CHƯƠNG 1 : GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xu thế hội nhập quốc tế thì việc thiết lâp Hệ thống kiểm soát nội bộ là việc vô cùng cần thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt là đối với các công ty lớn, Tổng công ty, Tập đoàn kinh tế có qui mô lớn, đa quốc gia… Tuy nhiên, xu hướng toàn cầu hóa đang phát triển mạnh mẽ, và Việt Nam cũng không ngoại lệ, trong quá trình hoạt động, các doanh nghiệp Việt Nam gặp không ít rủi ro chủ quan và khách quan đe dọa đến sự đạt được các mục tiêu. Do vậy, mỗi một doanh nghiệp phải tự xoay sở đối phó với các rủi ro đó. Kiểm soát nội bộ hữu hiệu là một công cụ giúp nhà quản lý đạt được các mục tiêu. Hay nói cách khác, tập hợp các biện pháp giúp giảm thiểu hay ngăn ngừa các rủi ro đe dọa sự đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp.
Theo Báo cáo của COSO năm 1992 và năm 2013 được xây dựng trên cơ sở khảo sát các Tổng công ty lớn và rất lớn ở Hoa Kỳ với quy mô khác biệt rất nhiều so với các loại doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Hơn nữa, lý luận mới về rủi ro theo Báo cáo COSO năm 2013 vẫn còn là một điều mới mẻ đối với doanh nghiệp Việt Nam và các nước.Để nhìn nhận rủi ro một cách đầy đủ và có hệ thống, cũng như xây dựng một chu trình kiểm soát nội bộ để quản trị rủi ro một cách hiệu quả, các Tổng công ty cần có thời gian và cách thức tiếp cận một cách khoa học. Hơn nữa, theo thông tin báo chí hiện nay, đa số sự thua lỗ, tham nhũng trong các doanh nghiệp Việt Nam đểu có nguyên nhân là sự quản lý yếu kém, kiểm soát nội bộ lỏng lẻo.Đồng thời, để thu hút vốn đầu tư trong tình hình kinh tế hiện nay, doanh nghiệp vừa và nhỏ không chỉ dựa vào kết quả kinh doanh trên báo cáo tài chính đã được kiểm toán mà chính bản thân các doanh nghiệp phải kiểm soát được hoạt động chính mình, biết được vị trí của doanh 8 nghiệp trên thị trường.Có như vậy doanh nghiệp mới có thể sử dụng đồng vốn một cách có hiệu quả.Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hoạt động trong điều kiện, môi trường và rủi ro kinh doanh luôn thay đổi.Do đó, kiểm soát nội bộ cũng cần phải vận động biến đổi theo.Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ để phù hợp với các thay đổi là một yêu cầu thiết yếu của cấp quản lý doanh nghiệp. Vì vậy, tác giả đã chọn đề tài “Kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt” trên cơ sở kết hợp với việc tìm hiểu và đánh giá những thuận lợi và nguy cơ gặp rủi ro trong hệ thống KSNB đối với hoạt động chi tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt , tác giả đề xuất những định hướng chung nhằm thay đổi quan điểm, cách thức tiếp cận và quản lý các rủi ro, giúp Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt hoàn thiện KSNB đối với hoạt động chi của đơn vị mình.
Tuy nhiên, để Tổng công ty thực hiện tốt mục tiêu của mình cần phải có những điều kiện phụ trợ từ bên ngoài, từ chính sách và quy định của Nhà nước do đó tác giả cũng đề xuất các giải pháp phụ trợ từ Nhà nước, từ các đối tượng liên quan để hỗ trợ Tổng công ty xây dựng được một quy trình KSNB hiệu quả để quản lý tốt hơn các loại rủi ro. Tổng quan tình hình nghiên cứu Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu hệ thống kiểm soát nội bộ trên những khía cạnh và lĩnh vực khác nhau.Tại Việt Nam, nghiên cứu ứng dụng hệ thống KSNB trong một đơn vị cụ thể ở các ngành, các lĩnh vực cũng được nhiều tác giả quan tâm ở các luận văn cao học.Kết quả nghiên cứu của luận văn đều hệ thống hóa được các nguyên lý chung về hệ thống KSNB, chưa có tác giả nào bổ sung cho lý luận mới về hệ thống KSNB, chưa có tác giả nào đưa ra được tiêu chí để đo lường và đánh giá hệ thống KSNB hoạt động đạt hiệu quả như mong muốn và phân tích được mối quan hệ giữa nhân tố tác động đến việc thiết kế và vận hành hệ thống KSNB, 9 các đánh giá và hoàn thiện chỉ ở mức độ chung chung chưa đi sâu vào cụ thể hệ thống KSNB từng chu trình hoạt động của doanh nghiệp. Điểm riêng của các nghiên cứu này là quá trình phân tích và đánh giá thực trạng hệ thống KSNB của từng đơn vị cụ thể để đưa ra giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB. Có thể kể đến các luận văn: Thuộc các công ty cổ phần có các tác giả nghiên cứu: Tác giả Lê Thị Thanh Nội(2007) về “Hoàn thiện hệ thống KSNB tại Công ty cổ phần Thạch Bàn-VIGLACERA” [80].
