Chương 1: Khái quát về ba vùng văn hóa và đề tài về nông thôn trong điện ảnh Việt Nam đương đại. Chương 2: Không gian nông thôn trong ba bộ phim. Chương 3: Hình tượng người dân quê Việt Nam trong ba bộ phim. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ BA VÙNG VĂN HÓA VÀ ĐỀ TÀI VỀ NÔNG THÔN TRONG ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI 1.
1 Khái quát về ba vùng văn hóa đƣợc đề cập trong ba bộ phim Nghiên cứu văn học nghệ thuật từ hướng tiếp cận văn hoá thường quan tâm đến sự thể hiện con người của tác phẩm nghệ thuật trong sự gắn bó chặt chẽ với môi trường văn hoá, với những yếu tố quy định bản sắc và giá trị của nhân vật do những đặc điểm của môi trường văn hoá đó tạo nên. Ba bộ phim Bến không chồng, Trăng nơi đáy giếng, Cánh đồng bất tận đều được chuyển thể từ các tác phẩm văn học cùng tên, được viết bởi ba nhà văn Dương Hướng, Trần Thuỳ Mai và Nguyễn Ngọc Tư là những nhà văn đến từ ba không gian văn hoá rất đặc trưng: miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Từ ngôn ngữ văn học đến tác phẩm điện ảnh, ba tác phẩm này đều mang bản sắc vùng miền rất rõ nét vì thế, chúng vừa có những vấn đề chung khi khai thác cuộc sống ở nông thôn Việt Nam, nhưng vừa có những điểm riêng biệt về từng vùng văn hoá mà mình đề cập đến. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất trong đa dạng.
Văn hóa tổng thể của cả dân tộc và văn hóa của từng vùng miền… luôn là đề tài hấp dẫn các nghệ sĩ nói chung, các nhà làm phim nói riêng. Văn hoá Bắc bộ, văn hoá Trung bộ và văn hoá Nam bộ vừa có những điểm chung trong nền văn hoá dân tộc Việt Nam, vừa có những nét bản sắc riêng biệt, được quy định bởi những đặc điểm địa lý, lịch sử… Trong phần này, tôi sẽ trình bày một cách khái quát ba vùng văn hóa mà ba bộ phim đề cập đến. Bến không chồng là bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Dương Hướng. Bộ phim là câu chuyện về làng Đông– một làng quê vùng châu thổ Bắc bộ.
Vùng Đồng bằng sông Hồng(11) 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vùng châu thổ Bắc bộ có vị trí địa hình nằm cuối từ địa thế trên núi cao chuồi xuống biển, vùng châu thổ Bắc bộ hưởng được những lợi thế mà thiên nhiên tạo hóa ban tặng, đất đai là đất thịt, vùng đồng bằng trù phú, bốn mùa giao hòa rõ nét. Vùng đồng bằng sông Hồng là trung tâm giao thương, tập trung dân cư sinh sống phát triển và là nơi hội tụ các tinh hoa văn hoá phía Bắc. Địa chính gồm các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Bắc Giang, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình… Vùng đồng bằng nơi đây tập trung chủ yếu là cư dân người Việt kinh chiếm đại đa số, sống thành làng xã. Phải nói là vùng đất này phát triển toàn diện, sẽ là nguồn cội của văn hóa Trung bộ và Nam bộ hay nói khác hơn đây là cái nôi văn hóa Việt mà sau này và trở thành trung tâm văn hóa cả nước.Vùng văn hóa sông Hồng là nơi hội tụ tinh hoa và là nơi bảo lưu được nhiều giá trị văn hóa truyền thống.
Văn hóa dân gian từ rất sớm phát triển rực rỡ (truyện Trạng, hát quan họ, hát chèo, múa rối…). Đặc biệt đây cũng là nơi phát sinh nền văn hóa bác học. Làng Đông trong bộ phim là một không gian điển hình cho các miền quê vùng đồng bằng sông Hồng sau chiến tranh. Đó là một không gian làng xã với sự cố kết rất chặt chẽ của cư dân trong tâm thức cộng đồng.
