Luận Văn Thạc Sĩ Luật Tố Tụng Dân Sự: Thực Thi Pháp Luật Hợp Tác Xã Trên Địa Bàn Tỉnh Bến Tre

Luận văn thạc sĩ luật tố tụng dân sự phân tích thực thi pháp luật hợp tác xã tại tỉnh Bến Tre, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Đinh Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Thực Thi Pháp Luật Hợp Tác Xã Tại Các Hợp Tác Xã Thủy Sản Trên Địa Bàn Tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ
• 1.1. Lịch sử về quá trình hình thành và phát triển hợp tác xã
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hợp tác xã trên thế giới
• 1.1.2. Lịch sử trình hình thành và phát triển hợp tác xã ở Việt Nam
• 1.2. Những nội dung cơ bản của Luật hợp tác xã 2012
• 1.2.1. Đặc điểm của hợp tác xã
• 1.2.2. Về nguyên tắc tổ chức và hoạt động hợp tác xã
• 1.2.3. Chế độ pháp lý về tài sản và tài chính của hợp tác xã
• 1.2.4. Tổ chức quản lý hợp tác xã
• 1.3. Một số đặc thù của Hợp tác xã Thủy sản
• 1.3.1. Là tổ chức kinh tế hoạt động đặc thù trong lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản
• 1.3.2. HTX thủy sản là tổ chức của nông dân, có đặc trưng là gắn với các hộ nông dân
• 1.3.3. Khả năng tiếp cận vốn vay cho hoạt động của hợp tác xã thủy sản
• 1.3.4. Công tác quản lý nhà nước đối với hợp tác xã thủy sản
• 1.3.5. Trong quá trình hoạt động, hợp tác xã thủy sản chịu sự điều chỉnh của nhiều đạo luật
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THỰC THI PHÁP LUẬT HỢP TÁC XÃ TẠI CÁC HỢP TÁC XÃ THỦY SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẾN TRE
• 2.1. Tình hình hoạt động các hợp tác xã thủy sản tại Bến Tre
• 2.1.1. Tình hình hoạt động các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh
• 2.1.2. Tình hình hoạt động các hợp tác xã thủy sản tỉnh Bến Tre
• 2.1.3. Những thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển hợp tác xã thủy sản tỉnh Bến Tre
• 2.2. Vấn đề áp dụng pháp luật đối với hợp tác xã thủy sản tỉnh Bến Tre
• 2.2.1. Các chính sách liên quan tới hợp tác xã
• 2.2.2. Những vấn đề bất cập tồn tại trong việc áp dụng pháp luật
• 2.2.3. Một số kiến nghị trong việc thực thi pháp luật hợp tác của Hợp tác xã thủy sản trên địa bàn tỉnh
• 2.2.3.1. Kiến nghị điều chỉnh những quy định pháp luật liên quan
• 2.2.3.2. Kiến nghị về công tác tổ chức thực thi
• 2.2.3.3. Quan tâm phát triển nhãn hiệu tập thể đối với sản phẩm của hợp tác xã thủy sản
• 2.3. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VĂN BẢN PHÁP LUẬT
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác xã

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về hợp tác xã (HTX), bao gồm lịch sử hình thành và phát triển của HTX trên thế giới và tại Việt Nam. HTX đã xuất hiện từ thế kỷ 16-17 tại châu Âu và phát triển mạnh mẽ vào thế kỷ 19. Liên minh HTX quốc tế (ICA) được thành lập năm 1895, khẳng định vai trò của HTX trong việc đáp ứng nhu cầu kinh tế, xã hội và văn hóa của cộng đồng. Luật Hợp tác xã 2012 tại Việt Nam đã tạo ra khung pháp lý cho sự phát triển của HTX, nhấn mạnh nguyên tắc tự chủ và kiểm soát dân chủ. Đặc điểm của HTX là tổ chức kinh tế mang tính xã hội, không chỉ đơn thuần là doanh nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến cách thức quản lý và thực thi pháp luật đối với HTX.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển hợp tác xã

Lịch sử hình thành và phát triển của HTX cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ từ những hình thức sơ khai đến các tổ chức hiện đại. HTX không chỉ tồn tại như một mô hình kinh tế mà còn là một phần quan trọng trong cấu trúc xã hội. Tại Việt Nam, HTX đã được công nhận là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế tập thể, với vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân. Luật Hợp tác xã 2012 đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của HTX, giúp các tổ chức này hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh kinh tế hiện đại.

