nghiệp mà còn nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành của người bệnh, giúp họ chủ động hơn trong quá trình điều trị và tăng cường sự hài lòng của người bệnh.

IV. Phương pháp chăm sóc sau mổ u tuyến yên toàn diện nhất

Giai đoạn sau phẫu thuật là thời điểm quan trọng nhất, đòi hỏi sự theo dõi và can thiệp điều dưỡng cho người bệnh u tuyến yên một cách liên tục và toàn diện. Mục tiêu chính là duy trì sự ổn định của người bệnh, phát hiện sớm và xử trí kịp thời các biến chứng. Quy trình chăm sóc bệnh nhân u tuyến yên sau mổ bắt đầu ngay khi người bệnh từ phòng mổ trở về. Điều dưỡng cần theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn (mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở) và tri giác (thang điểm Glasgow) mỗi giờ trong những giờ đầu. Việc đảm bảo chức năng hô hấp là ưu tiên hàng đầu, đặc biệt khi người bệnh còn merocel chèn ở mũi. Người bệnh được hướng dẫn thở bằng miệng và có thể được hỗ trợ oxy. Bên cạnh đó, việc theo dõi và quản lý các biến chứng sau phẫu thuật u tuyến yên như đái tháo nhạt, rò dịch não tủy, chảy máu là nhiệm vụ cốt lõi. Ghi chép chính xác lượng nước tiểu, theo dõi màu sắc, và báo cáo ngay những bất thường là yếu tố then chốt. Quá trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật u tuyến yên cũng được chú trọng, với việc hướng dẫn người bệnh vận động sớm, nhẹ nhàng tại giường sau 48 giờ để phòng ngừa các biến chứng do nằm lâu.

4.1. Can thiệp điều dưỡng theo dõi dấu hiệu sinh tồn và tri giác

Các can thiệp điều dưỡng cho người bệnh u tuyến yên trong 24 giờ đầu tập trung vào việc theo dõi các chỉ số sống còn. Dấu hiệu sinh tồn được kiểm tra 1 giờ/lần trong 6 giờ đầu và 3 giờ/lần trong 18 giờ tiếp theo. Tri giác được đánh giá liên tục bằng thang điểm Glasgow. Bất kỳ sự thay đổi nào, dù nhỏ, về ý thức, kích thước đồng tử hay dấu hiệu yếu liệt chi đều phải được báo cáo ngay lập tức, vì đó có thể là dấu hiệu sớm của biến chứng tụ máu nội sọ, một tình trạng cấp cứu trong phẫu thuật thần kinh.

4.2. Quản lý và phục hồi chức năng sau phẫu thuật u tuyến yên

Quá trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật u tuyến yên bao gồm nhiều khía cạnh. Người bệnh được hướng dẫn nằm đầu cao 30 độ để giảm phù nề, tránh các hoạt động gắng sức như ho, hắt hơi, xì mũi mạnh. Chế độ dinh dưỡng được điều chỉnh từ lỏng đến đặc dần. Việc rút merocel mũi thường diễn ra vào ngày thứ 2 hoặc 3, sau đó người bệnh được hướng dẫn vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý. Điều dưỡng cũng hướng dẫn các bài tập vận động nhẹ nhàng để thúc đẩy tuần hoàn và phục hồi thể trạng.

4.3. Theo dõi và xử trí sớm các biến chứng thường gặp

Việc theo dõi sát bilan dịch vào-ra là cực kỳ quan trọng để phát hiện sớm đái tháo nhạt. Điều dưỡng cần ghi chép chính xác lượng nước tiểu mỗi giờ. Nếu lượng nước tiểu > 200ml/giờ và có màu trong, cần báo bác sĩ ngay. Đối với nguy cơ rò dịch não tủy, cần quan sát xem người bệnh có dịch chảy xuống họng hoặc qua mũi không. Các dấu hiệu viêm màng não như đau đầu, sốt, cứng gáy cũng được theo dõi chặt chẽ. Việc phát hiện và can thiệp sớm các biến chứng này giúp giảm thiểu di chứng và rút ngắn thời gian nằm viện.

