Chương 1: Khái quát về lý thuyết và hai bộ phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh và Cô gái đến từ hôm qua Chương 2: Nghệ thuật dàn dựng trong phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh Chương 3: Nghệ thuật dàn dựng trong phim Cô gái đến từ hôm qua CHUONG 1 KHAI QUAT VE LY THUYET VA HAI BO PHIM TOI THAY HOA VANG TREN CO XANH; CO GAI DEN TU HOM QUA Nghiên cứu thông qua các trường hợp, nhất là những trường hop tiêu biểu như hai bộ phim gây được tiếng vang lớn sau khi ra rạp như Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh và Cô gái đến từ hôm qua là cách dé tiệm cận với những đặc trưng của một bộ phim được chuyền thé từ tác phâm văn học thành công. Bản chất việc nghiên cứu trường hợp (một vài cá thể riêng biệt) không thể đảm bảo chỉ ra toàn bộ những đặc điểm của một đối tượng, song chọn được những trường hợp tiêu biểu là cách nhanh nhất dé có thé thay được bí quyết thành công (hoặc bài học dé tránh thất bại). Những ưu điểm trong cách làm phim, trong các khâu cụ thể của quá trình làm phim không chỉ thể hiện phong cách riêng của từng đạo diễn mà còn thực sự là những kinh nghiệm cụ thể cho người làm nghề. Phương pháp đã trở nên quen thuộc này đã tỏ ra hiệu quả trong tất cả các lĩnh vực nghiên cứu và càng phù hợp với điện ảnh đương đại, khi đều đặn một vài năm lại xuất hiện những bộ phim gặt hái được thành công theo tiêu chí, kỳ vọng đã được đặt ra ban đầu từ thời điểm tiền kỳ của quá trình làm phim.
Khi khảo sát hai bộ phim chuyên thé từ tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh gần đây, cũng là những phim đầu tiên Victor Vũ và Phan Gia Nhật Linh chuyên thể từ tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh, lý thuyết nghiên cứu trường hợp, nhìn một cách khái quát, chúng tôi áp dụng những nguyên tắc căn bản của nghiên cứu trường hợp là liên kết với so sánh. Bởi lẽ "Nội hàm của nghiên cứu trường hợp được áp dụng phô biến trong nghiên cứu khoa học xã hội xuất phát (từ) và gần như tương ứng với nghiên cứu cách điều trị trong y học và tâm lý. Những nghiên cứu này gần như trái ngược một cách hoàn toàn (nêu không phải là hai đối tượng chống đối nhau) về những trải nghiệm thực tiễn, những thứ được sử dụng phổ biến trong nội dung của nghiên cứu so sánh. Khái niệm "tuổi mới lớn" Trong xã hội hiện đại, khi văn hóa đã có nhiều thành tựu dé phân cấp đối tượng phục vụ theo nhiều tiêu chí khác nhau, trong đó có tiêu chí độ tuôi, thì lứa tuôi chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa trưởng thành bao giờ cũng dành được mối quan tâm của toàn xã hội.
Theo cách hiểu thông thường, độ tudi nay dao động từ quãng 12, 13 đến khi gần chạm ngưỡng 20, ngưỡng vẫn được coi là thực sự đầy đủ đề coi là người trưởng thành (ngoại trừ những trường hợp đặc biệt). So với tuổi quan niệm cô gọi là "tam thập nhi lập" thì chỉ còn vào năm chuyền tiếp dé dịch chuyền, hoàn thiện những nhân tố sau cùng. Khi thực tế là tuổi dậy thì ngày càng sớm thì nhu cầu giáo dục cho lứa tuổi này càng trở nên cấp bách, trong đó, văn chương và điện ảnh có ưu thé hon cả trong việc trực tiếp chuyên tải những câu chuyện (kèm theo đó là những định hướng thầm mỹ qua âm nhạc và thời trang trong các bộ phim) từ đó, gián tiếp đưa ra những mẫu hình tính cách hoặc các kiểu quan hệ xã hội cơ bản hoặc đặc thù. Trong nghệ thuật, khi nghiên cứu thể loại thì "tuổi mới lớn" (coming-of-age story) la tén mot thé loại văn học, điện ảnh và video ma trong đó tập trung vào sự trưởng thành của nhân vật chính từ lúc còn trẻ cho đến khi trở thành người lớn (giai đoạn "tuôi thành niên").