II. Thực tiễn thực thi pháp luật hợp tác xã tại Bến Tre

Chương này phân tích thực tiễn thực thi pháp luật liên quan đến HTX tại tỉnh Bến Tre. Tình hình hoạt động của các HTX thủy sản tại đây cho thấy nhiều thuận lợi và khó khăn trong việc áp dụng các quy định pháp luật. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của HTX, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong việc thực thi pháp luật. Việc áp dụng pháp luật cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi cho các thành viên HTX và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức này.

2.1. Tình hình hoạt động các hợp tác xã thủy sản tại Bến Tre

Tình hình hoạt động của các HTX thủy sản tại Bến Tre cho thấy sự phát triển mạnh mẽ, tuy nhiên cũng gặp nhiều thách thức. Các HTX này đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp sản phẩm thủy sản cho thị trường, đồng thời tạo việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn vay và các nguồn lực khác vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng và phát triển bền vững của các HTX. Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp các HTX vượt qua khó khăn và phát triển mạnh mẽ hơn.

III. Kiến nghị và giải pháp

Chương này đưa ra một số kiến nghị nhằm cải thiện việc thực thi pháp luật đối với HTX tại Bến Tre. Các kiến nghị bao gồm việc điều chỉnh các quy định pháp luật liên quan đến HTX, tăng cường công tác tổ chức thực thi pháp luật, và phát triển thương hiệu cho sản phẩm của HTX. Việc phát triển nhãn hiệu tập thể sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ. Các giải pháp này không chỉ giúp các HTX hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

3.1. Kiến nghị điều chỉnh những quy định pháp luật liên quan

Việc điều chỉnh các quy định pháp luật liên quan đến HTX là cần thiết để phù hợp với thực tiễn hoạt động của các tổ chức này. Cần có những quy định rõ ràng hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của các thành viên HTX, cũng như các cơ chế hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Điều này sẽ giúp các HTX hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các thành viên. Các quy định cũng cần được công khai và minh bạch để các thành viên có thể dễ dàng tiếp cận và thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế tập thể, trong đó hợp tác xã (HTX) đóng vai trò nòng cốt, là một thành phần quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản. Tỉnh Bến Tre, với khoảng 70 HTX hoạt động đa dạng trong các lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, thủy sản, thương mại dịch vụ, đã trở thành điểm nghiên cứu điển hình về thực thi pháp luật hợp tác xã. Tổng số thành viên HTX trên địa bàn tỉnh là 17.205 người, trong đó lao động thường xuyên chiếm khoảng 5%. Doanh thu bình quân của các HTX trong giai đoạn 2013-2015 đạt khoảng 173 tỷ đồng, với HTX thủy sản có doanh thu cao nhất, khoảng 95 tỷ đồng.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực thi pháp luật hợp tác xã tại các HTX thủy sản trên địa bàn tỉnh Bến Tre, trong phạm vi áp dụng Luật Hợp tác xã 2012, Bộ Luật Lao động và Luật Bảo hiểm xã hội. Mục tiêu chính là nhận diện những tồn tại, bất cập trong thực thi pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp điều chỉnh quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi tại địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các HTX thủy sản phát triển bền vững, góp phần ổn định kinh tế xã hội và nâng cao đời sống thành viên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về kinh tế hợp tác xã và lý thuyết quản trị tổ chức. Lý thuyết hợp tác xã nhấn mạnh nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, dân chủ và tương trợ lẫn nhau giữa các thành viên, phù hợp với định nghĩa của Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (ICA). Luật Hợp tác xã 2012 được xem là cơ sở pháp lý quan trọng, quy định rõ bản chất, tổ chức, hoạt động và quyền lợi của HTX.