V. Đánh giá chất lượng chăm sóc u tuyến yên tại Bệnh viện Việt Đức

Luận văn của tác giả Dương Minh Đức đã tiến hành đánh giá chất lượng chăm sóc dựa trên một ca lâm sàng cụ thể tại Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh, Bệnh viện Việt Đức vào năm 2020. Kết quả cho thấy công tác chăm sóc người bệnh u tuyến yên tại đây được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp và đạt hiệu quả cao. Người bệnh được tiếp đón, chuẩn bị trước mổ và theo dõi sau mổ theo một quy trình chặt chẽ. Đội ngũ điều dưỡng thể hiện kiến thức, thái độ, thực hành tốt, có ý thức cao về việc theo dõi các biến chứng đặc thù của bệnh lý. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin và các tài liệu trực quan trong giáo dục sức khỏe là một điểm sáng, giúp nâng cao sự hiểu biết và hợp tác của người bệnh. Ca lâm sàng được phân tích cho thấy người bệnh phục hồi tốt, ra viện sau 5 ngày mà không gặp biến chứng nào đáng tiếc, thể hiện sự thành công của cả quá trình phẫu thuật và chăm sóc. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế cần cải thiện để quy trình trở nên hoàn hảo hơn. Những nhận xét này là cơ sở quan trọng để bệnh viện tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

5.1. Phân tích thực trạng từ ca lâm sàng điển hình năm 2020

Ca lâm sàng là một nam bệnh nhân 36 tuổi, chẩn đoán u tuyến yên thể Acromegalie. Toàn bộ quá trình từ khi nhập viện, chuẩn bị mổ, phẫu thuật và chăm sóc sau mổ đều được ghi nhận chi tiết. Phân tích cho thấy các bước trong quy trình chăm sóc bệnh nhân u tuyến yên đã được thực hiện đầy đủ. Việc theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn, tri giác, đặc biệt là lượng nước tiểu, đã góp phần quan trọng vào việc phòng ngừa biến chứng. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa bác sĩ và điều dưỡng đảm bảo người bệnh được chăm sóc liên tục và an toàn.

5.2. Các điểm mạnh trong phẫu thuật thần kinh tại Bệnh viện Việt Đức

Điểm mạnh nổi bật là sự chuẩn bị người bệnh trước mổ rất công phu và toàn diện, đặc biệt là việc xây dựng các tài liệu giáo dục sức khỏe. Đội ngũ điều dưỡng chuyên khoa thần kinh có năng lực chuyên môn tốt, ý thức được tầm quan trọng của việc theo dõi các biến chứng nguy hiểm. Quy trình bàn giao giữa các ca trực được thực hiện nghiêm túc, đảm bảo thông tin về người bệnh được thông suốt. Những yếu tố này góp phần tạo nên một môi trường điều trị an toàn và hiệu quả, nâng cao sự hài lòng của người bệnh.

5.3. Hạn chế và những điểm cần cải thiện trong quy trình

Bên cạnh những ưu điểm, luận văn cũng chỉ ra một số hạn chế. Thứ nhất, việc theo dõi lượng nước tiểu sau khi rút sonde còn mang tính tương đối, thiếu dụng cụ đo lường chuyên dụng có vạch chia chính xác. Thứ hai, việc chăm sóc về tinh thần, giải tỏa các lo âu thầm kín của người bệnh (như vấn đề sinh lý, vô sinh) cần một không gian riêng tư và sự tư vấn sâu hơn từ chuyên gia. Cuối cùng, cần có các chương trình đào tạo liên tục để cập nhật kiến thức chuyên sâu cho điều dưỡng về từng loại u tuyến yên khác nhau.

