Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì vườn cao su tiểu điền tại Đồng Nai

Dưới đây là meta tags cho bài viết: { "ai_description": "Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì vườn cao su tiểu điền của các hộ nông dân

• Tác giả: Lê Văn Lâm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tiến Thao
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì vườn cao su tiểu điền của các hộ nông dân tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố quyết định duy trì vườn cao su tiểu điền

Vườn cao su tiểu điền tại huyện Thống Nhất, Đồng Nai đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông hộ. Nghiên cứu chỉ ra rằng quyết định duy trì vườn cao su chịu tác động bởi nhiều yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Các hộ nông dân phải cân nhắc giữa lợi nhuận từ mủ cao su, chi phí sản xuất, điều kiện lao động và kỳ vọng thị trường. Giá mủ cao su biến động mạnh từ năm 2011 khiến nhiều hộ chuyển đổi cây trồng. Bên cạnh đó, chi phí cơ hội từ việc chặt bỏ vườn cao su cũng ảnh hưởng đến quyết định của nông hộ. Đất đai không phù hợp hoặc tuổi vườn già cỗi khiến năng suất giảm, thúc đẩy xu hướng chặt bỏ.

1.1. Khái niệm vườn cao su tiểu điền và tầm quan trọng

Vườn cao su tiểu điền là mô hình sản xuất nhỏ lẻ do nông hộ quản lý, diện tích dưới 10 ha. Tại huyện Thống Nhất, loại hình này chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất cao su toàn tỉnh. Vườn cao su đóng góp đáng kể vào thu nhập nông hộ nhờ sản lượng mủ ổn định và chi phí đầu tư thấp. Tuy nhiên, mô hình này dễ bị tổn thương trước biến động giá cả do phụ thuộc vào thị trường. Chính sách hỗ trợ từ địa phương và doanh nghiệp chế biến cao su ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định duy trì vườn.

1.2. Bối cảnh sản xuất cao su tại Đồng Nai giai đoạn 2010 2016

Giai đoạn 2010-2016, diện tích cao su tại Đồng Nai tăng mạnh từ 413 ha lên 910 ha, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu cao su hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, giai đoạn 2011-2013 ghi nhận tình trạng dư cung toàn cầu, giá cao su sụt giảm từ đỉnh điểm 4,5 USD/kg xuống còn 1,5 USD/kg. Tại huyện Thống Nhất, năng suất khai thác giảm từ 1,1 tấn/ha xuống 0,95 tấn/ha do thiếu đầu tư kỹ thuật. Sự thay đổi này buộc nông hộ phải đánh giá lại hiệu quả kinh tế của vườn cao su.

II. Phân tích các yếu tố kinh tế ảnh hưởng quyết định duy trì vườn

Giá mủ cao su là yếu tố quyết định hàng đầu trong quyết định duy trì vườn. Khi giá giảm dưới ngưỡng sinh lời (dưới 2,5 USD/kg), nhiều hộ chọn chặt bỏ vườn để chuyển đổi cây trồng. Chi phí sản xuất bao gồm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chiếm 30-40% doanh thu. Nếu chi phí vượt quá lợi nhuận, nông hộ sẽ cân nhắc ngừng sản xuất. Kỳ vọng giá mủ trong tương lai cũng tác động mạnh: kỳ vọng giảm khiến xác suất chặt bỏ tăng lên. Ngoài ra, chi phí cơ hội từ việc chặt bỏ vườn (ví dụ thu nhập từ trồng cây ăn quả) cũng là yếu tố quyết định.

2.1. Tác động của giá mủ cao su đến quyết định nông hộ

Giá mủ cao su biến động mạnh từ 2011-2016, dao động trong khoảng 1,2-4,5 USD/kg. Khi giá giảm xuống dưới 2 USD/kg, hầu hết nông hộ tại Thống Nhất ghi nhận thua lỗ. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ chặt bỏ vườn tăng 20% khi giá giảm 1 USD/kg. Ngược lại, giá trên 3 USD/kg giúp duy trì sản xuất do lợi nhuận đạt ngưỡng sinh lời. Chính phủ can thiệp thông qua Quỹ bình ổn giá đã giúp ổn định tâm lý nông hộ trong giai đoạn khó khăn.

