Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NGÀNH DU LỊCH TỈNH BÌNH ĐỊNH (1991 – 2016) 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội 1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch tự nhiên 1. Điều kiện tự nhiên - Vị trí địa lý Bình Định là tỉnh thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.
Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Ngãi, điểm cực Bắc có tọa độ: 14°42'10 Bắc, 108°55'4 Đông. Phía Nam giáp tỉnh Phú Yên, điểm cực Nam có tọa độ: 13°39'10 Bắc, 108°54'00 Đông. Phía Tây giáp tỉnh Gia Lai, điểm cực Tây có tọa độ: 14°27' Bắc, 108°27' Đông. Phía Đông giáp biển Đông với bờ biển dài 134 km, điểm cực Đông là xã Nhơn Châu (cù lao Xanh) thuộc thành phố Quy Nhơn, có tọa độ: 13°36'33 Bắc, 109°21' Đông.
Về địa kinh tế, du lịch: Bình Định là tỉnh cực Nam của vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung và tỉnh trung tâm của vùng du lịch Duyên hải Nam Trung Bộ, là một trong những cửa ngõ ra biển của các tỉnh Tây Nguyên và vùng Nam Lào, Đông Bắc Campuchia. Vì vậy, Bình Định được đánh giá là tỉnh có vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và du lịch nói riêng của vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung, vùng du lịch Duyên hải Nam Trung Bộ và của cả khu vực miền Trung Tây Nguyên. - Địa giới hành chính Cơ cấu hành chính tỉnh Bình Định bao gồm 1 thành phố Quy Nhơn, 1 thị xã An Nhơn và 9 huyện (An Lão, Hoài Ân, Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát, Tuy Phước, Tây Sơn, Vân Canh, Vĩnh Thạnh). Trong đó, thành phố Quy Nhơn là đô thị loại I trực thuộc tỉnh, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật và du lịch của tỉnh Bình Định.
Thành phố Quy Nhơn - Bình e 10 Định được xác định là trung tâm tăng trưởng kinh tế phía Nam của vùng, là đầu mối giao thông đường bộ và cảng biển phục vụ trực tiếp cho khu vực Tây Nguyên (trong Quy hoạch Vùng kinh tế trọng điểm Miền Trung đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2014), rất thuận lợi cho giao thương khu vực và quốc tế. - Địa hình Lãnh thổ tỉnh Bình Định trải dài 110 km theo hướng Bắc - Nam, có chiều ngang hẹp trung bình 55 km (chỗ hẹp nhất 50 km, chỗ rộng nhất 60 km). Địa hình của tỉnh tương đối phức tạp, thấp dần từ Tây sang Đông, với độ chênh lệch khá lớn (khoảng 1. Bề mặt địa hình thường có dạng núi cao xen lẫn thung lũng, đồng bằng lòng chảo và đầm phá ven biển.
Các dạng địa hình phổ biến là: Vùng núi và cao nguyên: Địa hình núi và cao nguyên chiếm khoảng 70% diện tích toàn tỉnh với độ cao trung bình 500 m đến 1.000 m, trong đó có 11 đỉnh cao trên 1.000 m với đỉnh cao nhất là 1. Các dãy núi chạy theo hướng Bắc - Nam, có sườn dốc đứng. Nhiều khu vực núi ăn ra sát biển tạo thành các mỏm núi đá dọc theo bờ, vách núi dốc đứng và dưới chân là các dải cát hẹp. Đặc tính này đã làm cho địa hình ven biển trở thành một hệ thống các dãy núi thấp xen lẫn với các cồn cát và đầm phá tạo nên nhiều điểm cảnh quan hấp dẫn.
Vùng đồi: Vùng đồi nằm tiếp giáp giữa miền núi phía Tây và đồng bằng phía Đông, có diện tích khoảng gần 1.600 km², với độ cao trung bình dưới 100 m, độ dốc tương đối lớn. Vùng đồng bằng: Đồng bằng lòng chảo xen lẫn thung lũng là đặc điểm của Bình Định và một số tỉnh miền Trung. Diện tích khoảng 1.000 km², được tạo thành do các yếu tố địa hình và khí hậu, thường nằm trên lưu vực của các con sông hoặc ven biển và được ngăn cách với biển bởi các đầm phá, các đồi e 11 cát hay các dãy núi. Mặc dù các loại đồng bằng trên có diện tích không lớn, độ màu mỡ của đất không cao, nhưng có vai trò quan trọng trong nền sản xuất nông nghiệp của tỉnh, đặc biệt là cây lương thực.