VI. Bí quyết nâng cao công tác chăm sóc người bệnh u tuyến yên

Dựa trên những phân tích từ thực tiễn, luận văn đã đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hơn nữa công tác chăm sóc một người bệnh u tuyến yên. Chìa khóa để cải thiện chất lượng nằm ở ba yếu tố chính: con người, quy trình và công cụ. Về con người, cần tiếp tục xây dựng các khóa đào tạo liên tục dành cho điều dưỡng chuyên khoa thần kinh. Nội dung đào tạo cần đi sâu vào đặc điểm lâm sàng và yêu cầu chăm sóc đặc thù của từng loại u tuyến yên, không chỉ dừng lại ở kiến thức chung. Về quy trình, cần chuẩn hóa và thể hiện đầy đủ các bước trong hồ sơ điều dưỡng, từ nhận định, chẩn đoán, lập kế hoạch đến đánh giá. Đồng thời, cần bố trí không gian riêng tư để thực hiện tư vấn tâm lý, giúp giải quyết những lo âu nhạy cảm của người bệnh. Về công cụ, việc trang bị các dụng cụ đo lường chính xác như ca, bô có vạch chia dung tích để theo dõi lượng nước tiểu là một cải tiến nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn. Mô hình xây dựng tài liệu giáo dục sức khỏe cần được nhân rộng cho các bệnh lý thần kinh khác, góp phần nâng cao sự hài lòng của người bệnh và tối ưu hóa kết quả điều trị.

6.1. Tầm quan trọng của kiến thức thái độ thực hành của điều dưỡng

Kiến thức, thái độ, thực hành của điều dưỡng là yếu tố quyết định chất lượng chăm sóc. Kiến thức chuyên sâu giúp điều dưỡng nhận định đúng vấn đề, thái độ tận tâm tạo sự tin tưởng cho người bệnh, và thực hành chuẩn xác đảm bảo an toàn. Việc đào tạo liên tục không chỉ nâng cao kỹ năng mà còn giúp cập nhật các hướng dẫn mới nhất trong pituitary adenoma care, đảm bảo người bệnh được tiếp cận với phương pháp chăm sóc tiên tiến.

6.2. Đề xuất giải pháp đào tạo điều dưỡng chuyên khoa thần kinh

Luận văn đề xuất các khóa đào tạo chuyên sâu, tập trung vào sinh lý bệnh và các yêu cầu theo dõi riêng biệt của từng loại u tuyến yên (u tiết GH, u tiết Prolactin, bệnh Cushing...). Các buổi sinh hoạt khoa học, thảo luận ca bệnh khó và mời chuyên gia giảng dạy là những hình thức hiệu quả. Việc xây dựng một đội ngũ điều dưỡng chuyên khoa thần kinh vững vàng về chuyên môn là nền tảng để đối mặt với những thách thức phức tạp trong chăm sóc người bệnh.

6.3. Tối ưu hóa quy trình để tăng sự hài lòng của người bệnh

Để tối ưu hóa quy trình, cần trang bị các dụng cụ hỗ trợ chính xác hơn trong theo dõi, đặc biệt là theo dõi nước tiểu. Ngoài ra, việc thiết lập một kênh tư vấn tâm lý chính thức, có sự tham gia của bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, sẽ giúp giải quyết triệt để những lo lắng của người bệnh. Mô hình giáo dục sức khỏe thành công với u tuyến yên nên được nhân rộng cho các bệnh lý khác. Những cải tiến này sẽ trực tiếp nâng cao sự hài lòng của người bệnh và khẳng định vị thế của trung tâm y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CÁC QUY ĐỊNH 1. Định nghĩa Tuyến yên là một tuyến quan trọng, người ta ví tuyến yên như một ”nhạc trưởng” có tác dụng điều chỉnh sự hoạt động của các tuyến nội tiết khác như tuyến thượng thận, tuyến giáp. Ngoài ra, tuyến yên còn sản sinh ra nhiều hormone quan trọng, ảnh hưởng đến tuyến vú và xương như: Hormone tăng trưởng, hormone kích thích vỏ thượng thận, hormone kích thích tuyến giáp, hormone tăng tiết sữa prolactin. Do đó những thay đổi về chức năng cũng như sự thay đổi về kích thước của tuyến yên đều có thể gây ra những triệu chứng bệnh lý nhất định tùy theo các thành phần của tuyến yên bị tổn thương.