Ba khái niệm trọng tâm được sử dụng gồm: (1) Tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm của HTX; (2) Nguyên tắc quản trị dân chủ trong HTX; (3) Chế độ tài chính và phân phối thu nhập trong HTX. Ngoài ra, các mô hình quản lý HTX thủy sản đặc thù được phân tích dựa trên các quy định pháp luật liên quan như Luật Đất đai 2013, Luật Thủy sản 2003 và Luật Bảo vệ môi trường 2014.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo của Trung tâm Hỗ trợ phát triển HTX, Liên minh HTX tỉnh Bến Tre, các văn bản pháp luật và khảo sát thực tế tại 7 HTX thủy sản tiêu biểu. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 16.586 thành viên HTX thủy sản, đại diện cho toàn bộ thành viên trên địa bàn.

Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá tình hình hoạt động, vốn, thu nhập và phân phối thu nhập của HTX. Phân tích so sánh được áp dụng để đối chiếu mức độ tuân thủ pháp luật trước và sau khi Luật HTX 2012 có hiệu lực. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2017, tập trung vào giai đoạn chuyển đổi mô hình HTX theo Luật HTX 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình hoạt động HTX thủy sản tại Bến Tre: Có 7 HTX thủy sản hoạt động với tổng số 16.586 thành viên, trong đó 97,9% là đại diện hộ gia đình tại địa phương. Doanh thu bình quân của HTX thủy sản đạt khoảng 95 tỷ đồng trong giai đoạn 2013-2015, cao nhất so với các lĩnh vực khác. Tuy nhiên, năm 2015 doanh thu giảm 11,3% so với năm 2014 do mất mùa và khó khăn trong ngành giao thông vận tải.

2. Khả năng tiếp cận vốn và tài chính: Vốn điều lệ bình quân của các HTX là khoảng 4,672 triệu đồng, trong đó vốn góp của thành viên chỉ mang tính tượng trưng, tổng vốn góp của 7 HTX thủy sản là gần 6 tỷ đồng. Vốn tích lũy chủ yếu là quỹ đầu tư phát triển và quỹ dự phòng tài chính, với quỹ dự phòng gần 20 tỷ đồng chưa sử dụng. HTX gặp khó khăn trong tiếp cận vốn vay ưu đãi do tài sản thế chấp là đất đai, mặt nước khó xử lý.

3. Thực thi pháp luật và tổ chức quản lý: Sau khi chuyển đổi theo Luật HTX 2012, 31 HTX trên địa bàn tỉnh đã tổ chức lại bộ máy quản lý theo mô hình mới, bao gồm Đại hội thành viên, Hội đồng quản trị, Giám đốc và Ban kiểm soát. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại mâu thuẫn nội bộ, tranh chấp quyền lợi do năng lực quản lý yếu kém và nhận thức pháp luật hạn chế của thành viên.

4. Phân phối thu nhập và nghĩa vụ tài chính với Nhà nước: HTX thủy sản thực hiện phân phối thu nhập theo tỷ lệ góp vốn, mức độ sử dụng dịch vụ và số lượng thành viên. Tỷ lệ trích nộp ngân sách Nhà nước là 15% thu nhập sau thuế từ tài nguyên thiên nhiên, tổng số tiền nộp từ 2010-2017 đạt 41 tỷ đồng. Một số HTX còn nợ tiền chi cho hoạt động phúc lợi xã hội do nguồn trích không đủ chi.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc thực thi pháp luật hợp tác xã tại các HTX thủy sản tỉnh Bến Tre đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt sau khi Luật HTX 2012 có hiệu lực. Việc tổ chức lại bộ máy quản lý và áp dụng nguyên tắc dân chủ trong quản trị giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và sự tin tưởng của thành viên. Tuy nhiên, khó khăn về vốn và năng lực quản lý vẫn là rào cản lớn.

