Luận văn thạc sĩ kinh tế đo lường mức độ hài hoà các quy định về tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán việt nam và chuẩn mực kế toán quốc tế

Luận văn Thạc sĩ Kinh tế so sánh, đo lường mức độ hài hòa quy định tài sản cố định vô hình giữa VAS và IFRS. Nghiên cứu ảnh hưởng, đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Khoa Diệu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Đo lường mức độ hài hoà các quy định về tài sản cố định vô hình giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực kế toán quốc tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ GIỮA CÁC CHUẨN MỰC KẾ TOÁN
• 1.1. Tóm tắt các bài nghiên cứu về hài hoà kế toán của quốc tế
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét các nguyên cứu trước và xác định khe hỏng nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ CÁC QUY ĐỊNH VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH GIỮA CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ
• 2.1. Khái niệm về hài hoà
• 2.1.1. Hài hoà chuẩn mực kế toán và hài hoà thực tế kế toán
• 2.1.2. Tiến trình hài hoà kế toán quốc tế
• 2.2. Tổng quan về chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản vô hình
• 2.2.1. Tổng quan về sự hài hoà giữa CMKT Việt Nam và CMKT quốc tế
• 2.2.2. Tổng quan chuẩn mực kế toán quốc tế về tài sản cố định vô hình
• 2.2.3. Tổng quan chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản cố định vô hình
• 2.3. Lý thuyết về đo lường trong kế toán
• 2.3.1. Các mô hình đo lường trong kế toán
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phân tích dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả kiểm định
• 4.2. Kết luận về giả thuyết
• 4.3. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.1.1. Kiến nghị chung
• 5.1.2. Kiến nghị đối với chuẩn mực TSCĐ vô hình
• 5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. Kết luận chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tài sản cố định vô hình

Tài sản cố định vô hình là một loại tài sản không có hình thái vật lý nhưng vẫn mang lại giá trị cho doanh nghiệp. Trong kế toán, tài sản này được phân loại và ghi nhận theo các quy định khác nhau giữa kế toán Việt Nam và quốc tế. Việc hiểu rõ về tài sản cố định vô hình là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác trong báo cáo tài chính. Theo quy định kế toán quốc tế (IAS 38), tài sản cố định vô hình phải được ghi nhận khi có khả năng tạo ra lợi ích kinh tế trong tương lai. Ngược lại, kế toán Việt Nam (VAS 04) cũng có những quy định tương tự nhưng có sự khác biệt trong cách phân loại và ghi nhận. Sự khác biệt này có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá tài sản và báo cáo tài chính của doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa và phân loại tài sản cố định vô hình

Tài sản cố định vô hình bao gồm các tài sản như thương hiệu, bản quyền, và bằng sáng chế. Việc phân loại tài sản cố định vô hình là cần thiết để xác định cách thức ghi nhận và đánh giá tài sản này trong báo cáo tài chính. Theo chuẩn mực quốc tế, tài sản vô hình được chia thành hai loại: tài sản vô hình có thời hạn sử dụng xác định và tài sản vô hình không có thời hạn sử dụng xác định. Trong khi đó, kế toán Việt Nam cũng áp dụng các tiêu chí tương tự nhưng có những quy định cụ thể hơn về cách thức đo lường và báo cáo tài sản vô hình. Sự khác biệt này có thể dẫn đến những khó khăn trong việc so sánh báo cáo tài chính giữa các quốc gia.

II. So sánh quy định kế toán giữa Việt Nam và quốc tế

Quy định kế toán về tài sản cố định vô hình giữa kế toán Việt Nam và quốc tế có những điểm tương đồng và khác biệt rõ ràng. Cả hai hệ thống đều yêu cầu ghi nhận tài sản cố định vô hình khi đáp ứng các tiêu chí nhất định. Tuy nhiên, quy định về thời gian khấu hao và phương pháp đánh giá lại tài sản có sự khác biệt. Trong kế toán quốc tế, tài sản vô hình có thể không bị khấu hao nếu nó có thời hạn sử dụng không xác định, trong khi kế toán Việt Nam yêu cầu khấu hao tài sản vô hình theo thời gian sử dụng dự kiến. Điều này có thể dẫn đến sự khác biệt trong báo cáo tài chính và ảnh hưởng đến quyết định của các nhà đầu tư.