Giải phẫu và sinh lý [5] Giải phẫu: Tuyến yên là một thùy của gian não, nằm trong hố yên bướm, 2 bên có xoang tĩnh mạch hang. Tuyến yên được bao bọc bởi màng cứng, bám vào các mỏm yên trước và sau. Giữa màng có một lỗ để cuống tuyến yên và màng nhện bao quanh nó chui vào trong hố yên. Cuống tuyến yên nối liền vùng dưới đồi với thùy sau tuyến yên.

Hố yên là một hố rỗng, có 6 thành: Hình 1.1: Thiết đồ cắt ngang các thành phần liên quan tuyến yên Sinh lý: Thùy trước tuyến yên được cấu tạo bởi các tế bào chế tiết, tế bào này gồm nhiều loại, mỗi loại tổng hợp và bài tiết một loại hormon, gồm: - GH (Growth hormone): Hormone kích thích phát triển cơ thể. download by : skknchat@gmail.2020 4 - ACTH (Adreno Corticotropin Hormone): Hormone kích thích tuyến vỏ thượng thận. - TSH (Thyroid Stimulating Hormone): Hormone kích thích tuyến giáp - FSH (Follicle Stimulating Hormone): Hormone kích thích nang trứng. - LH (Luteinizing Hormone): Hormone kích thích hoàng thể.

- PRL (Prolactin): Hormone kích thích bài tiết sữa. Thùy sau tuyến yên có hai tác dụng khác nhau: - Bài tiết nước tiểu: Do hormone chống lợi niệu (vasopressin) - Làm co tử cung: Do oxytoxin. Rối loạn chức năng tuyến yên [2], [5] Thiểu năng thùy trước tuyến yên: Nếu xảy ra từ trước dậy thì sẽ gây chứng lùn, không chín sinh dục, thiểu năng giáp, giảm chuyển hóa, giảm đề kháng. Ở người lớn, khi tuyến bị hủy trến 95% sẽ xuất hiện “suy mòn do yên”: gầy rộc, teo giáp, thượng thận và sinh dục, teo cơ và nội tạng; rối loạn cấu tạo xương, răng, tóc, chức năng thực vật, giảm glucose máu, tăng nhạy cảm với insuline.

Ưu năng thùy trước tuyến yên: Gây chứng khổng lồ (gigantisme) hay đại cực (acromegalie). Ở chứng đại cực, cơ thể phát triển không cân đối, nét mặt thô kệch, các đầu xương rất lớn, đồng thời to cả nội tạng như gan, lách, tim…, tăng đường huyết, giảm tính nhạy với insuline. Một dạng khác của ưu năng thùy trước yên là bệnh Cushing. Rối loạn chức năng thùy sau tuyến yên: Gây ra thừa (dẫn đến thiểu niệu hoặc vô niệu) hoặc thiếu ADH (dẫn đến bài tiết nhiều nước tiểu – bệnh đái nhạt).

Suy tuyến yên toàn bộ: Gồm suy cả thùy trước và thùy sau, dẫn tới suy giảm một hay kết hợp nhiều hormone. Nguyên nhân có thể do u tuyến yên, u trong sọ khác (u sọ hầu, ung thư di căn, sarcoma), u hạt, sau chấn thương vùng đầu (phẫu thuật hoặc tia xạ), hội chứng Sheehan (chảy máu tuyến yên sau đẻ dẫn tới hoại tử tuyến yên), hội chứng hố yên rỗng. Định nghĩa download by : skknchat@gmail.2020 5 U tuyến yên là khối u xuất hiện ở hố yên, làm ảnh hưởng đến hoạt động và chức năng của tuyến yên. Khối u phát triển, tăng kích thước sẽ dần hủy hoại các tế bào sản xuất hormone, tế bào chức năng.

Theo nghiên cứu của tác giả Ilkhchoui và cộng sự, hơn 80% u tuyến yên là u tuyến. U tuyến yên chiếm tỷ lệ phổ biến nhất trong các u nội sọ, khoảng 16. Phân loại u tuyến yên - Theo kích thước: U nhỏ (đường kính <1cm) hoặc u lớn (đường kính ≥1cm. [8] - Theo loại hormone: U tuyến yên được chia ra các loại dựa vào loại hormone tiết ra: [15] + U tiết hormone tăng trưởng GH, chiếm khoảng 20% các khối u tuyến yên.