2.2. Chi phí sản xuất và hiệu quả kinh tế của vườn cao su

Chi phí sản xuất cao su tiểu điền gồm 60% chi phí nhân công, 25% phân bón và 15% giống, thuốc bảo vệ thực vật. Với giá mủ 2,5 USD/kg, lợi nhuận ròng chỉ đạt 15-20 triệu đồng/ha/năm. Khi giá giảm, lợi nhuận âm buộc nông hộ phải cắt giảm chi phí. Điển hình, nhiều hộ ngừng bón phân, dẫn đến năng suất giảm 15-20%. Hiệu quả kinh tế thấp khiến nông hộ ưu tiên các cây trồng ngắn ngày như sắn hay ngô, vốn sinh lời nhanh hơn.

III. Các yếu tố phi kinh tế tác động đến quyết định nông hộ

Điều kiện lao động là yếu tố quan trọng khi sản xuất cao su đòi hỏi nhân lực liên tục. Thiếu lao động khiến nông hộ không thể thu hoạch mủ đúng thời điểm, giảm năng suất. Chất lượng đất ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất: đất kém màu mỡ khiến vườn già cỗi nhanh chóng. Tuổi vườn trên 20 năm thường bị chặt bỏ do năng suất giảm 30-40%. Áp lực trả nợ ngân hàng thúc đẩy quyết định chặt bỏ, nhất là khi sản xuất không có lời. Quy mô diện tích cũng quyết định: hộ có diện tích lớn ít có xu hướng chặt bỏ do đầu tư ban đầu cao.

3.1. Ảnh hưởng của điều kiện lao động và chất lượng đất

Sản xuất cao su đòi hỏi lao động thường xuyên, đặc biệt vào mùa thu hoạch. Thiếu lao động khiến nông hộ không thể thu hoạch kịp thời, dẫn đến mất mát sản lượng 10-15%. Chất lượng đất tại huyện Thống Nhất khá đa dạng: đất đỏ bazan phù hợp, đất xám kém màu mỡ. Đất không phù hợp khiến năng suất giảm 20-25%, thúc đẩy xu hướng chặt bỏ. Các hộ có đất tốt thường duy trì sản xuất lâu dài do lợi nhuận ổn định hơn.

3.2. Vai trò của tuổi vườn quy mô diện tích và áp lực tài chính

Tuổi vườn trên 20 năm thường bị chặt bỏ do năng suất giảm đáng kể. Quy mô diện tích cũng quyết định: hộ có diện tích dưới 5 ha dễ chuyển đổi hơn do đầu tư thấp. Ngược lại, hộ có diện tích lớn hơn 10 ha ít có xu hướng chặt bỏ do chi phí đầu tư ban đầu cao. Áp lực trả nợ ngân hàng khiến nông hộ ưu tiên thu hồi vốn bằng cách chặt bỏ vườn, nhất là khi sản xuất thua lỗ. Nghiên cứu ghi nhận 60% hộ có vay vốn chọn chặt bỏ khi sản xuất không có lời.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả duy trì vườn cao su tiểu điền

Để duy trì vườn cao su, nông hộ cần áp dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm giảm chi phí sản xuất. Cải thiện giống mới giúp tăng năng suất 15-20%, nâng cao lợi nhuận. Chính sách hỗ trợ từ địa phương như giống miễn phí, đào tạo kỹ thuật giúp nông hộ vượt qua giai đoạn khó khăn. Hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong liên kết tiêu thụ, giúp nông hộ tiếp cận thị trường ổn định. Đầu tư vào hệ thống tưới tiêu cũng giúp giảm thiểu rủi ro do hạn hán. Ngoài ra, đa dạng hóa thu nhập từ du lịch nông nghiệp hoặc chế biến sản phẩm cao su cũng là giải pháp bền vững.