2.1. Quy định về ghi nhận tài sản cố định vô hình

Quy định ghi nhận tài sản cố định vô hình trong kế toán quốc tế yêu cầu rằng tài sản phải được ghi nhận khi có khả năng tạo ra lợi ích kinh tế trong tương lai. Điều này tương tự với quy định của kế toán Việt Nam, nhưng có sự khác biệt trong cách thức ghi nhận và đánh giá. Kế toán quốc tế cho phép doanh nghiệp tự quyết định phương pháp ghi nhận, trong khi kế toán Việt Nam yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định cụ thể. Sự khác biệt này có thể tạo ra khó khăn trong việc áp dụng quy định và làm giảm tính minh bạch trong báo cáo tài chính.

III. Đánh giá mức độ hài hòa giữa quy định Việt Nam và quốc tế

Việc đánh giá mức độ hài hòa giữa quy định về tài sản cố định vô hình giữa kế toán Việt Nam và quốc tế là rất cần thiết để xác định những khoảng cách còn tồn tại. Nghiên cứu cho thấy rằng mức độ hài hòa giữa VAS và IAS/IFRS về tài sản cố định vô hình chưa đạt yêu cầu, với mức độ hài hòa chỉ khoảng 57%. Điều này cho thấy rằng vẫn còn nhiều công việc cần làm để cải thiện quy định kế toán tại Việt Nam nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc cải thiện mức độ hài hòa này không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc báo cáo tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư nước ngoài.

3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hài hòa

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hài hòa giữa quy định kế toán Việt Nam và quốc tế. Một trong những yếu tố chính là sự khác biệt về điều kiện kinh tế và văn hóa giữa hai hệ thống. Việt Nam có nhiều quy định đặc thù phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của đất nước, điều này có thể dẫn đến sự khác biệt trong cách thức áp dụng quy định kế toán. Ngoài ra, việc đào tạo và nâng cao nhận thức về chuẩn mực kế toán quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện mức độ hài hòa này. Các doanh nghiệp cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để áp dụng các quy định một cách hiệu quả.

IV. Kiến nghị nhằm nâng cao mức độ hài hòa

Để nâng cao mức độ hài hòa giữa quy định về tài sản cố định vô hình giữa kế toán Việt Nam và quốc tế, cần có những kiến nghị cụ thể. Đầu tiên, việc cải thiện quy định kế toán cần được thực hiện thông qua việc nghiên cứu và áp dụng các chuẩn mực quốc tế một cách linh hoạt. Thứ hai, cần tăng cường công tác đào tạo cho các kế toán viên và nhân viên tài chính về quy định kế toán quốc tế. Cuối cùng, việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch cho hoạt động kế toán sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc áp dụng quy định và cải thiện tính chính xác trong báo cáo tài chính.

4.1. Đề xuất cải cách quy định kế toán

Đề xuất cải cách quy định kế toán cần tập trung vào việc điều chỉnh các quy định hiện hành để phù hợp hơn với chuẩn mực quốc tế. Cần xem xét lại các quy định về khấu hao tài sản cố định vô hình và tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thể tự quyết định phương pháp ghi nhận tài sản. Điều này không chỉ giúp tăng tính linh hoạt trong hoạt động kế toán mà còn cải thiện tính minh bạch trong báo cáo tài chính. Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp cũng sẽ giúp cải thiện quy định kế toán một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính nhằm tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch và thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu. Dù Việt Nam đã ban hành 26 Chuẩn mực Kế toán (VAS) qua 5 đợt từ năm 2001 đến năm 2005, hệ thống này đã không được cập nhật sửa đổi trong hơn một thập kỷ, tạo ra độ trễ thời gian trung bình lên tới 151 tháng so với hệ thống Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS/IFRS) tính đến tháng 8 năm 2016. Đặc biệt, các nghiên cứu thực nghiệm giai đoạn trước chỉ ra rằng mức độ hài hòa bình quân của 10 chuẩn mực trọng yếu chỉ đạt 68%, trong đó Chuẩn mực số 04 về Tài sản cố định vô hình (VAS 04) có mức độ tương thích rất thấp, chỉ đạt khoảng 57,4%.