+ U tiết prolactin chiếm khoảng 30%-40% khối u tuyến yên. + U tiết TSH, chiếm khoảng 1% các khối u tuyến yên. + U tiết ACTH, chiếm khoảng 14% các khối u tuyến yên. + U tiết hormone sinh dục FSH, LH, chiếm khoảng 10% các khối u tuyến yên.

+ U tiết nhiều hormone, chiếm khoảng 15% các khối u tuyến yên, ngoài tăng GH và prolactin, thường phối hợp với bệnh acromegalie và cường giáp. + U tế bào không tiết hormone, chiếm khoảng 20% các khối u tuyến yên, không có dấu ấn về tổ chức học, miễn dịch, hoặc trên kính hiển vi điện tử về tiết hormone. Triệu chứng lâm sàng [5] Triệu chứng lâm sàng của người mắc u tuyến yên khá đa dạng, phụ thuộc vào mức độ phát triển, vị trí, kích thước khối u và loại nội tiết mà khối u tiết ra. U tăng tiết nội tiết tố Groth Hormone: Có 3 loại triệu chứng lâm sàng - Triệu chứng về hình dáng: + Mặt: Trán thấp, cung lông mày nhô và to ra, mi mắt dày, hai gò má nhô lên, mũi bè ra, lỗ mũi rộng, môi dày, lưỡi to, hàm dưới to và đưa ra trước, da mặt dày và khô, hộp sọ to.

+ Các chi: Bàn chân, bàn tay to và dày, người bệnh phải thay cỡ giày dép, nhẫn không vừa ngón tay. download by : skknchat@gmail.2020 6 + Nội tạng: Thanh quản dày nên tiếng nói không được thanh nữa, tuyến giáp to, bộ phận sinh dục ngoài to ra nhưng bộ phận sinh dục trong (tinh hoàn, buồng trứng) lại nhỏ lại, gan to, lách to. - Triệu chứng về nội tiết + Rối loạn chuyển hoá đường + Lồi mắt: Giống như trong bệnh Basedow + Rối loạn sinh dục - Triệu chứng khối u não (do chèn ép) + Nhức đầu, thường nhức ở đằng sau hai mắt. + Triệu chứng chèn ép giao thoa thị giác: Rối loạn về thị trường (thường bị thu hẹp, có khi mất hẳn ở cung ngoài, phía thái dương.

U tăng tiết ACTH dẫn đến bệnh Cushing Bệnh Cushing hiếm gặp, nữ mắc bệnh nhiều hơn nam, gồm 3 nhóm triệu chứng: - Triệu chứng về hình dáng: + Bệnh tiến triển từ từ nên khó phát hiện triệu chứng sớm. + Triệu chứng điển hình: Béo trung tâm, tăng cân, chủ yếu béo nửa người trên, chân tay nhỏ do teo cơ, yếu cơ gốc chi, mặt to tròn, có thể có nhiều vết da đỏ ở bụng, đùi và vú 2 bên. - Triệu chứng về nội tiết: + Nữ: Rối loạn kinh nguyệt như mất kinh hoặc kinh thưa. + Nam: Liệt dương, giảm ham muốn, vô sinh.

+ Gãy xương tự nhiên cũng có thể gặp do loãng xương. - Triệu chứng khối u não + Đau đầu + Thu hẹp thị trường + Tâm lý không ổn định, có những thay đổi hành vi bất thường, đôi khi nguy hiểm, ảnh hưởng tính mạng. U tuyến yên tăng tiết prolactin: Là u thường gặp nhất trong số u tuyến yên. - Triệu chứng nội tiết download by : skknchat@gmail.2020 7 + Nữ: Chậm kinh, mất kinh nguyệt, rối loạn kinh nguyệt, vô sinh, tiết sữa bất thường ở vú (tiết sữa khi không có thai).

