đặt vấn đề là nhà trƣờng, gia đình và xã hội phải có biện pháp giáo dục đúng đắn cho thanh niên về vấn đề tình yêu đôi lứa [5]. Tác giả Nguyễn Đình Xuân có bàn đến tình yêu ở nhiều góc độ: tình yêu là một loại tình cảm cao cấp của con ngƣời. Tình yêu vô cùng phong phú và phức tạp, nó chiếm giữ một vị trí quan trọng trong đời sống của con ngƣời [37]. Yêu nhau đã khó nhƣng gìn giữ tình yêu còn khó hơn.
Nó đòi hỏi lòng trung thực, chung thủy với nhau, đòi hỏi nghệ thuật ứng xử thật tâm lý với nhau. Từ đó, Nguyễn Đình Xuân đã đi sâu nghiên cứu vấn đề nghệ thuật ứng xử tâm lý trong tình yêu đôi lứa, tình cảm vợ chồng để đôi lứa kết giao hạnh phúc trăm năm, xây dựng tổ ấm gia đình và nuôi dạy con cái nên ngƣời [36]. Tác giả Thu Vân, Việt Hùng cho rằng, đối với các nhà tâm lý học, sự tƣơng đồng trong tình yêu chính là chiếc chìa khóa của hạnh phúc. Theo các tác giả, “một tình yêu đúng nghĩa phải có đủ năm yếu tố: sự hấp dẫn lẫn nhau về giới tính, sự kích thích lẫn nhau về tâm lý, sự khao khát đƣợc ân ái, nhu cầu đƣợc đồng tình và mến phục, nỗi lo sợ sẽ đánh mất nhau”.
Các tác giả cho rằng, nếu bạn đã may mắn có một tình yêu gồm đầy đủ năm yếu tố thực sự tƣơng đồng nói trên thì hãy bảo vệ và không thay đổi chúng. Còn nếu chẳng may tình yêu hiện nay của bạn còn thiếu một vài yếu tố nào đó thì đừng vội đi đến hôn nhân mà hãy kiên nhẫn chờ đợi chúng hình thành và hãy can đảm nói lời chia tay khi cả hai cùng nhận thấy chúng không thể hình thành trong tình yêu của mình, cho dù có cố gắng thế nào đi chăng nữa [40]. Tác giả Trịnh Trung Hòa đã nhận định rằng, có lẽ trong toàn bộ lịch sử loài ngƣời, chƣa bao giờ có một tình yêu đúng với nghĩa của từ này mà là toàn bộ vị 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngọt không pha với chút đắng nào. Nhìn từ góc độ triết học, có thể nói hạnh phúc và bất hạnh, sung sƣớng và đau khổ luôn là hai mặt đối lập tồn tại trong tình yêu không thể tách rời.
Trong tác phẩm của mình tác giả đi sâu phân tích những nguyên nhân tan vỡ trong tình yêu. Đó là sự khác biệt, đối lập giữa hai ngƣời, đó là lòng tham của con ngƣời “Đứng núi này, trông núi nọ”, đó là vấn đề sinh lý - tình dục trong khi yêu. Nguyên nhân khách quan là sự xuất hiện của “ngƣời thứ ba” - kẻ chen vào giữa tình yêu của hai ngƣời - cũng đƣợc tác giả đề cập đến trong nghiên cứu của mình [21]. Trong khi đó, tác giả Nguyễn Hoàng Đức khi nhận xét về tình yêu đôi lứa thời hiện đại đã viết: “Chẳng ai nghi ngờ nạn khủng hoảng tình yêu thời hiện đại.
Tại sao tình yêu thời hiện đại lại dễ dàng tan vỡ? Câu trả lời hiển nhiên là: tình yêu thời hiện đại thiếu một sức đề kháng, chiều sâu, bởi thế mà mỗi khi gặp gian nan, trắc trở hay khó khăn, tình yêu dễ dàng tan vỡ”. Tác giả đi sâu phân tích những nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến sự tan vỡ trong tình yêu nhƣ: sự đối lập giữa hai ngƣời về nhiều mặt, sự can thiệp, dèm pha từ những ngƣời ngoài cuộc [9]. Tác giả Nguyễn Lý khi khẳng định sự quyến rũ, sức mạnh tinh thần hiếm có mà nó đem lại cho con ngƣời đồng thời cảnh báo về hậu quả ghê gớm nếu một khi tình yêu tan vỡ: “Tình yêu là chính cuộc sống của con ngƣời, vì một khi mất đi tình yêu họ đang có thì ngƣời đó không còn nghị lực để sống. Họ mất đi cả sự phấn khởi để làm việc, họ sống dở, chết dở”.