Mục tiêu tổng quát của luận văn là đo lường chuẩn xác mức độ hài hòa các quy định về tài sản cố định vô hình giữa VAS 04 và IAS 38 trong khung thời gian từ năm 2005 đến tháng 8 năm 2016. Luận văn tập trung làm rõ khoảng cách kỹ thuật giữa hai hệ thống từ khâu định nghĩa, điều kiện ghi nhận, xác định nguyên giá ban đầu, đánh giá sau ghi nhận đến phương pháp trích khấu hao và thanh lý tài sản. Trên cơ sở lượng hóa các sai biệt, nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc nhằm phục vụ Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu thu hẹp khoảng cách hội tụ trên 85% và nâng cao độ tin cậy của thông tin kế toán trên thị trường vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết đo lường kế toán của Norman Campbell (1938), Yuji Ijiri (1975) và Robert Sterling (1970). Đo lường kế toán là quá trình gán các giá trị tiền tệ cụ thể vào các đối tượng kế toán thông qua 4 loại thang đo chuẩn mực: thang đo danh nghĩa, thang đo thứ tự, thang đo khoảng cách và thang đo tỷ số. Về mô hình định giá, nghiên cứu phân tích sự đối trọng giữa hai trường phái: mô hình kế toán theo giá gốc (Historical Cost) truyền thống và mô hình giá trị hợp lý (Fair Value) theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế số 13 (IFRS 13) với 3 cấp độ dữ liệu đầu vào từ giá niêm yết trên thị trường hoạt động đến các kỹ thuật chiết khấu dòng tiền tương lai.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết về hòa hợp kế toán quốc tế của Van der Tas (1988, 1992) cùng mô hình phân loại của Tay và Parker (1990) được ứng dụng triệt để nhằm phân định rõ giữa hài hòa về mặt văn bản pháp lý (de jure harmonization) và hài hòa trong thực hành kế toán (de facto harmonization). Nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào khía cạnh hài hòa về đo lường (measurement harmonization) nhằm đánh giá tính nhất quán trong các phương pháp tính toán và ghi nhận giá trị tài sản vô hình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích nội dung văn bản (Content Analysis) để đối chiếu trực tiếp các điều khoản giữa VAS 04 và IAS 38. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 82 khoản mục đo lường chi tiết được phân loại thành 7 nhóm nội dung cốt lõi: 15 khoản mục về định nghĩa và điều kiện ghi nhận, 28 khoản mục xác định nguyên giá ban đầu, 6 khoản mục ghi nhận chi phí, 4 khoản mục xác định giá trị sau ghi nhận, 15 khoản mục về thời gian và phương pháp khấu hao, 9 khoản mục nhượng bán thanh lý, và 5 khoản mục trình bày báo cáo tài chính. Phương pháp chọn mẫu toàn diện trên toàn bộ văn bản chuẩn mực hiện hành bảo đảm không bỏ sót bất kỳ quy định kỹ thuật nào trong giai đoạn 2005 đến tháng 8 năm 2016.

Để lượng hóa mức độ hài hòa, tác giả áp dụng mô hình phân tích cụm mờ và chỉ số xếp hạng mức độ gần gũi (Rank of Closeness) kế thừa từ nghiên cứu của Qu và Zhang (2010). Thang đo gồm 4 mức điểm định lượng cụ thể: mức 1,0 dành cho quy định hoàn toàn tương đồng; mức 0,7 cho quy định căn bản tương đồng nhưng có sai biệt nhỏ không trọng yếu; mức 0,3 cho quy định có điểm tương đồng nhưng tồn tại khác biệt lớn; và mức 0 dành cho quy định hoàn toàn khác biệt. Lý do lựa chọn phương pháp này là vì nó khắc phục triệt để nhược điểm tuyệt đối hóa của khoảng cách Euclide hoặc Mahalanobis, phản ánh chính xác bản chất thang đo rời rạc của các quy định pháp lý trong kế toán.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ hài hòa tổng thể về đo lường tài sản cố định vô hình giữa VAS 04 và IAS 38 chỉ đạt khoảng 58%, thấp hơn đáng kể so với mức độ hài hòa trung bình 68% của toàn bộ hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam. Trong tổng số 82 khoản mục đo lường được khảo sát, tỷ lệ các khoản mục đạt mức độ tương đồng hoàn toàn (điểm 1,0) chiếm chưa đến 40%, trong khi số khoản mục tồn tại khác biệt lớn (điểm 0,3) và khác biệt hoàn toàn (điểm 0) chiếm trên 45%.