So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mô hình HTX thủy sản tại Bến Tre phản ánh đặc thù vùng đồng bằng sông Cửu Long với nguồn lực hạn chế và sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Việc phân phối thu nhập kết hợp giữa vốn góp và mức độ sử dụng dịch vụ phù hợp với nguyên tắc hợp tác xã, nhưng cần cải thiện để đảm bảo công bằng và khuyến khích sự tham gia tích cực của thành viên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ doanh thu theo năm, bảng phân bổ vốn và quỹ, cũng như sơ đồ tổ chức quản lý HTX để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực quản lý HTX: Tổ chức các khóa bồi dưỡng về pháp luật hợp tác xã, kỹ năng quản trị và tài chính cho cán bộ quản lý và thành viên HTX trong vòng 12 tháng tới, do Liên minh HTX tỉnh phối hợp với các cơ quan đào tạo thực hiện.

2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi: Đề xuất UBND tỉnh và Ngân hàng Nhà nước xây dựng cơ chế tín dụng linh hoạt, giảm yêu cầu tài sản thế chấp, ưu tiên vốn vay cho HTX thủy sản trong 2 năm tới nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn.

3. Xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm thủy sản: Khuyến khích HTX phát triển nhãn hiệu tập thể và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm thủy sản trong vòng 18 tháng, nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

4. Tăng cường phối hợp quản lý nhà nước và các tổ chức liên quan: Thiết lập cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, Liên minh HTX, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ và các tổ chức xã hội để hỗ trợ HTX hoạt động hiệu quả, thực hiện trong 6 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế tập thể và hợp tác xã: Giúp xây dựng chính sách, giám sát và hỗ trợ thực thi pháp luật hợp tác xã hiệu quả, đặc biệt trong lĩnh vực thủy sản.

2. Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý HTX thủy sản: Nắm bắt các quy định pháp luật, nâng cao năng lực quản trị, tổ chức hoạt động và phát triển bền vững HTX.

3. Các tổ chức tư vấn, Liên minh HTX và các tổ chức hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để tư vấn, đào tạo và hỗ trợ HTX trong công tác chuyển đổi mô hình và thực thi pháp luật.

4. Nhà nghiên cứu, sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế và Quản trị kinh doanh: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về pháp luật hợp tác xã, mô hình quản lý và phát triển HTX trong lĩnh vực thủy sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Hợp tác xã 2012 có điểm gì khác biệt so với Luật HTX 2003?
   Luật HTX 2012 nhấn mạnh bản chất tự nguyện, dân chủ và tự chủ của HTX, phân biệt rõ HTX với doanh nghiệp, đồng thời quy định chi tiết về tổ chức quản lý, tài chính và phân phối thu nhập, giúp HTX hoạt động hiệu quả hơn.

2. Tại sao HTX thủy sản khó tiếp cận vốn vay ngân hàng?
   Do tài sản thế chấp chủ yếu là đất đai, mặt nước, ao hồ nuôi thủy sản, các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong xử lý tài sản thế chấp, dẫn đến hạn chế cấp tín dụng cho HTX thủy sản.

3. Phân phối thu nhập trong HTX thủy sản được thực hiện như thế nào?
   Phân phối thu nhập dựa trên tỷ lệ góp vốn, mức độ sử dụng dịch vụ và số lượng thành viên, đồng thời trích lập các quỹ đầu tư phát triển, dự phòng tài chính và phúc lợi theo quy định pháp luật.

4. Vai trò của Liên minh HTX trong hỗ trợ HTX thủy sản là gì?
   Liên minh HTX hỗ trợ tư vấn pháp luật, đào tạo nâng cao năng lực quản lý, tổ chức hội thảo, giúp HTX hiểu và thực thi đúng Luật HTX 2012, đồng thời kết nối nguồn lực phát triển.