Theo tác giả, bất kỳ tình yêu của đôi trai gái nào cũng đều có mặt trái của nó và không có hạnh phúc nào là tuyệt đối cả. Sự không phù hợp giữa hai ngƣời, sự đòi hỏi quá đáng ở đối tƣợng mình yêu, sự vị kỷ, cục cằn, vũ phu, sự đớn hèn, thiếu quyết tâm, dũng khí trong khi yêu sẽ làm cho tình yêu mất đi vẻ thơ mộng, quyến rũ, dễ dẫn đến những rạn nứt, tan vỡ trong tình yêu [26]. Tóm lại, điểm qua nghiên cứu của các tác giả trong nƣớc về tình yêu đôi lứa có thể rút ra một số nhận xét sau: Các nhà nghiên cứu Việt Nam đều khẳng định tình yêu đôi lứa là thứ tình cảm không thể thiếu của con ngƣời. Tình yêu chính là sức mạnh, là chìa khóa của mọi thành công, là hạnh phúc của mỗi gia đình.
Sự tan vỡ trong tình yêu do nhiều 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com yếu tố chủ quan và khách quan mang lại. Những yếu tố chủ quan là do sự khác biệt, đối lập về nhiều mặt giữa hai ngƣời trong cuộc. Những yếu tố khách quan là do gia đình ngăn cản, bạn bè dèm pha hay có sự xuất hiện của “ngƣời thứ ba”. Ngoài ra nguyên nhân do một trong hai ngƣời thiếu chung thủy, quá thực dụng, thô lỗ, cục cằn… cũng đƣợc các nhà nghiên cứu nhấn mạnh.
Một điều dễ nhận thấy là chƣa có nghiên cứu thực tiễn nào đi sâu tìm hiểu các thành tố của tình yêu. Và hầu nhƣ chƣa có tác giả Việt Nam nào ứng dụng lý thuyết tam giác tình yêu của Robert Sternberg vào nghiên cứu thực tiễn. Khoảng trống này khiến chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực trạng tình yêu đôi lứa của những ngƣời trƣởng thành hiện nay để từ đó đề xuất một số kiến nghị giúp nâng cao hiểu biết của ngƣời trƣởng thành về tình yêu chân chính. Tiếp theo chúng ta sẽ đi tìm hiểu những khái niệm cơ bản trong nghiên cứu về tình yêu đôi lứa.
Các khái niệm cơ bản 1. Tình cảm Trong sự tác động qua lại giữa con ngƣời với thế giới khách quan, con ngƣời không chỉ nhận thức đƣợc thế giới mà còn tỏ thái độ của mình với thế giới. Những hiện tƣợng tâm lý biểu thị thái độ của con ngƣời với những cái mà họ nhận thức đƣợc hoặc làm ra đƣợc nhƣ thế gọi là cảm xúc, tình cảm. Đời sống tình cảm của con ngƣời rất phong phú, ở nhiều mức độ khác nhau, có ảnh hƣởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống tâm lý con ngƣời.
Đó là nét đặc trƣng của tâm lý ngƣời. “Tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung cảm của con ngƣời đối với những sự vật, hiện tƣợng có liên quan đến nhu cầu và động cơ của con ngƣời” [34]. Đây là một hình thức phản ánh tâm lý mới, phản ánh cảm xúc (rung cảm). Do vậy, ngoài những điểm giống với sự phản ánh của nhận thức mang tính chủ thể, có bản chất xã hội lịch sử, phản ánh cảm xúc còn có những đặc điểm riêng nhƣ sau : - Về nội dung phản ánh: Tình cảm phản ánh mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tƣợng với nhu cầu, động cơ của con ngƣời.