4.1. Ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất cao su

Áp dụng giống mới như RRIV 422 có năng suất cao hơn 25% so với giống truyền thống. Kỹ thuật bón phân cân đối giúp giảm 10% chi phí sản xuất. Hệ thống tưới nhỏ giọt giúp tiết kiệm 30% nước, phù hợp với điều kiện khô hạn tại Đồng Nai. Đào tạo nông hộ về quản lý sâu bệnh cũng giúp giảm thiệt hại mùa màng. Các mô hình thí điểm tại huyện Thống Nhất ghi nhận năng suất tăng 15-20% nhờ áp dụng kỹ thuật mới.

4.2. Chính sách hỗ trợ và liên kết tiêu thụ sản phẩm

Chính phủ hỗ trợ giống miễn phí và đào tạo kỹ thuật thông qua các chương trình nông nghiệp. Hợp tác xã giúp nông hộ liên kết tiêu thụ, đảm bảo giá mủ ổn định. Địa phương cũng khuyến khích đa dạng hóa thu nhập từ du lịch nông nghiệp hoặc chế biến sản phẩm cao su. Các hộ tham gia hợp tác xã ghi nhận doanh thu tăng 20% nhờ giá mủ ổn định. Chính sách tín dụng ưu đãi cũng giúp nông hộ vượt qua giai đoạn khó khăn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu Vào thời điểm 2010 – 2011, khi giá Cao su lên cao đã có nhiều gia đình bỏ vốn đầu tƣ vào cây công nghiệp dài ngày, thậm chí là chặt bỏ điều, cà phê để dốc toàn bộ lực với niềm hy vọng thu về tiền tỉ khi vƣờn cây Cao su cho mủ. Ngoài việc số vốn sẵn có, nhiều hộ gia đình còn vay vốn ngân hàng để trang trải chi phí cho những năm đầu, với hy vọng đà tăng giá của Cao su thì chỉ vài năm sau khi thu mủ sẽ có lời. Tuy nhiên, giá cả luôn biến động theo thị trƣờng.

Đến thời điểm hiện tại, giá Cao su đang theo chiều hƣớng đi xuống khiến ngƣời trồng Cao su đang hoang mang, lo lắng, căn cứ vào tình hình thực tế đã có không ít hộ Cao su tạm thời dừng cạo mủ, chặt trong khi giá Cao su đang trên đà giảm mạnh. Tại Đồng Nai trong 2 năm trở lại đây, giá Cao su ở mức thấp đã gây không ít lo ngại cho các hộ sản xuất mủ Cao su tiểu điền bất an. Nhiều ngƣời duy trì vƣờn cây, hạn chế khai thác để không lỗ. Một số nóng lòng, bất an lại tái diễn điệp khúc “trồng…chặt”.

Từ giữa tháng 5/2014, mùa khai thác Cao su bƣớc vào vụ mới, tuy nhiên do giá liên tục tụt giảm từ đầu năm đến nay khiến dân trồng Cao su tiểu điền thật sự rơi vào khó khăn. Nhiều chủ vƣờn chỉ cạo cầm chừng, tiết giảm chi phí, hạn chế đầu tƣ, chuyển hƣớng lấy “ngắn nuôi dài” hay thậm chí chẳng màng đến việc khai thác. Trƣớc tình hình này, Sở NN&PTNT Đồng Nai khuyến cáo ngƣời dân tiếp tục chăm sóc, nếu không cần thiết thì không cạo mủ để bảo vệ cây và chờ giá tăng trở lại. Nông dân nên thực hiện các mô hình trồng xen nông lâm kết hợp với cây Cao su để tăng thu nhập.

Đối với diện tích hết hạn khai thác, sau chặt bỏ, nông dân nên trồng loại cây khác có hiệu quả hơn, không nên chặt bỏ cây Cao su bằng mọi giá trong lúc này. 2 Để có những giải pháp mang tính khoa học, các nhà quản lý cần có những nghiên cứu thực nghiệm nhằm mục tiêu tìm kiếm những giải pháp, kiến nghị hỗ trợ hộ trồng Cao su tiểu điền đƣa ra những quyết định chính xác tránh điệp khúc “trồng… chặt”. Xuất phát từ lý do này tôi tiến hành thực hiện luận văn: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì vườn Cao su tiểu điền của các hộ Nông dân tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai”. Mục tiêu nghiên cứu 2.

