HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THẢO NGHIÊN CỨU BỆNH VIRUS HẠI CÀ CHUA TẠI HÀ NỘI VÀ PHỤ CẬN Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Ngô Bích Hảo NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2018 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này, ngoài những nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được những sự giúp đỡ hết sức tận tình và quý báu từ nhiều tập thể và cá nhân.
Trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới cô PGS. Ngô Bích Hảo đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS. Hà Viết Cường – Giám đốc trung tâm nghiên cứu bệnh cây nhiệt đới – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã hướng dẫn và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ công nhân viên thuộc Trung tâm nghiên cứu bệnh cây nhiệt đới – Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tôi thực tập tại Trung tâm. Đồng thời tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy giáo, Cô giáo trong bộ môn Bệnh cây cũng như các Thầy cô trong khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp đã nhiệt tình dạy dỗ, chỉ bảo cho tôi trong suốt thời gian tôi học tập tại trường. Cuối cùng tôi xin được chân thành cảm ơn người thân, gia đình, bạn bè đã hết lòng giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập cũng như hoàn thành bài luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày.năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thảo ii c MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.
viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.
Tổng quan tài liệu. Những nghiên cứu về cà chua trong nước .1 Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam. Nghiên cứu về bệnh virus cà chua ở nước ta. Nghiên cứu về bệnh virus cà chua trên thế giới.
Nghiên cứu về Cucumber mosaic virus (CMV). Những ngiên cứu về Tomato mosaic virus (ToMV). Những nghiên cứu về virus xoăn vàng lá cà chua (Tomato yellow leaf curl virus). Những nghiên cứu về virus khảm lá khoai tây ( Potato virus X).
Những nghiên cứu về virus Y khoai tây (Potato virus Y). Những nghiên cứu về Tomato necrotic ringspot virus (TNRV). Đặc điểm một số chi virus hại cà chua quan trọng. Đặc điểm chi Tospovirus.
Đặc điểm chung chi Begomovirus. Đặc điểm chung của chi Potyvirus. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.
Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần bệnh ngoài đồng.
Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Phương pháp lây nhiễm nhân tạo bằng tiếp xúc cơ học. Kết quả nghiên cứu. Điều tra bệnh virus trên cà chua tại hà nội và phụ cận.
Khảm, vàng lá – đốm hình nhẫn – đốm chết hoại. Biến vàng – tím gân – lùn cây. Điều tra bệnh virus trên cà chua vụ đông xuân 2016-2017 tại Đặng Xá – Gia Lâm. Điều tra triệu chứng xoăn vàng lá cà chua và mật độ bọ phấn trên giống cà chua Savior và VT5 vụ xuân hè năm 2017 tại Vân Nội – Đông Anh.
Điều tra tình hình bệnh virus trên cà chua tại tập đoàn giống cà chua thí nghiệm của trung tâm nghiên cứu rau chất lượng cao. Điều tra bệnh virus cà chua và mật độ bọ phấn trên cà chua vụ xuân hè năm 2017 tại Hải Phòng và Nam Định. Diễn biến một số bệnh virus hại cà chua vụ xuân hè năm 2017 tại Gia Lâm – Hà Nội. Đánh giá mức độ biểu hiện triệu chứng xoăn vàng lá cà chua trên các giống cà chua tại Tiên Dương – Đông Anh – Hà Nội vụ xuân hè 2017.
Phát hiện virus trên các mẫu cây thu thập ngoài đồng ruộng bằng kỹ thuật ELISA. Kiểm tra phát hiện Tospovirus bằng RT-PCR. Đánh giá tính gây bệnh của PVY bằng lây nhiễm nhân tạo trên cây chỉ thị. Đánh giá tính gây bệnh của Tospovirus bằng lây nhiễm nhân tạo.
Kết luận và kiến nghị. 55 Tài liệu tham khảo. 57 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Bp Basepair Cdna complementary DNA CTAB Cetryl Ammonium Bromide Double antibody sandwich- Enzyme Linked DAS-ELISA Immuno Sorbent Assay dNTP Deoxynucleotide triphotphate EDTA Ethylene Diamine Tetra-acetic- Acid ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay IgG Immunoglobulin G IgM Immunoglobulin M Kb Kilobase NPP Nitrophenyl photphat OD Optical density ORF Open reading frame PBS Phosphate-buffered saline PBS-T Phosphate Buffered Saline with Tween PVP Polyvinylpyrrolidone RdRp RNA-dependent RNA polymerase RNA Ribonucleic acid RNP Ribonucleoprotein RT-PCR Reverse transcription polymerase chain reaction TAE Tris-acetate-EDTA β- ME Beta- Mercaptoethanol PCR Polymerase chain reaction Nm Nanomet vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diện tích, năng suất, sản lượng cà chua của Việt Nam.
Các hoại hình triệu chứng bệnh virus trên cà chua tại Hà Nội và phụ cận năm 2016-2017. Các loại hình triệu chứng bệnh virus hại cà chua tại Đặng Xá – Gia Lâm vụ đông xuân 2016-2017. Diễn biến triệu chứng xoăn vàng lá cà chua và mật độ bọ phấn trên giống cà chua Savior và VT5 vụ xuân hè năm 2017 tại Vân Nội – Đông Anh – Hà Nội. Tình hình bệnh virus trên cà chua năm 2017 tại tập đoàn giống cà chua thí nghiệm của Trung tâm nghiên cứu rau chất lượng cao.