19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Về phạm vi phản ánh: Mọi sự vật, hiện tƣợng tác động vào giác quan của chúng ta ít nhiều đƣợc ta nhận thức (ở mức độ đầy đủ, sáng tỏ khác nhau), song không phải mọi tác động vào giác quan đều đƣợc ta tỏ thái độ, mà chỉ có những sự vật, hiện tƣợng nào liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu hoặc động cơ của con ngƣời mới gây nên cảm xúc. Nghĩa là phạm vi phản ánh của tình cảm có tính lựa chọn. - Về phương thức phản ánh: Tình cảm phản ánh thế giới dƣới hình thức rung cảm. - Ngoài ra, với tƣ cách là một thuộc tính tâm lý ổn định, tiềm tàng của nhân cách, tình cảm mang đậm màu sắc chủ thể.
Quá trình hình thành tình cảm lâu dài, phức tạp và diễn ra theo quy luật. - Tình cảm đƣợc hình thành và biểu hiện qua xúc cảm. - Sự tác động của hiện thực khách quan lên những cá nhân khác nhau tạo nên những tình cảm khác nhau. Tóm lại, theo chúng tôi, tình cảm chỉ có ở con ngƣời, tình cảm phản ánh sự vật, hiện tƣợng khách quan mang đặc điểm chủ quan của mỗi ngƣời.
Tính chủ quan này phụ thuộc vào các yếu tố nhƣ: điều kiện sống, môi trƣờng xã hội, trình độ học vấn, sự giáo dục, truyền thống gia đình, đặc điểm lứa tuổi, giới tính, đặc điểm hệ thần kinh của mỗi ngƣời. Tình yêu Tình yêu là thứ tình cảm thiêng liêng, cao quý của con ngƣời. Tình yêu luôn là đề tài đƣợc phản ánh, bàn luận nhiều nhất trong triết học, tâm lý học, văn học, sinh học, âm nhạc, hội họa, sân khấu. Dƣới góc độ văn học, tình yêu đƣợc coi là một chất men cho sự sống của con ngƣời.
Có hàng trăm, hàng nghìn bài ca, bài thơ, câu chuyện ca ngợi tình yêu, nhất là tình yêu đôi lứa, tình yêu vợ chồng. Tình yêu mang lại sự sống và hạnh phúc cho loài ngƣời. Song cũng không ít ngƣời gặp phải những rủi ro trong tình yêu và cuộc sống, nhƣ tình yêu đơn phƣơng, tình yêu phản bội, tình yêu dang dở… nên họ định nghĩa tình yên là sự đau khổ, sự lừa dối. 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo sinh lí học, óc là cơ quan điều khiển đời sống tâm hồn của con ngƣời trong đó có cả tình yêu đôi lứa.
Bởi vậy khi ta yêu, vùng điều khiển yêu - ghét ở óc ra lệnh cho trái tim đập nhanh lên với tâm trạng hồi hộp, với xúc cảm mới mẻ ngây ngất, thậm chí say đắm, si mê và ngƣời đời hiểu nhầm trái tim là biểu tƣợng của tình yêu. Thực chất tình yêu là đời sống nội tâm vô cùng phong phú và phức tạp của con ngƣời, nó do óc điều khiển khi có sự tác động của ngƣời khác giới lên cơ quan, giác quan cảm giác của ta. Do đó khi nhìn thấy ngƣời đẹp, nghe đƣợc lời nói hay, cử chỉ nhã nhặn làm ta hài lòng, yêu thích. Từ đó tình yêu dẫn dắt con ngƣời thể hiện hành vi, cử chỉ, lời nói nhằm chiếm lĩnh ngƣời yêu, bằng sự cho đi, cống hiến hay nhận lại và có cả sự ghen tuông, hờn dỗi… Trần Trọng Thủy đã khẳng định “Tình yêu là một loại tình cảm đặc biệt - biểu hiện cao nhất của tình ngƣời (lòng nhân ái), thúc đẩy mỗi ngƣời vƣợt ra khỏi cái vỏ cá nhân của mình để đi đến hòa quyện với ngƣời khác, trong đó mỗi bên đều trở nên phong phú hơn nhờ bên kia hay nói một cách hình tƣợng: “Mình với ta tuy hai mà một Ta với mình tuy một mà hai” [32].