5. Làm thế nào để phát triển thương hiệu sản phẩm thủy sản của HTX?
   HTX cần xây dựng nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, phối hợp với các cơ quan quản lý và tổ chức xúc tiến thương mại để nâng cao giá trị và uy tín sản phẩm.

Kết luận

• Hợp tác xã thủy sản tại Bến Tre đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế tập thể, tạo việc làm và nâng cao đời sống thành viên.
• Việc thực thi pháp luật hợp tác xã đã có chuyển biến tích cực sau khi Luật HTX 2012 có hiệu lực, tuy còn nhiều khó khăn về vốn và quản lý.
• Nghiên cứu chỉ ra nhu cầu cấp thiết về đào tạo, hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và phát triển thương hiệu sản phẩm.
• Các giải pháp đề xuất hướng tới nâng cao hiệu quả hoạt động, đảm bảo quyền lợi thành viên và phát triển bền vững HTX thủy sản.
• Đề nghị các cơ quan quản lý, Liên minh HTX và các tổ chức liên quan phối hợp triển khai các khuyến nghị trong vòng 1-2 năm tới để thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể tại địa phương.

Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà quản lý, cán bộ HTX và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật kinh tế và phát triển hợp tác xã.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho sự ra đời và phát triển của phong trào HTX ở Việt Nam. Từ năm 1955- 1961, năm 1960 cả nước đã có hơn 50.000 HTX được thành lập trong các ngành, lãnh vực: nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, ngư nghiệp, tín dụng., thu hút được đại bộ phận hộ nông dân, hộ kinh tế cá thể và người lao động tham gia Từ năm 1961- 1965, phong trào KTHT, HTX tiếp tục được đẩy mạnh. Cùng với việc thực hiện cuộc vận động cải tiến quản lý, xây dựng các HTX bậc cao với quy mô được mở rộng trong lãnh vực nông nghiệp, hàng ngàn HTX trong các lãnh vực phi nông nghiệp được thành lập, thu hút hàng triệu quần chúng nhân dân tham gia. Từ năm 1965- 1975, khu vực HTX được củng cố, phát triển và trở thành một lực lượng kinh tế quan trọng trong nền kinh tế của hậu phương lớn miền Bắc.

Đến cuối năm 1974, toàn miền Bắc có hơn 46.000 HTX trong các ngành, lãnh vực. Các HTX đã động viên được sự lao động quên mình của các xã viên HTX, vừa sản xuất vừa chiến đấu. Từ năm 1975- 1997, đến năm 1986, năm được coi là thời kỳ phát triển cao nhất của phong trào HTX, cả nước có 76.000 HTX trong các ngành, lãnh vực kinh tế, thu hút hơn 20 triệu xã viên tham gia. Từ năm 1997 trở lại đây, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, khu vực KTHT, HTX đã có những biến đổi quan trọng.

Kể từ khi Luật HTX đầu tiên được Quốc hội thông qua cuối năm 1996, có hiệu lực thi hành từ 01- 01-1997 đến Luật HTX 2003 và Luật HTX năm 2012 đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho khu vực HTX phát triển. 13 Nhiều HTX mới được thành lập trong các ngành, lãnh vực kinh tế với các hình thức tổ chức và phương thức hoạt động đa dạng. Nhiều HTX, thành viên tham gia không chỉ bao gồm cá nhân mà còn gồm các chủ trang trại, hộ tiểu chủ, nhà khoa học, các cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ và vừa, một số HTX có cả thành viên là doanh nghiệp Nhà nước tham gia.487 HTX đang hoạt động trong tất cả các lãnh vực, trong các HTX mới thành lập có nhiều mô hình HTX mới như HTX y tế, HTX vệ sinh môi trường, HTX nước sạch, HTX dịch vụ tang lễ. Giai đoạn năm 1954 đến trước khi có Luật Hợp tác xã 1996: Để phát triển kinh tế hợp tác xã Đảng và Nhà nước đã ban hành cơ sở pháp lý, cụ thể: Quốc hội đã ban hành Nghị quyết ngày 27/5/1969, Chỉ thị số 100-CT/TW ngày 13/01/1981 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 05/4/1988 của Bộ chính trị về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp.