Tuy nhiên, khu vực này thường xảy ra lũ lụt rất nặng nề trong mùa mưa lũ (tháng 10 và tháng 11). Vùng ven biển: Vùng ven biển bao gồm các cồn cát, đụn cát tạo thành một dãy hẹp chạy dọc ven biển với hình dạng và quy mô biến đổi theo thời gian. Bên cạnh đó, Bình Định có nhiều đầm, phá ở vùng ven biển. Ngoài những đầm phá lớn như đầm Trà Ổ, đầm Đề Gi, đầm Thị Nại.
Bình Định còn có 33 đảo lớn nhỏ được chia thành 10 cụm đảo hoặc đảo đơn lẻ, trong đó đảo Nhơn Châu là đảo lớn nhất (364 ha) cách thành phố Quy Nhơn 24 km, có trên 2. Vùng thềm lục địa: Thềm lục địa của tỉnh khá rộng lớn, độ sâu thường đạt đến 50 m khi cách bờ khoảng 10 km. Đây cũng là khu vực có các rạn san hô ven biển. Rạn san hô ở vùng biển Quy Nhơn không đa dạng bằng một số nơi trong nước (Bình Thuận, Khánh Hòa) nhưng mang nhiều nét đặc trưng riêng, là nơi tồn cư của nhiều loài sinh vật quý hiếm, là môi trường tốt để bảo tồn nguồn gen.
Các rạn san hô phát triển mạnh thuộc về khu vực phía Nam đảo Nhơn Lý, ven đảo hòn Đất, bờ Đông Nam bán đảo Phương Mai, hòn Khô, là nguồn tài nguyên để phát triển loại hình lặn biển, ngắm san hô. Nhìn chung địa hình của tỉnh đa dạng, phong phú tạo nên nhiều cảnh quan tự nhiên thích hợp phát triển du lịch sinh thái, thể thao. - Thủy văn Ngoài các vùng địa hình đặc trưng nói trên, Bình Định có khá nhiều sông. Các sông ngòi không lớn, độ dốc cao, ngắn, hàm lượng phù sa thấp, tổng trữ lượng nước 5,2 tỷ m³, tiềm năng thuỷ điện 182,4 triệu kw.
Có 4 sông lớn là: Lại Giang, Côn (hay Kôn), La Tinh và Hà Thanh. Các sông đều có độ dốc lớn, chịu sự chi phối của mưa trên lưu vực, sự ảnh hưởng của thủy triều e 12 chỉ một phần rất nhỏ ở cửa sông. Vì có độ dốc lớn, lưu vực ở hạ lưu hẹp nên bị lũ gây ở thượng nguồn rất nguy hiểm, đồng thời mùa khô gây nên sự khô cạn ở hạ lưu, giảm mực nước ngầm và tạo điều kiện cho sự xâm nhập mặn của biển. Bình Định cũng có nhiều hồ nhân tạo được xây dựng để phục vụ cho việc phát triển nông nghiệp và nuôi trồng thủy, hải sản.đồng thời cũng là những điểm cảnh quan đẹp.
Đối với tài nguyên nước ngầm, đáng kể nhất là các nguồn suối khoáng. Tiềm năng du lịch suối khoáng của Bình Định khá phong phú. Tính đến nay, trên địa bàn tỉnh đã phát hiện 05 điểm suối nước khoáng là: Hội Vân, Chánh Thắng, Hồ Trảy, Long Mỹ và Bình Quang. Các số liệu về thành phần hoá học, độ tổng khoáng của các điểm nước khoáng ở Bình Định cho thấy có đủ tiêu chuẩn qui định về nước khoáng chữa bệnh.