Phụ nữ mãn kinh thường khó phát hiện. + Nam: Gây giảm ham muốn tình dục, bất lực, giảm hoặc mất cương. - Triệu chứng khối u: + Đau đầu + Thu hẹp thị trường U tuyến yên tiết TSH - Triệu chứng nội tiết: Hội chứng cường giáp có hoặc không, do đó rất dễ bỏ sót, 30% người bệnh nữ có rối loạn kinh nguyệt. - Triệu chứng khối u: Đau đầu, thu hẹp thị trường.

U tuyến yên tiết LH, FSH Thường không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng hoặc biểu hiện suy sinh dục, đặc biệt với phụ nữ tiền mãn kinh hoặc mãn kinh. Do đó, cần làm xét nghiệm kiểm tra nồng độ LH hoặc FSH có tăng không hoặc kết hợp cả hai. Triệu chứng cận lâm sàng [5] - Xét nghiệm định lượng nồng độ hormone - Chụp MRI sọ não: Cho phép đánh gía chính xác về kích thước, ranh giới, tính chất xâm lấn của khối u. - Soi đáy mắt và kiểm tra thị lực.

LÝ LUẬN VỀ KHOA HỌC VÀ CÁC QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH 1. Chuẩn bị người bệnh trước phẫu thuật nội soi cắt u tuyến yên qua đường mũi xoang bướm 1. Chuẩn bị người bệnh trước phẫu thuật chung [1] * Trước ngày đi mổ Nhận định: - Tinh thần người bệnh, thể chất - Có dị ứng với thuốc hay kháng sinh gì? - Xét nghiệm, các chỉ định khám chuyên khoa (nếu có) - Hồ sơ bệnh án - Chế độ ăn, vệ sinh cá nhân và vùng da chuẩn bị phẫu thuật download by : skknchat@gmail.2020 8 * Chuẩn bị về tinh thần cho người bệnh - Động viên an ủi, giải thích để người bệnh tin tưởng vào chuyên môn và mục đích lợi ích của phẫu thuật. - Nghỉ ngơi - Các ảnh hưởng sau phẫu thuật - Giải đáp thắc mắc, trao đổi với người nhà vấn đề quan tâm * Chuẩn bị về thể chất - Đo chiều cao, cân nặng, dấu hiệu sinh tồn - Đau: Thực hiện y lệnh giảm đau cần thiết - Có bệnh mãn tính thì phải duy trì điều trị thuốc - Thử test kháng sinh, tiền sử dụng thuốc * Chuẩn bị các xét nghiệm cận lâm sàng - Các xét nghiệm cơ bản: Xét nghiệm huyết học, sinh hóa, đông máu cơ bản - Xét nghiệm HIV, HCV, HbsAg, - Điện tim - Một số xét nghiệm khác theo từng chuyên khoa: XQ phổi, siêu âm, chụp XQ, XQ bụng không chuẩn bị, CT Scan, MRI, Chụp 64 dãy theo y lệnh.

* Thực hiện y lệnh khám các chuyên khoa cần thiết (Tim mạch, tiểu đường, hô hấp,…) * Hoàn thiện hồ sơ bệnh án, hồ sơ điều dưỡng trước ngày phẫu thuật * Chế độ ăn uống - Trước phẫu thuật bồi dưỡng đầy đủ: Ăn tăng cường (chú ý chế độ ăn bệnh lý) - Trước ngày phẫu thuật người bệnh ăn lỏng trước mổ 6-8 giờ, sau đó nhịn ăn, uống hoàn toàn. - Truyền dịch (theo chỉ định của bác sĩ) *Thực hiện vệ sinh - Người bệnh cần tắm rửa sạch sẽ, cắt móng tay chân - Làm sạch vùng mổ - Tháo bỏ đồ trang sức, răng giả * Sáng ngày đi mổ download by : skknchat@gmail.2020 9 - Nếu người bệnh mổ ca sau hoặc đói mệt mời bác sĩ cho y lệnh truyền dịch. - Kiểm tra lại lần cuối cùng công việc chuẩn bị mổ của ngày hôm trước. - Thực hiện y lệnh: Tiền mê, kháng sinh dự phòng (nếu có) - Thay quần áo, váy sạch cho người bệnh - Người bệnh nằm trên cáng hoặc xe đẩy có nhân viên y tế đưa lên phòng mổ.