Các câu chuyện tuổi mới lớn có xu hướng nhân mạnh hội thoại hoặc độc thoại nội tâm hơn là hành động, và thường lây bối cảnh trong quá khứ. Đối tượng của thê loại tuổi mới lớn điền hình là lứa tuổi thanh thiếu niên". Với văn học Việt Nam, những tác phẩm viết cho lứa tuổi thanh thiếu niên đã xuất hiện ngay từ thời kỳ đầu tiên của văn học hiện đại, ban đầu là những tác pham dành cho cả thiếu nhi và thanh thiếu niên, thé hiện rõ chức năng giáo dục. Sau đó, cùng với quá trình tiến hành kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, những bộ phim dành cho lứa tuổi thiếu niên đã xuất hiện bên cạnh kịch va truyện, thơ.
như một sự manh nha cho dòng phim "tuổi mới lớn" bắt đầu bùng nồ vào thập niên 90. Cùng với các tập truyện ngắn, truyện vừa dành cho lứa tuổi nay, trong đó Nguyễn Nhật Anh quả thực là tên tuôi nồi bật nhất, công chúng đã được chứng kiến sự thành công rực rỡ của những bộ phim "thị trường" như Nước mắt học trò, Vị đắng tình yêu. có lẽ đó cũng là lý do dòng phim này ngày càng được quan tâm chú trọng. Bên cạnh nguyên nhân quan trọng hơn cả là sự chú ý đúng mức hơn của xã hội và gia đình đối với tiễn trình giáo dục thanh thiếu niên trong một xã hội hiện địa ngày càng nhiều cám dỗ thì hiện trạng nói trên cũng là một động lực quan trọng thúc đây càng nhà làm phim đầu tư cho dòng phim "tuổi mới lớn".
Chính nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng đã đưa ra ý kiến định nghĩa về tuổi mới lớn để tổng kết về cách viết của mình: “Tuổi mới lớn, như tên gọi của nó, là lứa tuôi đã không còn là trẻ con nhưng lại chưa thực sự trở thành người lớn. Chính vì vậy mà tâm lý và tính cách của lứa tuổi này rất đặc biệt, nói rõ hơn là chưa định hình, nên rất khó nắm bắt. Bên cạnh những thao tác văn chương thuần kỹ thuật, nhà văn viết truyện cho tuổi mới lớn có lẽ cần nhiều hon sự đồng cảm về mặt tâm hồn với đối tượng đặc biệt này mới có thé tạo ra trước hết là sự tin cậy và kéo theo nó là sự chấp nhận của ban đọc. Những tác phẩm viết cho tuổi mới lớn thành công xưa nay là những tác pham trong đó chúng ta thấy rõ tác giả thực sự tắm mình trong dong sông tuôi thơ chứ không phải là kẻ đứng trên bờ dé nhìn ngắm và miêu tả.
Hơn nữa, tôi lại là một người Quảng Nam, từ xưa đây đã là một trong những địa phương có con dân đi lưu lạc nhiều nhất nước. Vì vậy nỗi hoài nhớ quê hương trong lòng người Quang Nam xa xứ dang dặc và rất sâu đậm. Vào Sai Gòn, đa số người Quảng tha hương sống quan tụ tại làng dệt Bảy Hiền. Dé gần gũi nương tựa và giúp đỡ nhau là một lẽ.