Điều tra bệnh virus cà chua và mật độ bọ phấn trên cà chua vụ xuân hè năm 2017 tại Hải Phòng và Nam Định. Diễn biến bệnh khảm lá trên cà chua vụ Xuân hè năm 2017 tại Gia Lâm, Hà Nội. Diễn biến triệu chứng xoăn vàng lá hại cà chua vụ Xuân hè năm 2017 tại Gia Lâm, Hà Nội. Mức độ nhiễm bệnh xoăn vàng lá cà chua trên các giống cà chua tại Vân Nội – Đông Anh vụ xuân hè 2017.
Phát hiện virus bằng kỹ thuật ELISA trên các mẫu cà chua thu thập tại Đặng Xá – Gia Lâm. Phát hiện virus bằng kỹ thuật ELISA trên các mẫu cà chua thu thập vụ xuân hè 2017. Phát hiện virus bằng kỹ thuật ELISA trên các mẫu cà chua thu thập tại Mộc Châu – Sơn La năm 2017. Kết quả kiểm tra phát hiện tospovirus trên cà chua bằng RT-PCR.
Kết quả tìm kiếm BLAST dùng toàn bộ đoạn giải trình tự (NIb- 3’End) của mẫu CL10-1 làm chuỗi hỏi. Kết quả lây nhiễm nhân tạo PVY từ cà chua sang cây rau muối. Kết quả lây nhiễm nhân tạo PVY từ cà chua sang cây thuốc lá. Kết quả lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học từ nguồn cà chua tại Gia Lâm – Hà Nội.
Kết quả lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học từ nguồn cà chua tại Đà Lạt – Lâm Đồng. 54 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 2. Phân bố của các tospovirus trên thế giới (Papu et al. Cấu trúc phân tử DNA-A, DNA-B của begomovirus.
Cấu trúc phân tử DNA-A của Begomovirus. Cấu trúc phân tử DNA-B của Begomovirus (Hà Viết Cường, 2012). Hình thái phân tử của potyvirus, phân tử PVY. Tổ chức bộ gen của các Potyvirus(Shukla et al.
Triệu chứng xoăn vàng lá cà chua. Triệu chứng khảm lá cà chua. Triệu chứng lá dương xỉ cà chua. Triệu chứng Khảm, vàng lá – đốm hình nhẫn – đốm chết hoại.
Triệu chứng biến vàng – tím gân – lùn cây trên cà chua. Kết quả ELISA phát hiện virus trên cà chua ngày 14/4/2017. Kết quả sau khi kiểm tra hai virus TSWV và PVY bằng kỹ thuật ELISA. mẫu cà chua thu thập tại Mộc Châu – Sơn La năm 2017.
Kết quả ELISA phát hiện virus trên cà chua ngày 2/8/2017. Triệu chứng giống nhiễm Tospovirus trên cà chua năm 2017. RT-PCR phát hiện tospovirus trên cà chua bằng cặp mồi TospoF3/R3. Triệu chứng lây nhiễm PVY bằng tiếp xúc cơ học trên cây rau muối.
Triệu chứng lây nhiễm PVY bằng tiếp xúc cơ học trên cây thuốc lá. Lây nhiễm Tospovirus bằng biện pháp tiếp xúc cơ học. Triệu chứng lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học trên cây cà chua sau 3 tuần. Triệu chứng lây nhiễm Tospovirus bằng tiếp xúc cơ học trên cây cà chua sau 4 tuần.
54 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thảo Tên luận văn: “Nghiên cứu bệnh virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận”. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Xác định được thành phần, đặc điểm sinh học của virus hại cà chua tại Hà Nội và phụ cận. Phương pháp nghiên cứu Trong nghiên cứu này, bệnh virus hại cà chua được thu thập ở các cánh đồng trồng cà chua tại Hà Nội và các tỉnh phụ cận. Các mẫu bệnh có triệu chứng đặc trưng được làm khô, sau đó được kiểm tra bằng phương pháp ELISA.
Sử dụng 2 cặp mồi chung là: Tospo-F1/Tospo-R1 và Tospo-F3/Tospo-R3 để phát hiện Tospovirus. Thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo bằng tiếp xúc cơ học được thực hiện ở nhà lưới của trung tâm nghiên cứu bệnh cây nhiệt đới. Kết quả chính và kết luận 1. Xác định 5 loại hình triệu chứng bệnh virus hại các giống cà chua trồng phổ biến tại vùng Hà Nội và phụ cận gồm: xoăn vàng lá, khảm lá, lá biến vàng – tím gân – lùn cây, lá dương xỉ, khảm, vàng lá – đốm hình nhẫn – đốm chết hoại.
Trong đó triệu chứng xoăn vàng lá xuất hiện phổ biến trên đồng ruộng. Bệnh xoăn vàng lá cà chua hại phổ biến trên các vùng trồng cà chua tại Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định.