Thứ hai, khác biệt cốt lõi và nghiêm trọng nhất nằm ở nhóm xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu (chỉ đạt mức độ hài hòa dưới 30%). Trong khi IAS 38 cho phép doanh nghiệp chủ động lựa chọn giữa mô hình giá gốc và mô hình đánh giá lại theo giá trị hợp lý, VAS 04 chỉ cho phép áp dụng duy nhất mô hình giá gốc (nguyên giá trừ hao mòn lũy kế), hoàn toàn chưa có cơ chế đánh giá lại giá trị tài sản theo biến động thị trường.

Thứ ba, quy định về trích khấu hao bộc lộ sự thiếu linh hoạt lớn. IAS 38 phân loại tài sản vô hình thành hai nhóm: có thời gian sử dụng xác định và vô thời hạn (không trích khấu hao mà phải thực hiện kiểm tra suy giảm giá trị định kỳ hàng năm theo IAS 36). Ngược lại, VAS 04 quy định toàn bộ tài sản vô hình đều phải trích khấu hao với khung thời gian khống chế tối đa không quá 20 năm.

Thứ tư, điều kiện ghi nhận tài sản vô hình tạo ra từ nội bộ có sự chênh lệch về tiêu chí. Cụ thể, VAS 04 đưa ra 7 điều kiện (bổ sung tiêu chuẩn về thời gian sử dụng trên 1 năm và giá trị tối thiểu theo quy định quản lý tài chính), trong khi IAS 38 quy định 6 tiêu chuẩn tập trung hoàn toàn vào tính khả thi kỹ thuật, mục đích thương mại và khả năng sinh lợi kinh tế chắc chắn trong tương lai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến khoảng cách lớn giữa hai hệ thống chuẩn mực xuất phát từ sự khác biệt trong nền tảng thị trường và khung pháp lý kế toán. Tại Việt Nam, thị trường giao dịch tài sản vô hình (như bằng sáng chế, bản quyền công nghệ, thương hiệu) chưa phát triển đầy đủ và thiếu tính thanh khoản, khiến việc xác định giá trị hợp lý ở Cấp độ 1 theo IFRS 13 gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, hệ thống kế toán Việt Nam truyền thống mang tính pháp chế cao, chịu sự chi phối chặt chẽ từ các quy định quản lý thuế và chế độ tài chính doanh nghiệp, dẫn đến việc ưu tiên tính thận trọng và bằng chứng pháp lý của giá gốc hơn là tính thích hợp của giá trị thị trường.

Kết quả đo lường này có nét tương đồng với các nghiên cứu của Peng và Smith (2010) tại Trung Quốc trong giai đoạn đầu chuyển đổi (chỉ đạt mức hội tụ 49% vào năm 2001 trước khi tăng vọt lên 77% vào năm 2006 nhờ ban hành hệ thống chuẩn mực mới). Trong nghiên cứu, toàn bộ các sai biệt được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng phân tích tần số xếp hạng 82 chỉ số và biểu đồ so sánh mức độ hài hòa giữa 7 nhóm nội dung, giúp người đọc dễ dàng nhận diện những khoảng trống kỹ thuật cần được ưu tiên xử lý trong tiến trình hoàn thiện thể chế kế toán.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Tài chính cần khẩn trương ban hành Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam mới về Tài sản vô hình thay thế VAS 04, cập nhật toàn diện các nội dung của IAS 38 và IFRS 13 trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025. Mục tiêu hành động cụ thể là nâng chỉ số hài hòa kỹ thuật từ mức 58% hiện tại lên tối thiểu 85%, bổ sung mô hình đánh giá lại theo giá trị hợp lý cho các tài sản có thị trường giao dịch minh bạch.

Thứ hai, Cục Quản lý và Giám sát Kế toán, Kiểm toán cần xây dựng thông tư hướng dẫn chi tiết quy trình kiểm tra tổn thất tài sản (Impairment Test) theo tinh thần của IAS 36. Giải pháp này giúp các doanh nghiệp niêm yết xử lý chính xác giá trị các tài sản vô hình có thời gian sử dụng vô thời hạn và lợi thế thương mại phát sinh từ hợp nhất kinh doanh thay vì áp đặt khung thời gian phân bổ máy móc tối đa 10 năm hoặc 20 năm.

Thứ ba, cơ quan quản lý thị trường tài chính và các hiệp hội thẩm định giá cần phối hợp hoàn thiện cơ sở dữ liệu định giá độc lập, tạo tiền đề cung cấp các tham chiếu giá trị hợp lý Cấp độ 2 và Cấp độ 3 cho các tài sản trí tuệ đặc thù, thương hiệu và bản quyền công nghệ.