Tác giả Đặng Thị Liên (2007) về “ Hoàn thiện tổ chức hệ thống KSNB tại Công ty TNHH PRIMEGROUP ” [55].Tác giả Đặng Thanh Tùng(2006) về “ Hoàn thiện hệ thống KSNB với tăng cường quản lý tài chính tại Công ty cổ phần thông tin học Bưu điện( CT-IN )” [47],…Các công ty cổ phần hoạt động dưới sự góp vốn của nhiều đơn vị thành viên, sự xung đột về lợi ích của từng đơn vị thành viên là tất yếu, do vậy cần phải thiết kế một hệ thống KSNB đủ mạnh và minh bạch là rất cần thiết, đảm bảo tổ chức hoạt động hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn lực và đạt được mục tiêu đề ra.Tuy nhiên, các nghiên cứu này mới chỉ đánh giá được thực trạng hệ thống KSNB trong các công ty vừa và nhỏ nên việc hình thành hệ thống KSNB còn chưa rõ nét. Tác giả Nguyễn Thu Hoài(2011) về “Hoàn thiện hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp sản xuất xi măng thuộc Tổng công ty xi măng Việt Nam” [38], đề tài này đã nêu ra được đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp sản xuất xi măng thuộc Tổng công ty xi măng Việt Nam, từ đó đánh giá được thực trạng và đưa ra giải pháp hoàn thiện. Tuy nhiên, khi đánh giá đề tài mới chỉ ra được những hạn chế của kiểm soát trên quan điểm định tính, chưa đánh giá được hệ thống KSNB trên quan điểm định lượng để đề xuất các biện pháp hoàn thiện. 10 Tác giả Bùi Thị Minh Hải(2012) về “ Hoàn thiện hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam” [32], luận án đã khái quát được lý luận chung về hệ thống KSNB và cũng đúc rút được một số kinh nghiệm quốc tế về tổ chức hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp may mặc.Tại chương 2, tác giả đã đánh giá được thực trạng hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam, đã lập được mẫu bảng câu hỏi điều tra các doanh nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện.Tại chương 3, luận án đã đưa ra được sự cần thiết và các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại các doanh nghiệp.Tuy nhiên, trong phần lý luận luận án cũng chưa phân biệt được kiểm soát, kiểm soát nội bộ, hệ thống kiểm soát nội bộ, chưa nghiên cứu rõ hệ thống KSNB trên quan điểm hiện đại là hỗ trợ cho tổ chức để tạo ra giá trị gia tăng cho tổ chức đó.
Tác giả Phạm Bính Ngọ(2011) với luận án “Tổ chức hệ thống KSNB trong các đơn vị dự toán trực thuộc Bộ Quốc Phòng” [56], đề tài đã nêu được đặt điểm của các đơn vị dự toán trực thuộc Bộ Quốc Phòng với tổ chức KSNB.Nêu ra được một số hạn chế (Nhận thức về hệ thống KSNB của một số lãnh đạo chưa đầy đủ, phân cấp quản lý chưa đi đôi với quyền hạn, trách nhiệm, đội ngũ cán bộ có trình độ không đồng đều, hoạt động kiểm soát thiếu sự đồng bộ, hệ thống định mức không đầy đủ) và nguyên nhân của các hạn chế về hệ thống KSNB (cơ sở pháp lý về tổ chức hoạt động của hệ thống KSNB chưa hình thành đồng bộ, trình độ hiểu biết hệ thống KSNB còn hạn chế, công tác chỉ đạo và kiểm tra còn thiếu cụ thể và chưa rõ ràng).Tuy nhiên, đề tài còn chưa phân tích được mối quan hệ giữa các nhân tố tác động đến hệ thống KSNB, chưa tìm ra được qui luật của sự tác động đó, từ đó thiết kế hệ thống KSNB cho hiệu quả. Đề tài cũng chưa xây dựng được các thước đo để đánh giá hệ thống KSNB của đơn vị từ đó đưa ra nhận định về sự yếu kém của hệ thống KSNB còn mang tính định tính. Mục tiêu nghiên cứu Tìm hiểu và đánh giá kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. Thông qua các kết quả tìm hiểu, đề ra các biện pháp để nâng cao tính hữu hiệu của kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Tổng Công ty 1.
Câu hỏi nghiên cứu - Cơ sở lý thuyết nào có thể sử dụng để đánh giá kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. - Thực trạng kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. - Giải pháp nào cần áp dụng để nâng cao tính hữu hiệu của kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Trụ sở chính - Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt.
Phạm vi nghiên cứu: Phân chia các hoạt động tại Trụ sở chính – Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt thành các chu trình kinh tế, trong đó tập trung vào nghiên cứu chu trình chi phí bồi thường một số loại hình bảo hiểm đặc trưng và chi quản lý. Đánh giá và tìm nguyên nhân ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của môi trường kiểm soát và các thủ tục kiểm soát đối với hoạt động chi tại Trụ sở chính - Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt Đề tài chỉ đề cập đến kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi tại Trụ sở chính -Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt, không đề cập tới kiểm soát nội bộ đối với hoạt động chi của các công ty con. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu định tính và phương pháp thống kê mô tả. - Phương pháp định tính bao gồm các phương pháp quan sát,tổng hợp,diễn giải để phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện cho đối tượng nghiên cứu.