Những sinh hoạt chung, những câu chuyện được lan toả trong không gian đình làng, đường làng gắn với cây đa, bến nước, gắn với những ngôi nhà được thiết kế theo kiểu truyền thống Bắc bộ. Trong chiến tranh, đây là hậu phương vững chắc cho tiền tuyến với nhiều người con lên đường ra mặt trận, nhiều người không trở về, không khí u ám thời hậu chiến và những hậu quả của chiến tranh: đau thương, mất mát, đợi chờ, hy vọng… là những sắc thái cảm xúc có thể bắt gặp phổ biến ở bất cứ làng quê nào sau chiến tranh. Trăng nơi đáy giếng khai thác cuộc sống ở một miền quê xứ Huế. Huế là trung tâm của vùng văn hóa Trung bộ, khi xưa Huế là kinh đô nhà Nguyễn.
Như chúng ta 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã biết, theo đặc thù địa hình ở đất nước ta, Việt Nam có địa hình trải dài từ Bắc xuống Nam, eo hẹp ở giữa, đây chính là vùng đất Trung bộ, dài hẹp và dọc theo biển Đông, từ Đèo Ngang tới tỉnh Bình Thuận. Cư dân miền Trung sinh sống chủ yếu bằng nghề biển. Do khí hậu khắc nghiệt, đất đai khô cằn, nên con người ở đây đặc biệt cần cù, hiếu học. Do cuộc sống dân cư dọc theo sát đường biển, chủ yếu nguồn sống người dân ở vùng này theo nghề đi biển, bữa ăn của con người cũng giàu nguồn hải sản từ biển, hương vị là cay, mặn.
Vùng đồng bằng ven biển miền Trung(12) 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Văn hoá xứ Huế - văn hoá kinh kỳ xưa mang nét đài các, sang trọng của vùng đất cố đô. Con người nơi đây có sự nhẹ nhàng, tinh tế trong nói năng, đi lại, sinh hoạt, ứng xử, và khá cầu kỳ chau chuốt trong nếp ăn nếp ở. Không gian làng quê Huế được đặc trưng bởi những nếp nhà được bao bọc bởi vườn tược xanh tươi, sông nước hiền hoà, khung cảnh yên bình tĩnh lặng, nhịp sống chậm rãi êm đềm. Cánh đồng bất tận được đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình chuyển thể gần như trọn vẹn từ tác phẩm văn học cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư.
Câu chuyện diễn ở miền Tây Nam bộ. Với khí hậu hai mùa khô - mưa, với nước sông mênh mông và chằng chịt kênh rạch, đậm dấu ấn văn hóa sông nước và nền văn hóa lúa nước, nền nông nghiệp chủ yếu là trồng cấy lúa nước và đánh bắt cá sông biển. Về nhà ở, đa phần dân miền Nam sống tại thành thi hoặc họ xây nhà cập dọc và trải dài ven kênh rạch, ven lộ. Nguồn thức ăn chính thường là thủy sản.
Tính cách con người thì hào sảng, phóng khoáng. Vùng đồng bằng miền Tây Nam bộ(25) 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhìn chung, nước ta là đất nước có nền văn hóa phong phú, đa dạng về mọi mặt trên các lĩnh vực, người Việt cùng các dân tộc anh em có những phong tục, tập quán tốt đẹp lâu đời, có những lễ hội ý nghĩa về sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong tín ngưỡng, sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý tôn giáo, trong giao tiếp truyền đạt dùng ngôn ngữ từ truyền thống đến hiện đại đa dạng, sinh động.2 Nông thôn Việt Nam trong phim điện ảnh Việt Nam đƣơng đại 1. Phim điện ảnh đương đại Vào khoảng cuối những năm của thập niên 90 của thế kỷ 20, điện ảnh Việt Nam đã có những khởi sắc, bước ra khỏi thời kỳ khủng hoảng, chất lượng và số lượng phim bắt đầu tăng lên. Vẫn tiếp tục dòng phim khai thác đề tài chiến tranh như Hà Nội, mùa đông năm 1946 (1997) của Đặng Nhật Minh, Ngã ba Đồng Lộc (1997) của Lưu Trọng Ninh, Đời cát (1999) của Nguyễn Thanh Vân, Ai xuôi vạn lý (1996) của Lê Hoàng.