Thứ tư, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) phối hợp cùng các trường đại học khối kinh tế triển khai chương trình đào tạo chuyên sâu về Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Mục tiêu phấn đấu đạt 100% kiểm toán viên hành nghề và tối thiểu 70% kế toán trưởng các công ty đại chúng được chuẩn hóa kiến thức đo lường và đánh giá tài sản vô hình theo chuẩn mực quốc tế trong vòng 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách thuộc Bộ Tài chính: Luận văn là tài liệu tham khảo thực nghiệm quan trọng, cung cấp bức tranh chi tiết về 82 điểm khác biệt giữa VAS 04 và IAS 38 để phục vụ trực tiếp cho quá trình xây dựng khung Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS).

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Kế toán - Kiểm toán: Đề tài cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về ứng dụng lý thuyết tập mờ và phân tích nội dung trong việc định lượng mức độ hài hòa chuẩn mực, mở ra hướng tiếp cận mới cho các đề tài nghiên cứu về tài sản tài chính và công cụ nợ.

Thứ ba, Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng tại các doanh nghiệp niêm yết, doanh nghiệp FDI: Luận văn hỗ trợ nhận diện các điểm lệch pha trọng yếu khi thực hiện chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS, đặc biệt là cách xử lý chi phí nghiên cứu triển khai (R&D) và phân bổ tài sản vô hình trong các thương vụ M&A.

Thứ tư, kiểm toán viên và chuyên viên tư vấn tài chính độc lập: Công trình cung cấp cẩm nang đối chiếu chuẩn mực chi tiết, giúp nâng cao chất lượng soát xét, hạn chế rủi ro sai sót trọng yếu khi định giá và kiểm toán khoản mục tài sản vô hình trên báo cáo tài chính của khách hàng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao mức độ hài hòa của VAS 04 về tài sản cố định vô hình lại thấp hơn các chuẩn mực doanh thu và chi phí? VAS 04 chỉ đạt mức độ tương thích khoảng 57,4% trong khi các chuẩn mực doanh thu (VAS 14) hay chi phí đi vay (VAS 16) đạt tới 87,5%. Nguyên nhân do tài sản vô hình gắn liền với các kỹ thuật đo lường phức tạp như giá trị hợp lý và đánh giá tổn thất, đòi hỏi thị trường tài chính phát triển cao, điều mà hệ thống kế toán truyền thống của Việt Nam chưa thể đáp ứng ngay.

Khác biệt cơ bản nhất giữa VAS 04 và IAS 38 trong đo lường sau ghi nhận ban đầu là gì? Khác biệt lớn nhất là VAS 04 chỉ cho phép sử dụng duy nhất mô hình giá gốc, tài sản được theo dõi theo nguyên giá trừ hao mòn lũy kế. Trong khi đó, IAS 38 cho phép doanh nghiệp lựa chọn giữa mô hình giá gốc và mô hình đánh giá lại theo giá trị hợp lý nếu có thị trường hoạt động minh bạch.

Luận văn đã sử dụng phương pháp nào để lượng hóa mức độ hài hòa giữa hai hệ thống chuẩn mực? Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nội dung kết hợp phân tích cụm mờ trên bộ dữ liệu gồm 82 khoản mục đo lường. Tác giả gán các trọng số xếp hạng mức độ gần gũi gồm 4 cấp độ (1,0; 0,7; 0,3 và 0) để tính toán chỉ số hài hòa H tổng hợp một cách khách quan.

Tài sản vô hình có thời gian sử dụng vô thời hạn được xử lý khác nhau như thế nào giữa VAS 04 và IAS 38? Theo VAS 04, mọi tài sản vô hình đều phải trích khấu hao với thời gian khống chế tối đa 20 năm. Ngược lại, IAS 38 nghiêm cấm trích khấu hao đối với tài sản vô hình có thời gian sử dụng vô hạn mà bắt buộc phải thực hiện đánh giá suy giảm giá trị (Impairment test) định kỳ ít nhất một năm một lần.

Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa gì cho lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam? Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học cho thấy độ trễ 151 tháng của VAS 04 đang cản trở tính so sánh của báo cáo tài chính. Luận văn khẳng định việc chuyển đổi sang áp dụng IFRS hoặc ban hành VFRS tiệm cận hoàn toàn IAS 38 là yêu cầu tất yếu để nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công bộ chỉ số gồm 82 tiêu chí đo lường chi tiết để đánh giá toàn diện mức độ hài hòa giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 04) và chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS 38).
• Kết quả kiểm định khẳng định giả thuyết nghiên cứu: quy định đo lường tài sản cố định vô hình của Việt Nam có mức độ hài hòa chưa cao (chỉ đạt khoảng 58%), bộc lộ khoảng cách rất lớn ở mô hình định giá sau ghi nhận và phương pháp khấu hao.
• Nghiên cứu đã làm rõ nguyên nhân gốc rễ của sự khác biệt bắt nguồn từ độ trễ chính sách kéo dài 151 tháng và sự thiếu vắng khung pháp lý hướng dẫn kế toán theo giá trị hợp lý.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất là cơ sở thực tiễn quan trọng cho Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý trong lộ trình triển khai VFRS/IFRS giai đoạn 2020 - 2025.
• Các doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu cần chủ động tiếp cận, chuẩn hóa nguồn nhân lực và hệ thống thông tin kế toán ngay từ hôm nay để sẵn sàng thích ứng với các chuẩn mực tài chính quốc tế hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: Chương này trình bày các nghiên cứu về mức độ hài hoà giữa CMKT Việt Nam và quốc tế bằng nhiều phương pháp nhau, từ đó các tác giả đã đưa ra những đánh giá về sự hài hoà giữa các CMKT Việt Nam và quốc tế ở mức độ tổng thể hoặc một khía cạnh của vấn đề nghiên cứu. Đồng thời qua chương này tác giả đã đưa ra những nhận xét về các nguyên cứu trước và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ HÀI HOÀ CÁC QUY ĐỊNH VỀ TÀI SẢN VÔ HÌNH GIỮA CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN QUỐC TẾ 2.1 Khái niệm về hài hoà Sự phát triển theo hướng quốc tế hoá các chuẩn mực kế toán là hết sức cần thiết nhằm tạo ra ngôn ngữ chung và sân chơi đạt tiêu chuẩn sẽ làm tăng hiệu quả thị trường thế giới và tăng khả năng hợp tác tìm kiếm vốn góp, tăng phần cạnh tranh có hiệu quả. Chính vì thế hài hoà chuẩn mực kế toán có mục đích hướng tới một chuẩn mực chung, một nguyên tắc chung trên toán thế giới.

Hài hoà chuẩn mực kế toán quốc tế là quá trình gia tăng mức độ thống nhất trong CMKT và thực tế giữa các quốc gia, cho phép giảm sự khác biệt về kế toán giữa các quốc gia và gia tăng sự linh hoạt trong thực tế (NCS Trần Quốc Thịnh - Hoà hợp kế toán từ chuẩn mực đến thực tiễn). Van der Tas (1988, tr 157) cho rằng hài hoà là sự kết hợp, điều chỉnh của hai hay nhiều đối tượng. Tay and Parker (1990) đưa ra một mô hình giải thích khái niệm “hài hòa” và phân biệt với “tiêu chuẩn hóa”. Theo đó, quá trình “hài hòa” là sự chuyển hóa từ trạng thái đa dạng hoàn toàn các phương pháp kế toán sang trạng thái hài hòa, có nghĩa là sự hình thành các nhóm doanh nghiệp tập trung vào một số ít các phương pháp kế toán.

Trong khi đó, quá trình “tiêu chuẩn hóa” là sự chuyển hóa sang trạng thái thống nhất. Như vậy, “tiêu chuẩn hóa” bao hàm cả sự “hài hòa” và sau đó sự giảm thiểu các lựa chọn về phương pháp kế toán. Theo FASB, sự hài hoà nhằm mục đích giảm thiểu sự khác biệt của các nguyên tắc kế toán ở các thị trường vốn lớn trên thế giới. Đến năm 1990 thì khái niệm hài hoà được thay thế bằng khái niệm hội tụ (Convergence) Hội tụ là sự phát triển của hệ thống CMKT quốc tế chất lượng cao được áp dụng ít nhất ở tất cả các thị trường vốn lớn trên thế giới (Theo FASB) 2.1 Hài hoà chuẩn mực kế toán và hài hoà thực tế kế toán Hài hoà chuẩn mực về kế toán được chia thành hai loại: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 - Sự hài hoà trong CMKT (formal hay de jure) liên quan đến tính thống nhất và nhất quán của các quy định và luật lệ kế toán.