Mục tiêu tổng quát Trên cơ sở xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến việc quyết định chặt Cây Cao su, từ đó đề ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mủ Cao su tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về quyết định và các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định - Đánh giá thực trạng sản xuất mủ Cao su của Nông hộ và so sánh hiệu quả kinh tế giữa nhóm hộ chặt và hộ tiếp tục sản xuất vƣờn Cao su trên địa bàn. - Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến việc quyết định chặt Cây Cao su của Nông hộ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mủ Cao su tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định chặt Cây Cao su trên địa bàn huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: 3 Đánh giá thực trạng sản xuất mủ Cao su trên địa bàn tỉnh Đồng Nai; phân tích, lƣợng hóa và xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến việc quyết định chặt Cây Cao su của các hộ trên địa bàn nghiên cứu để từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mủ Cao su tại tỉnh Đồng Nai. - Phạm vi không gian: Luận văn tiến hành nghiên cứu trên địa bàn huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai - Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp của luận văn đƣợc thu thập từ năm 2013-2015, số liệu sơ cấp đƣợc thu thập trong năm 2016.

Nội dung nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sản xuất mủ Cao su của các hộ trồng Cao su tiểu điền. - Đánh giá thực trạng sản xuất mủ Cao su của Nông hộ tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai. - So sánh hiệu quả kinh tế giữa nhóm hộ chặt và hộ tiếp tục sản xuất vƣờn Cao su trên địa bàn. - Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến việc quyết định chặt cây Cao su của Nông hộ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế ngƣời nông dân chặt cây Cao su và nâng cao hiệu quả sản xuất mủ Cao su tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN VỀ QUYẾT ĐỊNH VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH 1. Cơ sở lý luận về quyết định và các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định 1. Khái niệm và ý nghĩa của việc ra quyết định Quyết định là quá trình xác định vấn đề, lựa chọn phương án hoạt động thích hợp để đáp ứng yêu cầu của việc giải quyết các tình huống trong kinh doanh.[4 ] Quyết định quản trị là hành vi sáng tạo của nhà quản trị nhằm đƣa ra chƣơng trình để giải quyết một vấn đề trên cơ sở hiểu rõ quy luật vận động khách quan của đối tƣợng quản trị và thông tin đầy đủ, chính xác Ý nghĩa của ra quyết định: - Thể hiện vai trò của nhà quản trị trong việc thúc đẩy tập thể hƣớng tới mục tiêu chung - Tập trung sự cố gắng nỗ lực của tập thể vào một hoat động đã đƣợc lựa chọn.

- Tạo điều kiện tranh thủ thời cơ kinh doanh để đạt hiệu quả cao nhất. Các loại quyết định [4 ] - Theo thời gian: + Quyết định dài hạn: là những quyết định đƣợc thực hiện trong khoảng thời gian dài + Quyết định trung hạn: là những quyết định thực hiện trong thời gian khá dài + Quyết định ngắn hạn: là những quyết định giải quyết tức thì, nhanh chóng - Theo tầm quan trọng: + Quyết định chiến lƣợc: là những quyết định xác định phƣơng hƣớng và đƣờng lối hoạt động của tổ chức. 5 + Quyết định chiến thuật: là những quyết định đƣợc thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lớn bao quát 1 lĩnh vực hoạt động. + Quyết định tác nghiệp: là những quyết định giải quyết những vấn đề mang tính chuyên môn nghiệp vụ của các bộ phận - Theo phạm vi điều chỉnh: + Quyết định toàn cục: là quyết định có tầm ảnh hƣởng đến tất cả các bộ phận trong tổ chức + Quyết định bộ phận: là những quyết định chỉ ảnh hƣởng đến 1 hoặc 1 vài bộ phận trong tổ chức.