Tuy nhiên giai đoạn này hợp tác xã được thành lập không dựa trên nhu cầu thực tế mà theo các quyết định hành chính Nhà nước, vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, đề cao gần như tuyệt đối sở hữu tập thể và sản xuất tập thể. Hợp tác xã phát triển về số lượng song không thể hiện đúng bản chất hợp tác xã. Từ sau 1986, phong trào hợp tác xã bắt đầu thoái trào trong bối cảnh nền kinh tế nước ta chuyển sang kinh tế thị trường. Giai đoạn sau khi có Luật hợp tác xã 1996 đến nay Sau nhiều năm tiến hành củng cố, hoàn thiện tổ chức và quản lý khu vực HTX bằng các văn bản chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Chính phủ thì năm 1996 Luật HTX đã ra đời và có hiệu lực thi hành từ 1/1/1997 đã đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho quá trình đổi mới mạnh mẽ tư duy về bản chất của loại hình tổ chức kinh tế này.

Điểm cơ bản nhất mà Luật HTX năm 1996 đã đổi mới tư duy về bản chất HTX được thông qua định nghãa: “HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp 14 nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động SXKD dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Tuy nhiên, qua thực thi Luật HTX 1996 đã bộc lộ những hạn chế, trì trệ trong việc phát triển khu vực kinh tế tập thể: hạn chế về đối tượng tham gia HTX, thủ tục đăng ký và thành lập HTX phức tạp, phiền hà, Luật chưa phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn người quản lý và người điều hành hợp tác xã. Điều đó đòi hỏi phải đổi mới hệ thống pháp luật nói chung và Luật Hợp tác xã nói riêng. Để đáp ứng yêu cầu bức thiết của khu vực kinh tế tập thể tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX ngày 18/3/2002 đã ban hành Nghị quyết số 13/NQ-TW “Về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”.

Thực hiện nội dung của Nghị quyết, tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XI Luật HTX 2003 đã được thông qua và có hiệu lực thi hành từ 01/7/2004. Phải nhìn nhận rằng Luật HTX 2003 đã có những đóng góp nhất định vào quá trình tăng trưởng kinh tế. Tính đến thời điểm hết năm 2006, cả nước có khoảng 17.004 HTX thành lập mới, 8300 HTX chuyển đổi, đóng góp khoảng 6,61% GDP của nền kinh tế7. Trong lãnh vực nông nghiệp, HTX được đánh giá là phương thức tốt nhất để liên kết bốn nhà (nhà nông- nhà doanh nghiệp- nhà khoa học- nhà nước), là chổ dựa của nông dân nghèo.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, HTX cũng gặp một số vấn đề khách quan lẫn chủ quan; đòi hỏi phải xây dựng khuôn khổ pháp lý mới. Từ năm 2006, khi Việt Nam trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), các quy định của Luật HTX đã trở nên bất cập, hạn chế, “khung pháp luật về kinh tế trong đó có khung pháp luật về HTX cần được sửa đổi, bổ sung phù hợp với kinh nghiệm quốc tế và điều kiện cụ thể của nước ta”8. Mặt khác, qua một số năm tồn tại HTX có chiều hướng suy giảm cả về số lương lẫn chất lượng; phần lớn HTX chưa hoạt động đúng bản chất của kinh tế hợp tác. Có một thực tế là các HTX chuyển đổi không phải là các tổ chức tự nguyện của các hộ 7 (Xem: Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Vụ Hợp tác xã) : “Một số nội dung cơ bản chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước về kinh tế tập thể” Sách tái bản có sửa chữa, NXBCTQG, 06/2010, Trang 82-83) 8 Xem Tờ trình về dự án Luật HTX (sửa đổi) ngày 03/5/2012.