- Sự hài hoà trong thực hành kế toán (material hay de facto) là sự hài hoà trong nguyên tắc lập và trình bày BCTC được tiến hành tại các DN. Theo Van der Tas (1992), hài hòa CMKT và hài hòa thực tế kế toán cần được nghiên cứu dưới hai góc độ: hài hòa về mặt công bố thông tin (disclosure harmonization) và hài hòa về mặt đo lường (mearsurement harmonization), trong đó:  Hài hòa về mặt đo lường: là hài hòa về phương pháp kế toán được lựa chọn. Mục tiêu của hài hòa CMKT về đo lường là tránh hoặc loại bỏ các chuẩn mực mâu thuẫn hoặc khác biệt cơ bản. Mục tiêu của hài hòa thực tế kế toán về đo lường là tăng tính có thể so sánh được của BCTC.

Để BCTC có thể so sánh được, các công ty phải chọn cùng một phương pháp kế toán cho các nội dung kinh tế có cùng bản chất. Việc lựa chọn cùng một phương pháp kế toán như vậy sẽ giới hạn được một trong các yếu tố làm các chỉ số của BCTC khác biệt mà không xuất phát từ khác biệt về kết quả hoạt động.  Hài hòa về mặt công bố thông tin: là hài hòa về mức độ khai báo thông tin (số lượng và chi tiết của các thông tin được trình bày trên BCTC). Mục tiêu của hài hòa thực tế về công bố thông tin là các BCTC của các công ty cùng công bố một số các thông tin xác định ở cùng một mức độ chi tiết xác định, mức độ khai báo thông tin này được xem như mức độ khai báo thông tin tối thiểu mà tất cả các BCTC phải đáp ứng được.

Mục tiêu của hài hòa CMKT về công bố thông tin là đạt được chuẩn chung về mức độ khai báo thông tin tối thiểu. Hài hoà chuẩn mực là cơ sở để đạt được sự hài hoà trong thực tế. Hài hoà trong thực tế không thể đạt được nếu thiếu sự hài hoà trong chuẩn mực (Qu and Zhang, 2010) điều đó cho thấy tầm quan trọng của hài hòa trong chuẩn mực nên TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 15 tác giả tập trung vào hài hòa chuẩn mực và đo lường cả hai khía cạnh thời điểm và quá trình trong bài nghiên cứu của mình.2 Tiến trình hài hoà kế toán quốc tế Tổ chức IASC (International Accounting Standards Committee) thành lập năm 1973 là tổ chức đầu tiên ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế. Năm 2001, IASC được tái cấu trúc thành IASB (International Accounting Standards Board).

Kể từ đó, các chuẩn mực kế toán quốc tế được bắt đầu áp dụng. Một số sự kiện quan trọng trong quá trình hội tụ quốc tế về CMKT ssược tổng hợp theo trang web của FASB: - Những năm 1960: Xuất hiện nhu cầu và những bước đi đầu tiên của chuâmr mực toàn cầu. Sự quan tâm đến kế toán quốc tế bắt đầu phát triển vào cuối thập niên 1950 và đầu những năm 1960 do hội nhập kinh tế thời hậu Thế chiến thứ II và sự gia tăng trong các dòng vốn xuyên biên giới. - Giai đoạn 1970 – 1980: Xuất hiện tổ chức chuẩn mực quốc tế IASC.

Những bước hợp tác đầu tiên đã xuất hiện và gia tăng dần giữa IASC với FASB và các tổ chức thiết lập chuẩn mực quốc gia khác. - Những năm 1990: IASB được hình thành và ngày càng mở rộng hoạt động quốc tế của mình. Trong những năm 1990, FASB phát triển kế hoạch chiến lược đầu tiên của mình cho các hoạt động quốc tế và mở rộng phạm vi hợp tác với các tổ chức thiết lập chuẩn mực khác một cách mạnh mẽ. Quốc hội Mỹ và SEC cũng bắt đầu tham gia vào các vấn đề liên quan đến quốc tế.

Vào cuối thập kỉ này, FASB đã trực tiếp tham gia vào những nổ lực để tái cơ cấu IASC thành IASB. - Những năm 2000: Quá trình hội tụ phát triển với tốc độ nhanh chóng. Việc sử dụng chuẩn mực quốc tế lan nhanh cùng với sự hợp tác của FASB và IASB. Năm 2001, IASC được tái cấu trúc thành IASB.