- Theo lĩnh vực hoạt động của tổ chức: Quyết định nhân lực, quyết định tài chính, quyết định công nghệ, quyết định sản xuất, quyết định hoạt động marketing. - Theo chức năng quyết định + Quyết định kế hoạch: quyết định xây dựng và lựa chọn kế hoạch hoạt động + Quyết định tổ chức: quyết định xây dựng cơ cấu tổ chức hay vấn đề nhân sự + Quyết định điều hành: quyết định liên quan đến mệnh lệnh, khen thƣởng, động viên. + Quyết định kiểm tra: quyết định liên quan đến đánh giá kết quả, tìm nguyên nhân hay biện pháp điều chỉnh hoạt động. Những điều kiện tiên quyết để ra quyết định[4]: cần 4 điều kiện + Cần phải có một khoảng cách (hoặc sự khác biệt) giữa tình trạng hiện tại và mục tiêu đặt ra của tổ chức.

+ Ngƣời ra quyết định phải nhận thức đƣợc tầm quan trọng của khoảng cách hiện hữu. Nhận thấy tầm quan trọng của khoảng cách thì mới có động lực để hành động. 6 + Ngƣời ra quyết định phải có động cơ hành động xuất phát từ khoảng cách đó. Động cơ thì mới thúc đẩy ngƣời ra quyết định hành động + Ngƣời ra quyết định phải có đủ các điều kiện để hành động, đó là: năng lực, quyền lực và các cơ sở nguồn lực cần thiết.

Yêu cầu đối với quyết định[4] - Yêu cầu về tính hợp pháp: + Quyết định đƣợc đƣa ra trong phạm vi thẩm quyền của tổ chức hoặc cá nhân + Quyết định không trái với nội dung mà pháp luật quy định + Quyết định đƣợc ban hành đúng thủ tục và thể thức. Mọi QĐ không đảm bảo tính pháp lý đều bị đình chỉ hoặc huỷ bỏ. Ngƣời hoặc tổ chức đƣa ra QĐ phái chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật. - Yêu cầu về tính khoa học: Quyết định phải phù hợp với lý luận và thực tiễn khách quan.

Nó không chỉ dựa trên cơ sở lý thuyết mà còn dựa trên cơ sở phân tích chính xác thực tiễn khách quan. Yêu cầu về tính khoa học được thể hiện trên 1 số khía cạnh sau: + Quyết định phù hợp với định hƣớng và mục tiêu của tổ chức + Quyết định phù hợp với quy luật, các xu thế khách quan, các nguyên tắc và nguyên lý khoa học. + Quyết định đƣa ra trên cơ sở vận dụng các phƣơng pháp khoa học. + Quyết định phù hợp với điều kiện cụ thể, với tình huống cần đƣa ra quyết định.

- Yêu cầu về tính hệ thống (thống nhất) + Quyết định đƣợc ban hành bởi các cấp và bộ phận chức năng phải thống nhất theo cùng 1 hƣớng (hƣớng đó do mục tiêu chung xác định) + Các Quyết định đƣợc ban hành tại thời điểm khác nhau không đƣợc mâu 7 thuẫn, trái ngƣợc và phủ định nhau. Quyết định nào đã hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp cần phải loại bỏ. - Yêu cầu về tính tối ƣu: Phƣơng án mà quyết định lựa chọn phải là phƣơng án tối ƣu. Phƣơng án tối ƣu là phƣơng án thoả mãn cao nhất các mục tiêu đồng thời phù hợp với những ràng buộc nhất định, đƣợc sự ủng hộ của các thành viên và các cấp trong tổ chức.

- Yêu cầu về tính linh hoạt: Quyết định phải phản ánh đƣợc mọi nhân tố mới trong lựa chọn Quyết định, phải phản ánh đƣợc tính thời đại, thích nghi với môi trƣờng. Tính linh hoạt của Quyết định đòi hỏi việc xử lý tình huống phải linh hoạt, khéo léo tránh dập khuôn, máy móc. - Yêu cầu tính cụ thể về thời gian và ngƣời thực hiện Quyết định cần ban hành ngày nào, có hiệu lực từ khi nào cần rõ ràng. Đối tƣợng và phạm vi điều chỉnh cần đƣợc làm rõ.