15 kinh tế cá thể, mà là sản phẩm của các quyết định hành chính. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triên nông thôn, tham gia vào HTX chuyển đổi, phần lớn là xã viên của HTX cũ chuyển sang, không có đơn và vốn góp mới! Vốn từ tài sản cũ chuyển sang HTX mới được chia thành vốn góp của xã viên, chiếm tới 95% tổng vốn. Còn theo Liên minh HTX Việt Nam, trên 90% các HTX này chủ yếu do các cấp uỷ, chính quyền cơ sở chỉ đạo, bố trí cán bộ, sắp xếp tổ chức! Nguyên tắc: “HTX là các tổ chức tự chủ, tự giúp đỡ, độc lập, được kiểm soát bởi các thành viên” đã bị phá vỡ! Xã viên, vì vậy, trở thành khách chứ không phải là người chủ của HTX! Có thể tổng kết ngắn gọn rằng: mô hình HTX vẫn chưa thoát khỏi cái bóng của HTX kiểu cũ. Vì vậy vấn đề được đặt ra cho Đảng và Nhà nước ta cần sửa đổi Luật HTX để phù hợp tình hình thực tiễn và khắc phục những hạn chế bất cập Luật HTX 2003.

Tại kỳ hợp lần thứ 4 Quốc hội khóa XIII đã thông qua ngày 20/11/2012 và ban hành Luật hợp tác xã số 23/2012/QH13( Luật HTX 2012) và có hiệu lực từ 01/07/2013.2 Những nội dung cơ bản của Luật Hợp tác xã 2012 Luật HTX 2012 gồm 9 chương 64 Điều, Luật HTX 2012 đã thể hiện được những tiến bộ so với Luật HTX 2003 để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động tốt hơn. Điểm khác biệt quan trọng nhất của Luật HTX 2012 là đã thể hiện rõ nét bản chất đích thực của hợp tác xã so với các tổ chức từ thiện, loại hình tổ chức kinh tế khác đặc biệt là doanh nghiệp. Là tổ chức kinh tế do các thành viên tự nguyện thành lập ra nhằm tối đa hóa lợi ích của các thành viên. Lợi ích đó vừa là lợi ích kinh tế, vừa là lợi ích xã hội, lợi ích các thành viên còn doanh nghiệp hoạt động theo nguyên tắc đối vốn với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp và cho góp vốn của chủ sở hữu.

Khoản 1 Điều 3 Luật HTX 2012 quy định: “ Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm 16 nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”. Đặc điểm của hợp tác xã Từ định nghĩa trên, có thể chỉ ra một số đặc điểm pháp lý của HTX. Những đặc điểm này, một mặt tuy không xa rời những nguyên tắc chung của hoạt động doanh nghiệp, mặt khác phải cho thấy tính chất đặc thù của HTX. Hợp tác xã là tổ chức kinh tế mang tính hợp tác, tính tương trợ và xã hội.

HTX không phải là một tổ chức xã hội mà chỉ mang tính xã hội; có vai trò thúc đẩy sự hợp tác giữa các thành viên trong cộng đồng nhằm đáp ứng nhu cầu lợi ích chính đáng của thành viên. Tính chất này thể hiện ở nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX. Đối tượng tham gia HTX, do vậy, rất rộng và đa dạng về thành phần. Đây là một môi trường phù hợp với số đông người lao động, đặc biệt trong lãnh vực nông nghiệp và sản xuất kinh doanh nhỏ.

Ưu điểm nổi bật này của HTX giải thích vì sao từ trước đến nay nhà nước luôn coi trọng và tạo điều kiện hỗ trợ để mô hình HTX tồn tại và phát triển. Trên bình diện rộng hơn, nếu tổ chức tốt, HTX có thể hỗ trợ nhau trong những phân khúc thị trường mà các nhà đầu tư nước ngoài và những doanh nghiệp lớn không chi phối đến.