Nước khoáng Long Mỹ có chất lượng nước cao để sản xuất nước giải khát; nước nóng Hội Vân đã được khai thác từ năm 1976 và được đánh giá các tiêu chuẩn đặc hiệu chữa bệnh và có thể dùng để phát triển điện địa nhiệt… Sông Côn (hay còn gọi là sông Kôn) là sông dài nhất của tỉnh. Sông không chỉ là một dòng chảy của tự nhiên, mà còn là một dòng sông văn hoá đã đi vào tâm thức người dân nơi đây. Cảnh quan hai bờ trù phú, thích hợp du lịch đường sông thể thao, khám phá. - Khí hậu Bình Định có tính chất nhiệt đới ẩm, gió mùa.
Nhiệt độ không khí trung bình năm: ở khu vực miền núi biến đổi 20,1°C đến 26,1°C; tại vùng duyên hải là 27°C. Độ ẩm tương đối trung bình tháng trong năm là 79%. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 12; riêng đối với khu vực miền núi có thêm một mùa mưa phụ từ tháng 5 đến tháng 8 do ảnh hưởng của mùa mưa Tây Nguyên; mùa khô kéo dài từ tháng 01 đến tháng 8. Tổng lượng mưa trung bình năm là 1.751 mm, cực đại là 2.658 mm, cực tiểu là 1.
Bình Định nằm ở miền Trung Trung bộ Việt Nam, đây là miền thường có bão đổ bộ vào đất e 13 liền. Hàng năm trong đoạn bờ biển từ Quảng Nam - Đà Nẵng đến Khánh Hòa trung bình có 1,04 cơn bão đổ bộ vào. Tần suất xuất hiện bão lớn nhất từ tháng 9 đến tháng 11. Khí hậu Bình Định nhìn chung thuận lợi cho việc phát triển du lịch nghỉ dưỡng, du lịch biển, du lịch sinh thái, ít bị ảnh hường của tình thời vụ.
Tuy nhiên, yếu tố bất lợi của tỉnh thường xảy ra trong mùa mưa bão. - Sinh vật Hệ thống động, thực vật Bình Định tuy không giàu nhưng nổi bật với khu bảo tồn thiên nhiên An Toàn nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh và các loài cây có giá trị dược liệu phân bố hầu khắp ở các huyện như: ngũ gia bì, sa nhân, thiên niên kiện, bách bộ, thổ phục linh, hoàng đằng, thiên môn, phong kỷ, kim ngân. Vùng trung du, ven biển có cây dừa, trám, đặc biệt cây mai gừng có giá trị dược liệu cao, nhưng chủ yếu phân bố ở vài vùng đất hẹp tại huyện Vĩnh Thạnh. Cây sa nhân cũng có giá trị xuất khẩu cao.
Đây là thế mạnh giúp Bình Định phát triển loại hình du lịch sinh thái. Tài nguyên du lịch tự nhiên Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, khí hậu, thuỷ văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên…có thể được sử dụng phục vụ mục đích phát triển du lịch. - Tài nguyên du lịch biển, đảo Với đường bờ biển dài gần 134 km, tài nguyên du lịch biển và hải đảo của Bình Định phong phú và hấp dẫn với các bãi biển đẹp, các cảnh quan bờ biển kỳ thú và hấp dẫn du khách, các hòn đảo thanh bình còn giữ nguyên vẻ hoang sơ, trong lành có thể phát triển thành các sản phẩm du lịch có tính cạnh tranh cao. Trong số các tài nguyên du lịch biển và đảo của Bình Định, các điểm tài nguyên nổi bật được đánh giá gồm: Phương Mai, biển Nhơn Lý - Cát Tiến, vịnh Quy Nhơn, ghềnh Ráng, đầm Thị Nại, biển Quy Hòa, dải Đề Gi - e 14 Tam Quan…và các đảo nhỏ ven bờ.
Ngoài những điểm tài nguyên trên, còn phải kể đến các đảo nhỏ ven bờ như đảo Yến, hòn Khô, hòn Đất, hòn Đụn, hòn Con Trâu…đều có giá trị du lịch sinh thái biển, khám phá biển, đảo.