Năm 2009 Liên minh châu Âu và hơn 100 quốc gia khác đã áp dụng tiêu chuẩn quốc tế hoặc một chuẩn mực riêng dựa trên chuẩn mực quốc tế. Một số quốc gia khác bao gồm TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 Canada, Hàn Quốc, Ấn Độ và Brazil, đã cam kết sẽ áp dụng chuẩn quốc tế vào năm 2011. Năm 2002, FASB và IASB bắt tay vào cải thiện và hội tụ U.S GAAP và chuẩn mực quốc tế. IASB và FASB đã có cuộc họp năm 2002, thống nhất giảm đi những sự khác nhau giữa IFRS và U.

Hiệp định Norwalk chia sẻ mục tiêu phát triển một CMKT chất lượng cao và phù hợp mà có thể được sử dụng cho các báo cáo tài chính trong nước và xuyên biên giới. Nó cũng thiết lập một chiến thuật rộng để đạt được mục tiêu cùng phát triển các chuẩn mực loại bỏ sự khác biệt, và hội tụ lâu dài. Nhật Bản và Trung Quốc cũng đã bắt đầu các kế hoạch hội tụ với IASB. - Cho đến nay, cùng với sự phát triển kinh tế trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu sử dụng một hệ thống CMKT chung ngày càng tăng.

IFRS đã chấp nhận trên và ngày càng được nhiều các quốc gia sử dụng. Từ năm 2005, IFRS đã được áp dụng tại 65 quốc gia, các DN nhà nước tại EU cũng đã được yêu cầu phải sử dụng IFRS. IOSCO (Tổ chức quốc tế các Ủy ban Chứng khoán) cũng đã áp dụng IFRS cho các công ty niêm yết ra nước ngoài. Năm 2011, có thêm nhiều quốc gia áp dụng IFRS: Nhật Bản, Canada, Ấn Độ, Brazil, Hàn Quốc.

Theo FASB, tính đến năm 2013, liên minh châu Âu và hơn 100 quốc gia khác đã áp dụng chuẩn mực BCTC quốc tế (IFRSs) được ban hành bởi IASB hoặc chuẩn mực riêng được soạn thảo dựa trên chuẩn mực BCTC quốc tế. - Như vậy, quá trình hòa hợp kế toán đã lan tỏa và có sự ảnh hưởng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Điều này đã cho thấy hòa hợp kế toán là một nhu cầu và là xu thế tất yếu trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay. Ở Việt Nam, việc Bộ Tài Chính dựa trên CMKT quốc tế để soạn thảo CMKT Việt Nam là một quyết định đúng đắn.

Tuy nhiên, hệ thống CMKT Việt Nam cần có những cập nhật, bổ sung thì mức độ hoà hợp với CMKT quốc tế mới được nâng cao hơn nữa.2 Tổng quan về chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản vô hình TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Tổng quan về sự hài hoà giữa CMKT Việt Nam và CMKT quốc tế Việt Nam đã ban hành 26 CMKT (VAS) qua 5 đợt, từ tháng 12 năm 2001 đến tháng 12 năm 2005. Tuy nhiên, sau đó VAS đã không được cập nhật những sửa đổi, bổ sung của IAS liên quan và IFRS mới được ban hành sau năm 2003. Vì vậy cho thấy, sự hội tụ giữa VAS và IAS/IFRS giảm theo thời gian.1 cột IV cho thấy độ trễ thời gian trung bình khi ban hành VAS với ngày ban hành IAS/IFRS cũ cụ thể là 55 tháng. IAS/IFRS được cập nhật liên tục theo thời gian trong khi VAS không thay đổi trong mười năm qua (2006-2016).

Do đó, khoảng cách thời gian trung bình giữa ngày ban hành của các quy tắc CMKT Việt Nam và ngày của CMKT quốc tế mới nhất tương đương là 44 tháng xem Bảng 2. Hơn nữa, khoảng cách thời gian trung bình giữa ngày ban hành của các CMKT Việt Nam và các ngày cuối cùng của nghiên cứu này (tháng 08/2016) là 151 tháng xem Bảng 2.1, cột VI và cho thấy khoảng cách ngày càng tăng nghiêm trọng giữa quy tắc VAS và IAS/IFRS trong khi môi trường kinh doanh toàn cầu đang thay đổi.