các nhà làm phim đã hướng tới những chủ đề mang đề tài xã hội, gần gũi với cuộc sống: Vương Đức với Những người thợ xẻ (1998), Nhuệ Giang với Thung lũng hoang vắng (2000), Đỗ Minh Tuấn với Vua bãi rác (2002) ….Và đây cũng là giai đoạn phim nghệ thuật lên ngôi. Năm 2000, Liên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương tại Hà Nội đánh dấu một số giải thưởng điện ảnh Việt Nam quan trọng: Đời cát của đạo diễn Nguyễn Thanh Vân đạt giải Phim hay nhất; giải dành cho nữ diễn viên chính và nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho hai diễn viên Mai Hoa và Hồng Ánh. Đầu thập niên 2000, phim thương mại trở lại với sự mạnh dạn của cả phim Nhà nước và phim Tư nhân. Đạo diễn Lê Hoàng làm bùng nổ các rạp chiếu với Gái nhảy và hàng loạt phim sau đó.
Đây là những phim đạt doanh thu rất cao (Gái nhảy là 12 tỷ đồng) tính vào thời điểm bấy giờ. Phim tư nhân ra đời cũng được đầu tư mạnh 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạn về hình ảnh, diễn viên và chiến dịch quảng bá, tiêu biểu là Những cô gái chân dài. Năm 2002, giải thưởng của Hội Điện ảnh được đổi tên thành giải Cánh diều, và trao thêm các hạng mục cá nhân xuất sắc. Năm 2010 đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam tổ chức Liên hoan phim quốc tế Hà Nội, thu hút 22 nền điện ảnh tham dự, sau đó trở thành sự kiện thường niên tổ chức 2 năm/lần với nhiều hoạt động phong phú, hấp dẫn, thu hút nhiều nền điện ảnh và các tên tuổi lớn của điện ảnh thế giới tham dự, khẳng định dần vị thế trong khu vực.
Thời gian này cũng ghi dấu ấn sự hợp tác mạnh mẽ của các nhà làm phim trong nước với các nhà làm phim nước ngoài. Làn sóng các nhà làm phim Việt kiều về nước gia tăng, với các tên tuổi như Nguyễn Võ Nghiêm Minh, Hồ Quang Minh, Việt Linh, Charlie Nguyễn, Dustin Nguyễn, Johny Trí Nguyễn… góp thêm những màu sắc mới mẻ cho điện ảnh Việt Nam. Mười năm trở lại đây, các hệ thống rạp chiếu hiện đại được xây dựng ở nhiều nơi, phim nhập khẩu cũng nhiều và phong phú hơn, thúc đẩy sự cạnh tranh mạnh mẽ của các nhà làm phim trong nước với phim ngoại. Những năm 2014, 2015 đánh dấu sự tăng vọt của phim nội trong doanh thu, với những phim lập kỷ lục phòng chiếu như Tèo em, Quả tim máu, Để Mai tính, Em là bà nội của anh, Chàng trai năm ấy, Em chưa 18… Đây là một tin mừng và vô cùng khả quan cho nền Điện ảnh nước nhà với những thành công rực rỡ và đáng trân trọng với những đề tài mới lạ và hợp với thị hiếu của khán giả Việt.
Đây cũng là giai đoạn đánh dấu nhiều thay đổi trong hoạt động điện ảnh. Chiến lược phát triển điện ảnh Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, mở ra nhiều cơ hội cho điện ảnh Việt.