Lẽ khác, dé thỏa mãn cái nhu cầu sâu xa về mặt tinh thần: được sinh hoạt, chung đụng giữa một cộng đồng thân thuộc. Lạc vào khu Bảy Hiền, có cảm giác người Quảng xa xứ đã tìm cách bê nguyên cái làng ruột thịt của mình theo. Tôi là nhà văn nên tôi thỏa nỗi nhớ quê của mình theo cách của người hành nghề bang con chữ. Những kỷ niệm, những vùng đất, những gương mặt bạn bè ấu thơ thi nhau hiện lên trong hết cuốn sách này đến cuốn sách khác.
Có thể đó là nguyên nhân sâu xa khiến tôi trở thành nhà văn chuyên viết cho tuổi thơ, tuổi thiếu thời — một thé giới lung linh mà một kẻ tha hương không nguôi nhớ đến và tìm mọi cách tái tạo trong những trang viết của mình! ” [4] Có lẽ chính tìm được mối dây đồng cảm với nhà văn thông qua những tác phẩm ông đã viết mà các nhà phê bình có chung những cách nhìn về thế giới của tuổi mới lớn trong trang văn của Nguyễn Nhật Ánh và trong cả những không gian nghệ thuật của khoảng trời riêng biệt ấy trong các bộ phim chuyền thé từ tác phâm của ông: "Bước vào khoảng trời của tuổi biết buồn, Nguyễn Nhật Ánh đã ghi lại những bâng khuâng rung cảm đầu đời. Trong tâm tưởng của các em, bây giờ không chỉ là nghĩ về cái gì mà còn nghĩ về ai, về một người khác giới cụ thể nào và về cả bản thân. Thê giới ay tràn ngập những câu hỏi xôn xao vê cái — gọi — là — tình —yéu. Truyện của Nguyễn Nhật Ánh đã đưa vào những câu hỏi lớn, muôn thuở và quen thuộc, những câu hỏi mà dường như trong đời ai cũng từng đối diện ít nhất một lần.
Vì thế, trong khi độc giả thiếu nhi phục lăn vì nhà văn đi guốc vào bụng họ, thì độc giả người lớn mỉm cười mơ mang nhớ lại một thời thơ dai. Nghệ thuận dàn cảnh Dàn cảnh trong điện ảnh là việc sử dụng các chuyển động và tỷ lệ người và các đối tượng trong không gian của khung hình. Thuật ngữ này xuất phát từ sân khẩu, nhưng trong phim ảnh, máy quay có thể đi qua không gian điện ảnh, thì dàn cảnh là một công cụ mạnh mẽ và ngày càng chứng minh hiệu quả của nó trong việc tiền hành công tác quay phim. Phân tích các cảnh phim (cảnh phim Vertigo của Alfred Hitchcock chang hạn), đã giúp cho các nhà điện ảnh chứng minh được việc dàn cảnh định hình cảnh quay một cách đáng kẻ.
Dàn cảnh rất quan trọng bởi cách sử dụng nó dé thé hiện câu chuyện một cách trực quan là yếu tố then chốt đầu tiên tạo nên một bộ phim thành công. Như Puschak chứng minh trong việc phân tích phim của Hitchcock, việc dan cảnh mang lại ân ý cho một cảnh có vẻ như vô hại. Đầu phim, đạo diễn dé cho nhân vật Jimmy Stewart tới thăm một người bạn cũ; có thê dễ dàng nhận thấy, "trong khi cuộc gặp gỡ của họ bắt đầu với việc Stewart kiểm soát không gian khi anh đi bộ xung quanh một cách tự do và hỏi những câu hỏi, quyền lực từ từ bắt đầu thay đổi va Stewart trở thành một trong những người được kiểm soát. Cũng cần chú ý: trong phim, máy quay là một loại nhân vật ủy nhiệm; chuyền động của nó trong không gian điện ảnh cũng quan trọng như một nhân vật, đôi khi thậm chí còn nhiều hơn như vậy".
[39] Dàn cảnh các nhân vật, kết hợp với dựng phim khéo léo, khiến cho một cảnh quay diễn tiến trên nhiều cấp độ cùng một lúc, đánh lừa chúng ta trong khi cũng nhử chúng ta vào các sự kiện sau đó.